Είχαν προηγηθεί ένας παγκόσμιος πόλεμος, τεράστιες απώλειες σε ανθρώπινες ζωές, πόνος, εξαθλίωση, φτώχεια. Και αφού ο κόσμος όλος έπιασε «πάτο» ακολούθησε μία δυναμική ανάκαμψη. Άνθισε η μουσική, η μόδα, η δυτική κουλτούρα. Και ταυτόχρονα άνοιξε και μία περίοδος οικονομικής ευημερίας.

Όλοι ήθελαν να αφήσουν στο παρελθόν τον πόλεμο και την ισπανική γρίπη και να τρέξουν προς ένα πιο ευοίωνο μέλλον. Για αυτό και η δεκαετία του 1920 έμεινε στην ιστορία ως τα Roaring Twenties. Το πνεύμα της χαρακτηρίστηκε από ένα γενικό αίσθημα καινοτομίας που συνδέεται με τη νεωτερικότητα και τα κύρια χαρακτηριστικά της οικονομίας ήταν η ανάπτυξη και ο μέτριος πληθωρισμός, καθώς μπήκαν στη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων η χρήση αυτοκινήτων, τηλεφώνων, ταινιών, ραδιοφώνου και ηλεκτρικών συσκευών. Η μαζική παραγωγή κατέστησε τις νέες τεχνολογίες προσιτές στη μεσαία τάξη.

Σήμερα δεν βγαίνουμε από έναν παγκόσμιο πόλεμο, αλλά έχουμε περάσει από αλλεπάλληλες οικονομικές και γεωπολιτικές κρίσεις, μία πανδημία, διαρκή αβεβαιότητα και ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές, με τη δυναμική είσοδο της παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης (generative AI στη ζωή μας). Θα μπορούσε λοιπόν το άμεσο μέλλον να έχει χαρακτηριστικά ανάλογα με την ξέφρενη δεκαετία του 1920;

Η UBS στην τελευταία έκθεσή της, αναλύοντας τις προοπτικές της επόμενης δεκαετίας, απαντά θετικά. Ή για να είμαστε πιο ακριβείς, θεωρεί ότι αυτό είναι ένα από τα 4 σενάρια, που θα μπορούσαμε να δούμε να γίνεται πραγματικότητα μέσα στην επόμενη δεκαετία.

Σενάριο 1: Roaring 20s – Υψηλή ανάπτυξη, μέτριος πληθωρισμός

Οι παράγοντες ώθησης θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν τα υψηλά ποσοστά επενδύσεων που συνδέονται με την ψηφιοποίηση (Τεχνητή Νοημοσύνη), την απανθρακοποίηση και την άμυνα. Σε αυτό το σενάριο, οι προσδοκίες αφορούν την ισχυρή αύξηση των κερδών και τις ικανοποιητικές επιδόσεις των μετοχών, αλλά πιο υποτονικές αρχικές επιδόσεις από τα ομόλογα, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σενάριο 2: Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος με αποπληθωρισμό και υψηλή ανάπτυξη

Οι πιθανοί παράγοντες ώθησης αυτού του σεναρίου περιλαμβάνουν τον προεξέχοντα ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης ή/και την επιστροφή προς την παγκοσμιοποίηση. Σε γενικές γραμμές, αυτό το σενάριο θα πρέπει να είναι ευνοϊκό τόσο για τις μετοχές όσο και για τα ομόλογα. Υπάρχουν πιθανότητες για ικανοποιητική αύξηση της κερδοφορίας με στόχο την υποστήριξη των μετοχών και προσδοκίες για χαμηλότερα επιτόκια με στόχο την υποστήριξη των ομολόγων.

Σενάριο 3: Μακρά περίοδος στασιμότητας

Οι πιθανοί παράγοντες ώθησης περιλαμβάνουν τους γηράσκοντες πληθυσμούς ή το ενδεχόμενο οι προοπτικές της Τεχνητής Νοημοσύνης και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας να μην ανταποκριθούν στις προσδοκίες. Αυτό το σενάριο θα μπορούσε να είναι αρχικά θετικό για τα ομόλογα, καθώς η χρηματοοικονομική καταστολή χρησιμοποιείται για τη διαχείριση των διογκούμενων επιβαρύνσεων του χρέους. Οι πολλαπλασιαστές μετοχών μπορούν να υποστηριχθούν με την παροχή κινήτρων από την πλευρά των κεντρικών αγορών, ωστόσο οι εταιρείες θα μπορούσαν και πάλι να καταβάλλουν προσπάθειες αύξησης των κερδών.

