---

Της Δανάης Γαζή,

Αρχικά, όσον αφορά στην αγωγή διανομής, αυτή βρίσκει εφαρμογή, όταν πρόκειται να διαμοιραστούν κατά κύριο λόγο περιουσιακά αντικείμενα, ή εν γένει αγαθά που έχουν αποδοθεί σε κάποιους ανθρώπους από κοινού. Σαφέστερα, η δικαστική διανομή εφαρμόζεται σύμφωνα με τα άρθρα 799 επ. ΑΚ, όταν οι κληρονόμοι που κατ’ επέκταση είναι και κοινωνοί των περιουσιακών αγαθών, διαφωνούν ως προς τον τρόπο, με τον οποίο θα γίνει η διανομή. Βέβαια, προτιμότερη είναι η λύση της εξωδικαστικής διανομής, η οποία θα πρέπει να προηγείται της δικαστικής, προκειμένου οι κοινωνοί να μην εμπλέκονται σε δικαστική διαμάχη. Με την εξωδικαστική διανομή ουσιαστικά οι κοινωνοί λύνουν από κοινού την κοινωνία και αποφασίζουν τον τρόπο, με τον οποίο θα διαμοιραστούν τα περιουσιακά αγαθά είτε αυτά αφορούν ακίνητα είτε κινητά πράγματα.

Όσον αφορά τώρα στην περίπτωση της δικαστικής διανομής, αυτή επιλέγεται, όταν οι κοινωνοί δεν μπορούν να λύσουν μόνοι τους την κοινωνία. Έτσι, λοιπόν, οποιοσδήποτε από τους δικαιούχους επιθυμεί, μπορεί να προσφύγει ενώπιον του αρμόδιου πολιτικού δικαστηρίου, το οποίο καθορίζεται ανάλογα με την αξία της περιουσίας που πρόκειται να διαμοιραστεί. Στο σημείο αυτό εντοπίζονται δύο τρόποι, με τους οποίους μπορεί να γίνει η διανομή. Ειδικότερα, πρόκειται για την αυτούσια διανομή, η οποία εντοπίζεται στο αρ. 800 του ΑΚ και για τη διανομή με πλειστηριασμό και καταβολή του πλειστηριάσματος, η οποία εντοπίζεται στο αρ. 801 του ΑΚ. Βέβαια, ο δικαστής είναι αυτός που θα αποφασίσει ποια μέθοδος θα ακολουθηθεί, προκειμένου να επιτευχθεί η καλύτερη διανομή των περιουσιακών αγαθών, ανεξαρτήτως της πρότασης που υπέβαλαν οι κοινωνοί.

Σχετικά με την πρώτη περίπτωση, αυτή της αυτούσιας διανομής, αυτή εφαρμόζεται, όταν το κοινό αντικείμενο μπορεί να διαιρεθεί σε ίσα μέρη, ανάλογα με τη μερίδα που αντιστοιχεί στον κάθε κοινωνό, χωρίς, όμως, να επέρχεται αλλοίωση ή μείωση της αξίας του αντικειμένου. Η πιο συνήθης περίπτωση αυτούσιας διανομής είναι αυτή, κατά την οποία υπάρχει χρηματικό ποσό, το οποίο μπορεί εύκολα να διαμοιραστεί μεταξύ των κοινωνών. Αυτούσια διανομή, ωστόσο, μπορεί να υπάρξει και στα ακίνητα, όπως για παράδειγμα σε ένα οικόπεδο, εφόσον, όμως, ο τρόπος αυτός διανομής δεν αντιβαίνει στο συμφέρον των κοινωνών. Η νομολογία μάλιστα έχει ρυθμίσει πολλές ανάλογες καταστάσεις που άλλοτε η αυτούσια διανομή ακινήτων κρίνεται δυσανάλογη για τους κοινωνούς, βλ. Απ. 43/2015 Εφετείου Δωδεκανήσων, οπότε και απορρίπτεται, και άλλοτε κρίνεται κατάλληλη, προβλέποντας π.χ. τη σύσταση οριζόντιας ιδιοκτησίας στο κοινό οικόπεδο.

Στη συνέχεια, η δεύτερη περίπτωση σχετίζεται με τη διανομή μέσω της επίτευξης πλειστηριασμού. Αναλυτικότερα, η διανομή με πλειστηριασμό προτιμάται, όταν είτε δεν είναι εφικτή η αυτούσια διανομή του κοινού αντικειμένου, γιατί μπορεί για παράδειγμα να αφορά ένα μικρό διαμέρισμα, είτε διότι η αυτούσια διανομή θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της αξίας του αντικειμένου. Η διανομή αυτή, λοιπόν, έχει ως εξής: το ακίνητο, το οποίο είναι προς διανομή, πωλείται και οι συγκοινωνοί θα λάβουν ως αντάλλαγμα το ύψος του ποσού, το οποίο τους αντιστοιχεί ανάλογα με την μερίδα τους πάνω στο ακίνητο από την καταβολή του πλειστηριάσματος. Επομένως, όπως φαίνεται και από τη στάση της νομολογίας, η δικαστική διανομή με πλειστηριασμό έρχεται δεύτερη σε σχέση με την αυτούσια διανομή, καθώς η πρώτη εφαρμόζεται κατά κύριο λόγο, όταν η αυτούσια διανομή κρίνεται ανέφικτη ή ακατάλληλη.

