---

Της Κωνσταντίνας Μερλέμη, 

Η αναγκαστική εκτέλεση είναι, γενικά, η εξωδικαστική διαδικασία που ακολουθείται για να επιβληθεί η εκπλήρωση του διατακτικού μιας δικαστικής απόφασης, όταν ο οφειλέτης δεν το τηρεί οικειοθελώς. Μπορεί να αφορά χρηματικές ή μη απαιτήσεις, καθώς και αξιώσεις για πράξη, παράλειψη ή ανοχή. Για να χωρήσει αναγκαστική εκτέλεση, απαιτείται να υπάρχει εκτελεστός τίτλος, δηλαδή, ένα έγγραφο που αποδεικνύει την υποχρέωση του οφειλέτη, σε βάρος του οποίου διενεργείται η αναγκαστική εκτέλεση.

 Ο εκτελεστός τίτλος απαιτείται να επιδοθεί στον καθ’ ου η εκτέλεση με επιταγή προς εκτέλεση, δηλαδή, με μια προειδοποίηση να εκπληρώσει την υποχρέωσή του εντός συγκεκριμένης 3ήμερης προθεσμίας. Αν ο οφειλέτης δε συμμορφωθεί, τότε ο δικαιούχος-δανειστής μπορεί να δώσει εντολή σε έναν δικαστικό επιμελητή να ενεργήσει την εκτέλεση. Ο δικαστικός επιμελητής έχει την εξουσία να προβεί σε διάφορες πράξεις, όπως η αφαίρεση κινητού πράγματος, η αποβολή από το ακίνητο, η κατάσχεση κ.α. Ο οφειλέτης μπορεί να προβάλλει αντιρρήσεις κατά της εκτέλεσης με ανακοπή (π.χ. του άρθρου 933 ΚΠολΔ), δηλαδή, με ένα ένδικο βοήθημα που αποσκοπεί στην ακύρωση της εκτέλεσης.

Όταν, όμως, ένα από τα δύο μέρη, είτε ο οφειλέτης είτε ο δανειστής είναι το Δημόσιο (ή νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, ή οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης), το νομικό καθεστώς μεταβάλλεται και υπάρχουν διαφορετικές ρυθμίσεις, που εμπίπτουν κυρίως στον τομέα του δημοσίου διοικητικού δικαίου, και όχι τόσο στου ιδιωτικού. Πιο συγκεκριμένα, και το Δημόσιο μπορεί να είναι επισπεύδων της διαδικασίας με στόχο την είσπραξη χρηματικών απαιτήσεων, κυρίως φόρων. Σε αυτήν την περίπτωση, τα διαδικαστικά ρυθμίζονται από τον ΚΕΔΕ, τον Κώδικα Εισπράξεως Δημοσίων Εσόδων (ν.δ. 356/1958 κωδικοποιημένο με τον ν. 4978/2022). Γενικότερα, ο ΚΕΔΕ, επειδή αφορά το Δημόσιο, τα Ν.Π.Δ.Δ. και τους ΟΤΑ, περιλαμβάνει προνομιακές ρυθμίσεις για τον επισπεύδοντα, οι οποίες δικαιολογούνται από την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος.

Η εκτέλεση υπέρ του Δημοσίου στηρίζεται σε απλή διοικητική πράξη, που εκδίδεται με βάση τη διοικητική διαδικασία βεβαίωσης των δημοσίων εσόδων, όπως προβλέπουν τα άρθρα 2 και 3 του ΚΕΔΕ. Ακόμη, εκτελεστοί τίτλοι μπορούν να αποτελέσουν και τα δημόσια ή ιδιωτικά έγγραφα, που είτε αποδεικνύουν πλήρως είτε απλώς πιθανολογούν την οφειλή του ιδιώτη προς τη διοικητική αρχή, χωρίς να έχει προηγηθεί διαγνωστική δίκη ή ακρόαση του ιδιώτη.

