---

Της Δωροθέας Λυπηρίδου,

Γνωστή σε όλους μας είναι η έννοια του δεδικασμένου, η οποία συνδέεται άρρηκτα με τις τελεσίδικες αποφάσεις των δικαστηρίων. Ωστόσο, γίνεται αντιληπτό πως σε μια κοινωνία δικαίου, θα ήταν άδικο για τον διάδικο να μην δύναται να ανατρέψει αποφάσεις, που, ενώ έχουν την ισχύ του δεδικασμένου, αποτυπώνουν βαριά δικονομικά παραπτώματα και λανθασμένες δικονομικές κρίσεις. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, επομένως, επιτρέπεται η άσκηση της αναψηλαφήσεως. Σε αντίθεση με την ανακοπή ερημοδικίας και την έφεση που ασκούνται ως τακτικά ένδικα μέσα, η αναψηλάφηση είναι έκτακτο ένδικο μέσο, εξαιτίας ακριβώς του χαρακτήρα και της ιδιότητάς της να ανατρέπει τελεσίδικες αποφάσεις για ορισμένους λόγους αποβλέποντας στην εξαφάνισή τους και στην εκ νέου συζήτηση της υποθέσεως.

Η αναψηλάφηση επιχειρεί την ανατροπή και όχι την εύρεση σφάλματος, είτε αυτό αφορά στην ουσία είτε στη νομιμότητα της αποφάσεως που εκδόθηκε και κατά της οποίας απευθύνεται αυτή η ίδια. Τα άρθρα που αφορούν στην αναψηλάφηση είναι τα 538 έως 551 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ενώ συμπληρωματικά λειτουργούν, όπου δεν υπάρχει ειδικότερη ρύθμιση, οι γενικές διατάξεις για τα ένδικα μέσα. Απευθύνεται στο δικαστήριο που εξέδωσε την προσβαλλόμενη τελεσίδικη απόφαση, έχοντας ως διπλό αίτημα τόσο διαπλαστικού, όσο και διαγνωστικού χαρακτήρα, την εξαφάνιση της αφενός, και την επανασυζήτηση της υποθέσεως αφετέρου, όπως προαναφέρθηκε.

Προϋπόθεση του παραδεκτού για την άσκηση αναιρέσεως αποτελεί οπωσδήποτε η ύπαρξη αποφάσεως που επιδέχεται της αναψηλαφήσεως, η νομιμοποίηση, η επίκληση του λόγου αναψηλαφήσεως, καθώς και το έννομο συμφέρον, η εμπρόθεσμη και σύμφωνη με τον νόμο άσκησή της, αλλά και η μη άσκηση άλλης αναψηλαφήσεως επί της ίδιας αποφάσεως.

Το άρθρο 538 ΚΠολΔ κάνει μία πρώτη εισαγωγή και ορίζει πως «Με αναψηλάφηση, μπορούν να προσβληθούν οι αποφάσεις των ειρηνοδικείων, των μονομελών και των πολυμελών πρωτοδικείων, των εφετείων και του Αρείου Πάγου εφόσον δικάζει κατ’ ουσίαν.», ενώ για την πλήρη κατανόηση των προσβαλλόμενων με αναψηλάφηση αποφάσεων, το άρθρο 539 ΚΠολΔ ορίζει ότι «Αναψηλάφηση επιτρέπεται μόνο κατά των οριστικών αποφάσεων που περατώνουν την δίκη και δεν μπορούν να προσβληθούν με ανακοπή ερημοδικίας και έφεση. Αν η απόφαση είναι κατά ένα μέρος οριστική, δεν επιτρέπεται αναψηλάφηση ούτε κατά των οριστικών διατάξεων πριν εκδοθεί η οριστική απόφαση στη δίκη. Αν προσβληθεί με αναψηλάφηση η οριστική απόφαση, θεωρούνται ότι έχουν προσβληθεί και οι μη οριστικές αποφάσεις που έχουν εκδοθεί προηγουμένως και αν η αναψηλάφηση δεν απευθύνεται ρητώς κατά των αποφάσεων αυτών».