Σενάριο 4: Ο εφιάλτης του στασιμοπληθωρισμού

Οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν επανειλημμένα κρούσει τον κίνδυνο για το ενδεχόμενο μίας περιόδου με στασιμότητα (ή και ύφεση της οικονομίας) και ταυτόχρονα υψηλό πληθωρισμό. Οι παράγοντες ώθησης αυτής της τάσης θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την αποπαγκοσμιοποίηση, τις γεωπολιτικές εντάσεις και την κλιματική αλλαγή. Οι πολεμικές συρράξεις ή τα καιρικά φαινόμενα θα μπορούσαν να μειώσουν τις συνολικές προμήθειες, ενώ η φορολόγηση των συναλλαγών ή των εκπομπών άνθρακα θα σήμαινε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.

Σε αυτό το σενάριο, τόσο τα ομόλογα όσο και οι μετοχές αναμένεται να σημειώσουν απογοητευτική απόδοση (σε πραγματικούς όρους τουλάχιστον), καθώς οι προσδοκίες για υψηλότερα επιτόκια και οι προκλήσεις της πραγματικής αύξησης των κερδών επηρεάζουν αρνητικά τις επιδόσεις. Οι ονομαστικές αποδόσεις των μετοχών θα μπορούσαν να είναι, παρόλα αυτά, θετικές.

Από το 2024 εισερχόμαστε σε έναν «νέο κόσμο», μας είπε στο πρόσφατο webinar η UBS GWM. Σε αυτόν δεν θα λείπουν μεν οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι αβεβαιότητες, που είδαμε τα προηγούμενα χρόνια, θα αλλάξουν όμως τα δεδομένα για την οικονομία και τις αγορές, με τον πληθωρισμό να υποχωρεί αισθητά, τις οικονομίες να κατεβάζουν ταχύτητα και τις κεντρικές τράπεζες να σπεύδουν να χαλαρώσουν τις πολιτικές τους.

Πέρα ωστόσο από τα μακροοικονομικά μεγέθη και το ύψος των επιτοκίων υπάρχουν παράγοντες, που θα καθορίσουν τις εξελίξεις συνολικά για την επόμενη 10ετία και που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Οι ειδικοί της ελβετικής επενδυτικής τράπεζας  τους συνόψισαν σε 5 “D”:   Deglobalization (αποπαγκοσμιοποίηση), Demographics (δημογραφικές τάσεις), Digitalization (ψηφιοποίηση), Decarbonization (απανθρακοποίηση) και Debt (χρέος). Ας δούμε λοιπόν τι περιμένουμε σε κάθε ένα από τα κρίσιμα αυτά μέτωπα.

Αναστροφή της παγκοσμιοποίησης

Ο νέος κόσμος της επόμενης δεκαετίας θα είναι λιγότερο διασυνδεδεμένος και ενοποιημένος. Η UBS πιστεύει ότι το εμπόριο ως ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ έχει ήδη κορυφωθεί και στο εξής θα έχουμε τη μειωσή του. Με τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Κίνα να έχουν συνηθίσει πια να ανταλλάσσουν δασμούς, κυρώσεις και άλλους περιορισμούς σε εξαγωγές και εισαγωγές, η τάση αυτή επιταχύνεται.

Επιπλέον οι εντάσεις ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα θα μπορούσαν να χωρίσουν τελικά τον κόσμο σε ανταγωνιστικά, μη συμβατά εμπορικά, χρηματοοικονομικά και τεχνολογικά στρατόπεδα. «Το πώς όμως ακριβώς η απο- παγκοσμιοποίηση θα διαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία τη δεκαετία που έρχεται εξαρτάται λιγότερο από το εάν θα συμβεί και περισσότερο από το γιατί συμβαίνει» επισημαίνει η ελβετική τράπεζα.

Εάν για παράδειγμα είναι αποτέλεσμα πρωτίστως πολιτικών λόγων – δηλαδή αυξανόμενων μέτρων προστατευτισμού και επιδοτήσεων – πιθανότατα θα περιορίσει τη συνολικά προσφορά αγαθών και τη δυναμική της ανάπτυξης, ενώ ανά περιόδους θα δίνει ώθηση στον πληθωρισμό.

Αν, ωστόσο, η απο- παγκοσμιοποίηση είναι αποτέλεσμα πρωτίστως οικονομικών λόγων – δηλαδή αποτέλεσμα της ολοένα και μεγαλύτερης αξιοποίησης της αυτοματοποίησης, της εστίασης στην ολοκληρωμένη παραγωγή, της επανεκτίμησης του κόστους υπό το πρίσμα της αύξησης των μισθών στις αναδυόμενες αγορές· ή της δημιουργίας πιο ανθεκτικών αλυσίδων εφοδιασμό, οι επιπτώσεις θα είναι πολύ διαφορετικές. Σε αυτό το σενάριο, το καθαρό αποτέλεσμα θα είναι υψηλότερη προσφορά, χαμηλότεροι πληθωριστικοί κίνδυνοι και προοπτικές υψηλότερης ανάπτυξης.