Μία άλλη μορφή αναγκαστικής εκτέλεσης είναι και η κατάσχεση εις χείρας τρίτου (αρ 30 ΚΕΔΕ). Η κατάσχεση αυτή των χρημάτων, καρπών και άλλων κινητών πραγμάτων του οφειλέτη του Δημοσίου που βρίσκονται στα χέρια του τρίτου ενεργείται από τον Διοικητή της ΑΑΔΕ με κατασχετήριο, μη κοινοποιούμενο στον οφειλέτη. Με το κατασχετήριο, ο τρίτος καλείται εντός οκτώ (8) ημερών να καταθέσει στην υπηρεσία της ΑΑΔΕ που επέβαλε την κατάσχεση ή σε τραπεζικό λογαριασμό του Δημοσίου τα χρήματα που οφείλει στον οφειλέτη του Δημοσίου, και, εάν πρόκειται για κινητά πράγματα, να παραδώσει αυτά στον συμβολαιογράφο ή τον φύλακα που ορίζεται στο κατασχετήριο. Το ότι το κατασχετήριο έγγραφο δεν κοινοποιείται στον οφειλέτη, δικαιολογείται από το γεγονός ότι, αν αυτός πληροφορούταν την επικείμενη διαδικασία, θα έσπευδε να εισπράξει τα οφειλόμενα από τον τρίτο. Ο οφειλέτης μπορεί να ασκήσει τις ανακοπές των άρθρων 217 ΚΔΔ και 73 ΚΕΔΕ, και εδώ δικαιοδοσία έχουν τα πολιτικά δικαστήρια.

Το Δημόσιο μπορεί να υπέχει και θέση καθ’ ου η αναγκαστική εκτέλεση. Με τον ν.2097/1952 η εκτέλεση κατά του Δημοσίου ήταν απαγορευμένη. Με την αναθεώρηση του Συντάγματος, όμως, το 2001 στο άρθρο 94 παρ 4 εδ. γ ορίζεται ότι οι δικαστικές αποφάσεις εκτελούνται αναγκαστικά και κατά του Δημοσίου. Το αρ 4 παρ 1 του ν. 3068/2002 ορίζει ότι η αναγκαστική εκτέλεση κατά του Δημοσίου, Ν.Π.Δ.Δ., ΟΤΑ, για την ικανοποίηση χρηματικών απαιτήσεων γίνεται με κατάσχεση ιδιωτικής του περιουσίας, ενώ αποκλείεται η κατάσχεση απαιτήσεων που πηγάζουν από έννομη σχέση δημοσίου δικαίου ή απαιτήσεων χρηματικού ή μη αντικειμένου, το οποίο έχει ταχθεί για την άμεση εξυπηρέτηση ειδικού δημόσιου σκοπού. Τέλος, προβλέπεται ότι αναγκαστική εκτέλεση σε βάρος του Δημοσίου ή Ν.Π.Δ.Δ. επιτρέπεται μετά την παρέλευση εξήντα ημερών από την επίδοση της απόφασης στον Υπουργό που είναι αρμόδιος για την πληρωμή ή στον εκπρόσωπο του Ν.Π.Δ.Δ, ενώ συμπληρωματικά εφαρμόζονται οι διατάξεις του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ 

• Στέφανος-Σπυρίδων Στ. Πανταζόπουλος, Αναγκαστική Εκτέλεση, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2022

---

 

Τις κυριότερες και πιο ουσιαστικές παραμέτρους ανέδειξε ο Υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Χάρης Θεοχάρης, στην παρέμβαση του στην συζήτηση για την ψήφιση του Προϋπολογισμού, σήμερα(16.12.2023) στη βουλή.

Ο κ. Θεοχάρης επισήμανε κατ’ αρχήν ότι η Κυβέρνηση έχει συντάξει «έναν Προϋπολογισμό ανάπτυξης, δικαιοσύνης, αξιοπιστίας και ευθύνης. Προϋπολογισμό μετασχηματισμού του παραγωγικού μοντέλου της χώρας μας». Ως εκ τούτου, απευθυνόμενος κυρίως στην πλευρά της αντιπολίτευσης, ο Υφυπουργός είπε χαρακτηριστικά ότι «σας καλώ να έρθετε κι εσείς εκεί όπου βρίσκεται η Κυβέρνηση και η συμπολίτευση, αλλά και ολόκληρη η ελληνική κοινωνία. Σας καλώ να έρθετε στον 21ο αιώνα».