Αναίρεση χωρεί, με λίγα λόγια, στις τελειωτικές και τελεσίδικες αποφάσεις κάθε τακτικού πολιτικού δικαστηρίου, αλλά και του Αρείου Πάγου όταν εκδικάζει κατ’ ουσίαν. Αναψηλάφηση νομιμοποιούνται να ασκήσουν όλοι οι διατελέσαντες διάδικοι στη δίκη, οι καθολικοί και οιονεί καθολικοί διάδοχοι τους, οι ειδικοί διάδοχοι μεταγενέστερα της ασκήσεως της αγωγής, αλλά και οι εισαγγελείς πρωτοδικών και εφετών, αν και εφόσον υπήρξαν διάδικοι στην δίκη, και στρέφεται κατά των προσώπων που υπήρξαν επίσης διάδικοι, ενώ τρίτοι δεν έχουν το παραπάνω δικαίωμα.

Για τη νομότυπη άσκηση της αναψηλαφήσεως εφαρμόζονται οι γενικές ρυθμίσεις των ένδικων μέσων, σχετικά με την κατάθεση της στη γραμματεία του δικαστηρίου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, αλλά και για την καταβολή του σχετικού παραβόλου. Οφείλει το δικόγραφο της αναψηλάφησης να συντάσσεται με τα όσα προβλέπονται στα άρθρα 118-120 ΚΠολΔ και να συμπεριλαμβάνει έναν τουλάχιστον ορισμένο λόγο αναψηλαφήσεως, ειδάλλως η αίτηση απορρίπτεται αυτεπαγγέλτως ως απαράδεκτη. Σε περίπτωση παραδοχής της αιτήσεως δίνεται η δυνατότητα προβολής πρόσθετων λόγων, όχι, όμως, άσχετων με τα κεφάλαια που εμπεριέχονται στην αναψηλάφηση που έχει κατατεθεί. Οι προθεσμίες για την άσκηση του ένδικου μέσου της αναψηλαφήσεως διαμορφώνονται σύμφωνα με τον τόπο κατοικίας του αιτούντος.

Έτσι, σε περίπτωση διαμονής του στην ημεδαπή, η προθεσμία της αναψηλάφησης είναι εξήντα ημέρες, ενώ αν κατοικεί στο εξωτερικό ή έχει άγνωστη διαμονή, η προθεσμία είναι εκατόν είκοσι ημέρες. Ειδικότερα, τις προθεσμίες ρυθμίζει το άρθρο 545 ΚΠολΔ, αν συντρέξουν και οι περιστάσεις που εκτίθενται στο άρθρο 544 ΚΠολΔ.

Τα ένδικα μέσα αποτελούν πράξεις με τις οποίες επιδιώκεται, σε κάθε περίπτωση, η έννομη προστασία σε δεύτερο επίπεδο, μέσω του ελέγχου που ασκούν τα ανώτερα ιεραρχικώς δικαστήρια κατά της προσβαλλόμενης απόφασης. Στην πράξη, η αναψηλάφηση δεν συναντάται τόσο συχνά, ωστόσο σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να μην επισημανθεί η μεγάλη σημασία της.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Νικόλαος Θ. Νίκας, Εγχειρίδιο Πολιτικής Δικονομίας, Δ’ έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη, 2022

---

 

---

Του Γιώργου Κουτσονίκα,

Ως ένδικο μέσο ορίζεται η διαδικαστική πράξη, με την οποία σκοπείται η μεταρρύθμιση ή η εξαφάνιση μιας δικαστικής αποφάσεως για οποιοδήποτε τυπικό ή ουσιαστικό σφάλμα. Τα ένδικα μέσα χωρίζονται σε τακτικά, τα οποία ασκούνται κατά κάθε δικαστικής αποφάσεως και έκτακτα, τα οποία επιτρέπονται για περιοριστικά αναφερόμενους λόγους. Κρίσιμη είναι, επίσης, η διάκριση σε μεταβιβαστικά και μη μεταβιβαστικά, ανάλογα με το αν η υπόθεση άγεται, δηλαδή μεταβιβάζεται, σε ιεραρχικώς ανώτερο δικαστήριο ή όχι.