Ανακεφαλαιώνοντας, εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα ότι η διανομή των περιουσιακών αγαθών, είτε αυτά είναι ακίνητα είτε είναι κινητά, σε καμία περίπτωση δεν είναι μια απλή διαδικασία, πόσο μάλλον, όταν διαφωνούν οι κοινωνοί μεταξύ τους. Για αυτόν τον λόγο, άλλωστε, είναι συνήθης η προσφυγή στη δικαστική διανομή, καθώς οι διαμάχες των κοινωνών είναι συχνά πολύ έντονες. Η μέθοδος της αυτούσιας διανομής εμφανίζεται ταχύτερη και ευκολότερη, καθώς αρκεί το περιουσιακό αγαθό να μπορεί να διαμοιραστεί μεταξύ των κοινωνών χωρίς να επέρχεται μείωση της αξίας ή φθορά του. Η διανομή με πλειστηριασμό, από την άλλη, απαιτεί την πώληση του ακινήτου και τον διαμοιρασμό χρηματικού ποσού που θα προκύψει από το πλειστηρίασμα σε κάθε δικαιούχο. Πάντως, συνιστά σύνηθες αντικείμενο εργασίας των δικηγόρων.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Ευάγγελος Μαργαρίτης, Διανομή ακινήτου με πλειστηριασμό, lawspot.gr, διαθέσιμο εδώ 
• Παρασκευή Βασιλοπούλου, Αγωγή διανομής ακινήτου, paraskevivasilopoulou.gr, διαθέσιμο εδώ

---

 

---

Της Στέλλας Κίζυλη,

Η δωρεά, όπως αυτή προβλέπεται στον Αστικό Κώδικα και ειδικότερα στα άρθρα 496 και επόμενα αυτού, αποτελεί ενοχική υποσχετική σύμβαση. Ο  χαρακτηρισμός της δωρεάς ως υποσχετικής δικαιοπραξίας, σημαίνει ότι ο δωρητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να παράσχει στον δωρεοδόχο, ένα περιουσιακό αντικείμενο, χωρίς αντάλλαγμα, κατατείνοντας έτσι στην επαύξηση της περιουσίας του δωρεοδόχου και στη μείωση της περιουσίας του ίδιου αντίστοιχα. Το στοιχείο αυτό είναι που την καθιστά αφενός ετεροβαρή σύμβαση, με την έννοια ότι δημιουργεί υποχρεώσεις μόνο για τον δωρητή και αφετέρου χαριστική, αφού η περιουσιακή επίδοση γίνεται χωρίς αντάλλαγμα.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η περιουσιακή επίδοση γίνεται από ελευθεριότητα, κρίσιμο είναι να αποσαφηνιστεί στο σημείο αυτό, ότι η δωρεά αποτελεί σε κάθε περίπτωση σύμβαση, ενώ ελευθεριότητα μπορεί να συνιστά και η μονομερής ή η οιονεί δικαιοπραξία. Ακόμη, απαιτείται να επέλθει μείωση της περιουσίας του δωρητή, ενώ μια τέτοια μείωση δεν είναι απαραίτητη στην περίπτωση της ελευθεριότητας. Μάλιστα, η μείωση αυτή ως αποτέλεσμα της περιουσιακής μεταβίβασης διακρίνει τη δωρεά από άλλες συγγενείς συμβάσεις με παρόμοιο περιεχόμενο, όπως λόγου χάρη η παραχώρηση της χρήσης πραγμάτων, η παροχή ασφάλειας και η γονική παροχή.

Για τη σύσταση της δωρεάς, απαιτούνται παροχή ή υπόσχεση παροχής ενός περιουσιακού αντικειμένου και συμφωνία για την έλλειψη ανταλλάγματος για αυτή την παροχή, η οποία υπόκειται σε συμβολαιογραφικό τύπο. Υπό την έννοια αυτή, η δωρεά αποτελεί, συν τοις άλλοις, και τυπική δικαιοπραξία, αφού, εάν δεν υποβληθεί σε τύπο, θεωρείται ότι δεν καταρτίστηκε. Η προϋπόθεση υποβολής της σε συμβολαιογραφικό τύπο, αποβλέπει τόσο στο να προστατεύσει τον δωρητή από βεβιασμένες και απερίσκεπτες αποφάσεις, όσο και στο να διευκολύνει την απόδειξη κατάρτισης της σύμβασης. Στο σημείο αυτό, αξίζει να σημειωθεί ότι ο τύπος απαιτείται μόνο για την υποσχετική σύμβαση, ενώ δεν χρειάζεται συμβολαιογραφικός τύπος για την πράξη εκπλήρωσης της υπόσχεσης-δωρεάς.