Ο Υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών τόνισε ότι ο Προϋπολογισμός του 2024 μαρτυρά την αξιοπιστία και τη συνέπεια της Κυβέρνησης να ωθεί σταθερά την εθνική οικονομία προς την ανάπτυξη. Απόδειξη περί τούτου η υπεραπόδοση η οποία καταγράφεται σε όλους τους επιμέρους δείκτες. «Ψηφίζουμε» ανέφερε ο κ. Θεοχάρης «έναν Π/Υ σταθερότητας, με όλους τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης να τονίζουν τα πλεονάσματα και την ταχύτητα μείωσης του χρέους που επιτυγχάνει η Ελλάδα επί κυβερνήσεως του Κυριάκου Μητσοτάκη. Ψηφίζουμε έναν Π/Υ δικαιοσύνης, με στήριξη των ευάλωτων πολιτών, με αύξηση των πόρων στους κλάδους παραγωγής δημόσιων αγαθών. Και με τα έσοδα από την πάταξη της φοροδιαφυγής χρηματοδοτούμε υποδομές για τη δημόσια υγεία, την παιδεία και την ασφάλεια».

Αναφορικά με την κριτική στην Κυβέρνηση εκ μέρους της αντιπολίτευσης, ο κ. Χάρης Θεοχάρης καυτηρίασε τη στάση ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ κ.α., λέγοντας σε αυστηρό τόνο ότι «πάει πολύ, εσείς να προτείνετε μόνο αυξήσεις φόρων και παρόλ’ αυτά να κατηγορείτε τη Νέα Δημοκρατία πώς αυξάνει τους φόρους. Τη ΝΔ των 52 μειώσεων φόρων. Τη ΝΔ των 11 μέτρων καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Τη ΝΔ της αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής των ελεύθερων επαγγελματιών χωρίς ούτε μια αύξηση φορολογικού συντελεστή. Πάει πολύ. Και, επιτέλους, μην μπερδεύετε την αύξηση εσόδων με την αύξηση των φόρων».

Επιπλέον, ο κ. Θεοχάρης χαρακτήρισε σαν «συνταγή καταστροφής» ορισμένες προτάσεις που διατυπώνονται από ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ. Παρατηρώντας πως «σχεδόν δεν αξίζει να απαντήσει κανείς στο μεγαλύτερο μέρος των επικρίσεων. Οι ενστάσεις που προβάλλει η αντιπολίτευση, στην πλειονότητά τους, είναι αλλοπρόσαλλες, αντιφατικές και αλληλοαναιρούμενες. Προτείνει π.χ. ο ΣΥΡΙΖΑ αφορολόγητο στις 10.000 ευρώ για όλους. Όμως, εάν ίσχυε κάτι τέτοιο, μόνο από τους ελεύθερους επαγγελματίες, η απώλεια εσόδων για το δημόσιο θα έφτανε τα 350 εκατ. ευρώ. Και αρκετές δεκάδες ή και εκατοντάδες ακόμη από τους μισθωτούς. Μιλάμε δηλαδή για μια συνταγή καταστροφής».

Ο κ. Θεοχάρης υπογράμμισε περαιτέρω πως «η άσκηση της υλοποίησης ενός ισορροπημένου και αναπτυξιακού προϋπολογισμού είναι δύσκολη. Λύνεται μόνο με ‘σκυλίσια’ επιμονή στη δημοσιονομική σταθερότητα, με μεταρρυθμιστική υπέρβαση των παθογενειών της οικονομίας και με άγρυπνη θεώρηση όλων των αδικιών, ώστε αυτές να αρθούν».

Αφορμής δοθείσης, ο κ. Χάρης Θεοχάρης παρέθεσε ορισμένα σημαντικά δεδομένα για την πορεία της ελληνικής οικονομίας: «Το 2024 αναμένουμε ανάπτυξη με ρυθμό 2,9%. Το πρωτογενές πλεόνασμα βρίσκεται στο 2,1% -και πάντα πάνω από τους στόχους μας. Το κενό ΦΠΑ, από 29,3% το 2017, έπεσε στο 17,8% το 2021 και εκτιμάται μεταξύ 10-15% το 2022. Οι μισθοί έχουν ανέβει ξανά στα επίπεδα του 2009 σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. Και, χάρη στην αναπτυξιακή πολιτική της Κυβέρνησης Μητσοτάκη, η ανεργία έχει περιοριστεί σε μονοψήφιο ποσοστό, για πρώτη φορά από το 2010».