Το άρθρο 81 του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας (ΚΔΔικ) περιέχει, περιοριστικά, επτά ένδικα μέσα. Αυτά είναι η ανακοπή ερημοδικίας, η τριτανακοπή, η αίτηση αναθεώρησης, η αίτηση επαναλήψεως της διαδικασίας, η αίτηση διορθώσεως ή ερμηνείας, η έφεση και η αίτηση αναίρεσης. Το παρόν άρθρο θα επικεντρωθεί στα μη μεταβιβαστικά ένδικα μέσα, ήτοι τα μέσα αναφερόμενα στο άρθρο 82 παρ. 1 ΚΔΔικ. Μη μεταβιβαστικό μέσο θα πρέπει να θεωρηθεί και η αίτηση αναίρεσης, αφού οδηγεί στην ερεύνα της υπόθεσης από νομικής μόνο άποψης.

Ξεκινώντας από την ανακοπή ερημοδικίας, αυτή προβλέπεται μόνο στα άρθρα 89-91 ΚΔΔικ. Ενεργητικώς νομιμοποιούμενοι για την άσκηση του συγκεκριμένου ένδικου μέσου είναι οι διάδικοι α) μη παραστάντες επειδή δεν κλητεύθηκαν καθόλου, β) μη παραστάντες επειδή δεν κλητεύθηκαν νόμιμα και γ) εκείνοι που αν και κλητεύθηκαν νόμιμα δεν παραστάθηκαν λόγω ανωτέρας βίας. Νομιμοποιούνται επίσης και τα πρόσωπα του άρθρου 84 παρ. 2 από τις γενικές διατάξεις των ενδίκων μέσων του ΚΔΔικ.

Σε ανακοπή ερημοδικίας υπόκεινται οι οριστικές, μη οριστικές και εν μέρει οριστικές αποφάσεις κάθε τακτικού διοικητικού δικαστηρίου είτε είναι πρωτόδικες είτε κατ’ έφεση είτε κατ’ αναθεώρηση. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η ύπαρξη έννομου συμφέροντος, δηλαδή βλάβη στα δικαιώματα ή στα έννομα συμφέροντα του ασκούντος την ανακοπή.

Η ανακοπή ερημοδικίας, ως τακτικό ένδικο μέσο προηγείται των εκτάκτων. Ο διάδικος έχει την επιλογή μεταξύ ασκήσεως ανακοπής ή έφεσης, ασκώντας όμως τη δεύτερη δεν μπορεί να προβάλλει λόγους ανακοπής ερημοδικίας. Από την άλλη, η άσκηση ανακοπής αποκλείει αυτομάτως την άσκηση έφεσης.

Η τριτανακοπή προβλέπεται στα άρθρα 106-108 ΚΔΔικ και 51 π.δ. 18/1989 για την ακυρωτική δίκη. Στην ουσία πρόκειται για μια καθυστερημένη παρέμβαση. Το άρθρο 106 παρ. 1 ΚΔΔικ δίνει εξουσία ασκήσεως του δικαιώματος της τριτανακοπής σε πρόσωπο, το οποίο πρέπει α) να είναι τρίτος β) να βλάπτεται από την απόφαση γ) να μην έχει ασκήσει παρέμβαση (ή να μη του έχει γίνει εγκύρως ανακοίνωση της δίκης) και δ) να έχει έννομο συμφέρον. Όσον αφορά το στοιχείο δ), το έννομο συμφέρον πρέπει να συντρέχει κατά τον χρόνο i) ασκήσεως της υποθετικής παρέμβασης, ii) συζητήσεως της υπόθεσης, iii) ασκήσεως της τριτανακοπής, iv) συζητήσεως της τριτανακοπής, ν) εκδόσεως της τελικής απόφασης.