Όσον αφορά στην ευθύνη του δωρητή, το άρθρο 499 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι αυτός ευθύνεται μόνο για δόλο και βαριά αμέλεια. Βέβαια, δεδομένου ότι η ρύθμιση δεν είναι αναγκαστικού δικαίου, η ευθύνη του δωρητή μπορεί να επεκταθεί με συμφωνία των μερών καταλαμβάνοντας ακόμα και περιπτώσεις ελαφριάς αμέλειας. Η μειωμένη ευθύνη του δωρητή αναφέρεται αποκλειστικά  στη μη εκπλήρωση της υποχρέωσής του να παράσχει στον δωρεοδόχο το αντικείμενο της δωρεάς, ενώ η τυχόν παράβαση άλλων υποχρεώσεων εκ μέρους του, τόσο κατά το στάδιο των διαπραγματεύσεων όσο και μετά τη σύναψη της σύμβασης, θα κριθεί με το μέτρο ευθύνης του άρθρου 330 ΑΚ. Ακόμη, σε περίπτωση καθυστέρησης της εκπλήρωσης, ο δωρητής καθίσταται υπερήμερος, μόνο, αν η καθυστέρηση αυτή, οφείλεται σε δόλο ή σε βαριά αμέλειά του, ενώ, αν αντικείμενο της δωρεάς είναι χρηματική παροχή, δεν οφείλονται τόκοι υπερημερίας.

Επιπλέον, ο δωρητής δεν ευθύνεται για πραγματικά και νομικά ελαττώματα της παροχής, χωρίς, ωστόσο, αυτό να σημαίνει ότι δεν έχει υποχρέωση να παραδώσει το αντικείμενο στη νομική και πραγματική κατάσταση που βρισκόταν κατά την κατάρτιση της σύμβασης. Κάμψη της αρχής αυτής επέρχεται από τη διάταξη 499 παρ. 2 ΑΚ, η οποία ορίζει ότι ο δωρητής ευθύνεται για πραγματικά και νομικά ελαττώματα του αντικειμένου της δωρεάς, μόνο, εάν υποσχέθηκε ότι τέτοια ελαττώματα δεν υπάρχουν ή, εάν τα απέκρυψε με δόλο. Στην πρώτη περίπτωση, ιδρύεται συμβατική υποχρέωση του δωρητή, η αθέτηση της οποίας γεννά ενδοσυμβατική ευθύνη, με αποτέλεσμα αυτός να ενέχεται  σε αποζημίωση του δωρεοδόχου, η οποία συνίσταται στο θετικό διαφέρον. Από την άλλη, ο δωρεοδόχος, πέρα από την αξίωση αποζημίωσης, έχει και αξίωση κατά του δωρητή για άρση των ελαττωμάτων, δηλαδή αξίωση για αυτούσια και προσήκουσα εκπλήρωση, εκτός, βέβαια, αν γνώριζε την ύπαρξη των ελαττωμάτων, οπότε ο δωρητής απαλλάσσεται από τη σχετική ευθύνη.

Στην περίπτωση της δόλιας απόκρυψης των ελαττωμάτων αυτών, δεδομένης της ανυπαρξίας υποχρέωσης του δωρητή να παράσχει πράγμα απαλλαγμένο από ελαττώματα, η ύπαρξη τυχόν ελαττωμάτων δεν συνιστά αθέτηση συμβατικής υποχρέωσης. Αναντίρρητα, όμως, πρόκειται για συμπεριφορά αντίθετη στην καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, η οποία μπορεί να οδηγήσει στη γέννηση ευθύνης κατά τις διαπραγματεύσεις ή λόγω πλημμελούς εκπλήρωσης, ιδίως αν η ζημία που προξενήθηκε στον δωρεοδόχο οφείλεται στην πεποίθησή του περί μη ύπαρξης ελαττωμάτων του πράγματος.

Εν κατακλείδι, μπορεί η δωρεά να συνιστά χαριστική δικαιοπραξία, λόγω ακριβώς της έλλειψης του ανταλλακτικού στοιχείου, ωστόσο, για την έγκυρη και νόμιμη κατάρτισή της, απαιτείται να πληρούνται αυστηρές προϋποθέσεις, με σκοπό κυρίως την προστασία των συμφερόντων των τρίτων συναλλασσόμενων και δη δανειστών, αλλά και των μερών της σύμβασης, δωρητή και δωρεοδόχου.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

Επίτομο Ειδικό Ενοχικό Δίκαιο, Πάνος Κ. Κορνηλάκης, 3η έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2019

---