Τέλος, ο κ. Θεοχάρης αναφέρθηκε στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής, αντιδιαστέλλοντας τη φιλοσοφία της Κυβέρνησης με εκείνη των κομμάτων της αντιπολίτευσης ως εξής: «Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της παρανομίας απαιτεί σχέδιο, αλλά και όραμα. Και αυτό ακριβώς κάνει η Κυβέρνησή μας: Προχωρά αποφασιστικά με όραμα αλλά και με σχέδιο. Για την πάταξη της φοροδιαφυγής έχουν ήδη γίνει πολλά -όπως αποδεικνύει η πορεία του κενού ΦΠΑ- και τους ερχόμενους μήνες θα γίνουν ακόμη περισσότερα. Διότι για εμάς, ως Κυβέρνηση της ΝΔ, η φοροδιαφυγή είναι αντικοινωνική συμπεριφορά. Για εσάς, την αντιπολίτευση, πρέπει να πληρώνουμε τους πολίτες για να κόβουν αποδείξεις. Για εμάς η φοροδιαφυγή είναι κομμάτι της διαφθοράς, όπως η δωροδοκία. Για εσάς είναι νόμιμη άμυνα. Όχι, όμως, δεν είναι έτσι. Η παρανομία είναι παρανομία. Τελεία και παύλα!».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Σφίγγει ακόμη περισσότερο από τις αρχές του 2024 ο κλοιός και για τους οφειλέτες του Δημοσίου, με την ταυτόχρονη ενεργοποίηση όλων των μέτρων του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων.

Μέτρα που, μεταξύ των άλλων, προβλέπουν τριπλό έλεγχο των οφειλετών από τις αρχές, ιδιωτικούς ντετέκτιβ για τον εντοπισμό τους, εφόδους στα σπίτια τους και φυσικά επιβολή όλων των αναγκαστικών μέτρων είσπραξης, με κατασχέσεις και ποινικές διώξεις.

Το εν λόγω «πακέτο» κρίνεται αναγκαίο να ενταχθεί στο γενικότερο σχέδιο δράσης για κάλυψη των αυξημένων το επόμενο έτος εισπρακτικών αναγκών του προϋπολογισμού, το οποίο, εκτός από το νέο καθεστώς τεκμαρτής φορολόγησης των ελευθέρων επαγγελματιών, αλλά και τη μεγάλη «καμπάνια» που έχει ξεκινήσει για περιορισμό της φοροδιαφυγής, με στόχο τα επιπλέον έσοδα να στηρίξουν τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, περιέχει και την αύξηση της ροής χρήματος από τους οφειλέτες στα δημόσια ταμεία.

Έτσι, οι φορολογούμενοι που έχουν αφήσει απλήρωτους φόρους και πρόστιμα θα περνούν από τριπλό εξονυχιστικό έλεγχο, καθώς ο φοροελεγκτικός μηχανισμός θα ψάχνει εξονυχιστικά τους ίδιους αλλά και όλα τα συνυπόχρεα πρόσωπα, για να διαπιστώσει ότι δεν έχουν στην κατοχή τους κινητά ή ακίνητα περιουσιακά στοιχεία και ότι έχουν ασκηθεί εναντίον τους όλα τα προβλεπόμενα αναγκαστικά μέτρα, όπως κατασχέσεις και ποινικές διώξεις.

Στο «κυνήγι» δε των μεγαλοοφειλετών με βάση τις ισχύουσες διατάξεις του Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων (ΚΕΔΕ) αναμένεται να γίνουν προσλήψεις ιδιωτικών ντετέκτιβ για να βοηθήσουν στην έρευνα των αρχών.

Επισημαίνεται ότι ο νόμος δίνει τη δυνατότητα, προκειμένου να εντοπιστούν περιουσιακά στοιχεία των υπόχρεων ή συνυπόχρεων προσώπων και να διασφαλιστεί η είσπραξη των δημοσίων εσόδων, να ανατίθεται η έρευνα σε ελεγκτικές εταιρείες ή δικηγόρους ή δικηγορικά γραφεία ή κοινοπραξίες αυτών.