Στην ακυρωτική δίκη τόσο ενώπιον του ΣτΕ αλλά και ενώπιον των τδδ, καθώς και όταν το ΣτΕ δικάζει κατ’ έφεση, η τριτανακοπή παρουσιάζει ορισμένες διαφορές. Σε αντίθεση με τη δίκη ουσίας, η ακυρωτική τριτανακοπή ασκείται μόνο κατά ακυρωτικών αποφάσεων δεδομένου ότι η πρόσθετη παρέμβαση στην ακυρωτική δίκη ασκείται μόνο υπέρ διατηρήσεως της διοικητικής πράξης. Επίσης, παράλληλα με την τριτανακοπή δεν μπορεί να ασκηθεί αίτηση αναστολής κατά 206-209 της τριτανακοπτόμενης αποφάσεως, όπως δύναται να συμβεί στην τριτανακοπή του ΚΔΔικ αλλά και γενικά στα υπόλοιπα ένδικα μέσα. Κατά τα άλλα, ισχύουν mutatis mutandis όσα παρουσιάστηκαν ανωτέρω.

Έκτακτο μη μεταβιβαστικό ένδικο μέσο αποτελεί η αίτηση αναθεώρησης, η οποία ρυθμίζεται στα άρθρα 101-105 ΚΔΔικ. Το άρθρο 102 παρ. 2 ΚΔΔικ, παραπέμποντας στο άρθρο 85 παρ. 1 ΚΔΔικ επιτρέπει την άσκηση δεύτερης αιτήσεως αναθεωρήσεως ,εφόσον προκύπτουν νέοι λόγοι κατ’ άρθρο 103 παρ. 1 ΚΔΔικ.

Οι λόγοι αυτοί απαριθμούνται περιοριστικά. Πρώτο λόγο αποτελεί η εσφαλμένη απόδειξη, ήτοι η περίπτωση στην οποία η απόφαση στηρίζεται σε ψευδή κατάθεση μάρτυρα ή δήλωση διαδίκου ή σε ψευδή έκθεση πραγματογνώμονα ή σε πλαστά ή νοθευμένα έγγραφα. Η εμφάνιση νέων κρίσιμων έγγραφων μετά την έκδοση της απόφασης συνιστά τον δεύτερο λόγο αίτησης αναθεώρησης. Τα έγγραφα πρέπει να υπήρχαν πριν τη δίκη, να είναι κρίσιμα και ο αιτών είτε να αγνοούσε το περιεχόμενο τους είτε να μην τα είχε στη κατοχή του. Η τρίτη και τελευταία περίπτωση αφορά την ανατροπή απόφασης πολιτικού, ποινικού ή διοικητικού δικαστηρίου επί της οποίας εδράζεται η προσβαλλόμενη απόφαση.

Τελευταίο μη μεταβιβαστικό ένδικο μέσο είναι η αίτηση διόρθωσης ή ερμηνείας κατ’ άρθρα 109-111 ΚΔΔικ και 68-69 π.δ. 18/1989. Σύμφωνα με το άρθρο 68 π.δ. 18/1989 αίτηση διορθώσεως ασκείται, αν από παραδρομή κατά τη σύνταξη της απόφασης παρεισέφρησαν λάθη γραφικά ή αριθμητικά ή το διατακτικό της απόφασης διατυπώθηκε ελλιπώς ή ανακριβώς. Αντίστοιχα αίτηση ερμηνείας ασκείται, αν η διατύπωση της απόφασης γεννά αμφιβολίες ή είναι ασαφής. Η ερμηνευτική απόφαση δεν μπορεί ποτέ να μεταβάλει το διατακτικό της απόφασης που ερμηνεύεται. Ανάλογη ρύθμιση θεσπίζει και το άρθρο 109 ΚΔΔικ.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Πάνος Λαζαράτος, Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο, 4η έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 2022.

---