Δημογραφικές τάσεις

Οι δημογραφικές τάσεις προκαλούν πονοκέφαλο σε πολλές κυβερνήσεις ανά τον κόσμο. Χώρες που καλύπτουν το 50% του παγκόσμιου ΑΕΠ βλέπουν τον πληθυσμό τους να συρρικνώνεται. Αυτές περιλαμβάνουν την Ιαπωνία, την Κίνα, αλλά και αρκετά ευρωπαϊκά κράτη. Η αναλογία συνταξιούχων προς ατόμων σε ηλικία εργασίας έχει αυξηθεί παγκοσμίως από το 11,8% στο 14,8% την τελευταία δεκαετία. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος μάλιστα έχει στην ίδια περίοδο σκαρφαλώσει στο 29,1% από 23,2%.

Ακόμη και εάν όλοι οι άλλοι παράγοντες μείνουν σταθεροί, η χαμηλότερη αύξηση του εργατικού δυναμικού σημαίνει χαμηλότερες προοπτικές ανάπτυξης. Η αύξηση του ποσοστού των συνταξιούχων σημαίνει επίσης υψηλότερο χρέος. Σε οικονομίες που στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες το πλήγμα σε παραγωγικότητα και ανάπτυξη θα είναι ακόμη πιο ισχυρό. Το κατά πόσον η παγκόσμια κοινότητα θα μπορέσει να περιορίσει τον αρνητικό αντίκτυπο των δημογραφικών τάσεων, θα εξαρτηθεί εν πολλοίς από το τρίτο D: Digitilization.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός

Η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μία εποχή υψηλότερης παραγωγικότητας, αντισταθμίζοντας τις δημοσγραφικές προκλήσεις και στηρίζοντας την ανάπτυξη και την υποχώρηση του πληθωρισμού σε συγκεκριμένα αγαθά και υπηρεσίες παρά τη συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού. Επιπλέον οι εμπροσθοβαρείς επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη και ημιαγωγούς θα μπορούσε να τονώσει τη ζήτηση βραχυπρόθεσμα.

Ωστόσο ο αντίκτυπος της AI δεν θα είναι τόσο σημαντικός εάν αυτή τονώσει πρωτίστως την προσφορά σε τομείς που επηρεάζονται ούτως ή άλλως λίγο από τις δημογραφικές τάσεις (πχ μεγαλύτερη υιοθέτηση των  chatbots στις επαγγελματικές υπηρεσίες ) και αποτύχει να τονώσει την προσφορά σε κλάδους που αντιμετωπίζουν ισχυρότερες πιέσεις (πχ ρομπότ στην υγειονομική περίθαλψη και φροντίδα ατόμων).

Απανθρακοποίηση

Η προσπάθεια για καθαρή ενέργεια και μηδενικές εκπομπές άνθρακα ενισχύθηκε από φόβους για την ενεργειακή επάρκεια και την εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων. Τα επόμενα χρόνια, αναμένεται τόσο τα δημόσια όσο και τα ιδιωτικά κεφάλαια να στηρίξουν την ενεργειακή μετάβαση. «Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, πιστεύουμε η ενεργειακή μετάβαση θα μπορούσε να διαταράξει τον εφοδιασμό, καθώς η αποθήκευση ενέργειας και τα εμπόδια συνδεσιμότητας με το δίκτυο περιορίζουν την αξιοπιστία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ενέργειας, ακόμη και αν το κόστος και οι λειτουργοί κίνδυνοι των ορυκτών καυσίμων, αυξάνονται» σημειώνει η UBS. Μακροπρόθεσμα, βλέπει την ώθηση προς την απανθρακοποίηση να έχει καθαρά θετική συμβολή στην παγκόσμια προσφορά.

Χρέος

Και κάπως έτσι φτάνουμε στο 5ο D: Debt. Η δυναμική του χρέους θα εξαρτηθεί από το πώς τα προηγούμενα 4 D θα επηρεάσουν την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τα επιτόκια. Το παγκόσμιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει αυξηθεί από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και έπειτα, καθώς ο κόσμος ήρθε αντιμέτωπος με την αδύναμη ζήτηση. Η αφθονία της προσφοράς χρήματος και τα χαμηλά επιτόκια από τις κεντρικές τράπεζες για πολλά χρόνια κράτησαν το βάρος των τόκων για τις κυβερνήσεις σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Στο εξής οι δημογραφικές προκλήσεις και οι επενδύσεις που συνδέονται με την απανθρακοποίηση, την ψηφιοποίηση και την απο- παγκοσμιοποίηση θα ωθήσουν ανοδικά τα χρέη, ενώ και τα αυξημένα επιτόκια εντείνουν τα βάρη για τις κυβερνήσεις.

Για να μείνει σε διαχειρίσιμα επίπεδα το χρέος, απαιτούνται υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης. Και αυτοί θα έρθουν εάν αξιοποιηθούν επαρκώς η AI, η πράσινη ενέργεια και οι τοπικές αλυσίδες εφοδιασμού. Σε περίπτωση αποτυχίας, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένη για χρηματοπιστωτική πίεση, υψηλούς φόρους  και πληθωριστικές εκπλήξεις.