Η διαδικασία κατασχέσεων ακινήτων

Θα πρέπει να αναφερθεί ότι, με βάση το ισχύον καθεστώς, αυτός που ενεργεί την κατάσχεση έχει την εξουσία, εφόσον το απαιτεί ο σκοπός της αναγκαστικής εκτέλεσης, να εισέρχεται στην κατοικία ή και σε κάθε άλλο χώρο που βρίσκεται στην κατοχή του οφειλέτη, να ανοίγει τις πόρτες και να προβαίνει σε έρευνες, καθώς και να ανοίγει κλειστά έπιπλα, σκεύη ή δοχεία, ενώ μπορεί να ζητήσει ακόμη και τη συνδρομή της αρμόδιας για την τήρηση της τάξης Αρχής, η οποία υποχρεούται να την παρέχει.

Σε κάθε περίπτωση βέβαια ο νόμος προβλέπει ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας, τις Κυριακές και τις κατά τον νόμο εξαιρετέες ημέρες δεν μπορεί να επιβληθεί κατάσχεση κινητών στα χέρια του οφειλέτη, εκτός αν το μέτρο λαμβάνεται αναγκαστικά καθώς ο οφειλέτης είναι ύποπτος φυγής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο οφειλέτης από την ημέρα της κατάσχεσης εάν ήταν παρών ή, εάν ήταν απών, από την επίδοση αντιγράφου της έκθεσης κατάσχεσης, δεν έχει το δικαίωμα της απαλλοτρίωσης ή της με οποιονδήποτε τρόπο διάθεσης των κατασχεμένων πραγμάτων και κάθε τέτοιας πράξης, εφόσον γίνεται χωρίς την έγγραφη συγκατάθεση του διοικητή της ΑΑΔΕ, είναι αυτοδίκαια άκυρη.

Εάν μάλιστα τα κατασχεμένα πράγματα είναι ασφαλισμένα, η κατάσχεση ισχύει και για την αποζημίωση που οφείλεται από την ασφάλιση, ενώ η καταβολή της αποζημίωσης στον καθ’ ου η εκτέλεση από τον ασφαλιστή είναι άκυρη, μετά από την έγγραφη ειδοποίηση του ασφαλιστή από τον κατασχόντα για την επιβολή της κατάσχεσης.

Από την άλλη πλευρά, εάν τα κατασχεμένα κινητά είναι χρήματα σε ημεδαπό νόμισμα, μετά την αφαίρεση των εξόδων εκτέλεσης γίνεται από τον κατασχόντα άμεση κατάθεσή τους στην υπηρεσία της ΑΑΔΕ που επέβαλε την κατάσχεση, για την οποία εκδίδεται αποδεικτικό είσπραξης ή σε λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου, για την οποία εκδίδεται αποδεικτικό κατάθεσης, σε πίστωση της οφειλής.

Επισημαίνεται ότι για την κατάσχεση συντάσσεται, παρουσία όσων συμπράττουν και του τυχόν παρόντος οφειλέτη, έκθεση, στην οποία περιγράφονται συνοπτικά τα κατασχεθέντα, και αναφέρεται η, κατ’ εκτίμηση του ενεργούντος την κατάσχεση, αξία αυτών, καθώς και: α) ο τόπος και ο χρόνος της κατάσχεσης, β) ο αριθμός και η χρονολογία της παραγγελίας κατάσχεσης, καθώς και το ονοματεπώνυμο του παραγγέλλοντος, γ) το ονοματεπώνυμο και το όνομα πατρός των συμπραττόντων προσώπων, δ) το συνολικό ποσό του χρέους του οφειλέτη, όπως αυτό αναγράφεται στην παραγγελία κατάσχεσης.

Μόλις περατωθεί η κατάσχεση, αντίγραφο της έκθεσης παραδίδεται από τον ενεργούντα την κατάσχεση, με πειθαρχική ευθύνη του και υποχρέωση αποζημίωσης του Δημοσίου, στον παρόντα οφειλέτη ή, εάν ο οφειλέτης ήταν απών, του επιδίδεται εντός τεσσάρων ημερών από την ημέρα της κατάσχεσης.

Η προθεσμία επίδοσης παρατείνεται για επιπλέον οκτώ ημέρες για οφειλέτες που κατοικούν εκτός της περιφέρειας του πρωτοδικείου του τόπου της κατάσχεσης, ενώ εάν ο καθ’ ου η κατάσχεση είναι παρών και αρνείται να παραλάβει το αντίγραφο της έκθεσης κατάσχεσης, συντάσσεται και υπογράφεται πράξη από τον κατάσχοντα σχετικά με την άρνηση, που περιλαμβάνεται στο τέλος της έκθεσης κατάσχεσης.