---

Της Νικολέτας Παναγιωτοπούλου,

Το εμπορικό δίκαιο, θεμελιώδες τμήμα της ρύθμισης της οικονομικής δραστηριότητας, διακρίνεται από την υιοθέτηση διαφορετικών συστημάτων, όπως το γερμανικό και το γαλλικό, τα οποία επιδιώκουν τη νομική οργάνωση των εμπορικών συναλλαγών. Τα συστήματα αυτά όχι μόνο αποτυπώνουν διαφορετικές νομικές φιλοσοφίες, αλλά επηρεάζουν και τη ρύθμιση θεμελιωδών θεσμών, όπως το ασυμβίβαστο. Ποια, όμως, η δομή κι οι αρχές των δύο αυτών συστημάτων; Ποια η σημασία της έννοιας του ασυμβίβαστου στην ελληνική έννομη τάξη;

Το γερμανικό σύστημα αποτελεί ένα από τα πιο οργανωμένα και σαφή νομικά συστήματα παγκοσμίως, διαχωρίζοντας το εμπορικό από το αστικό δίκαιο. Η βασική πηγή του γερμανικού εμπορικού δικαίου είναι ο Εμπορικός Κώδικας (Handelsgesetzbuch-HGB), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 1897 και καθορίζει τις εμπορικές συναλλαγές, τον ορισμό του εμπόρου και την ευθύνη του στις εμπορικές σχέσεις. Πιο συγκεκριμένα, ο έμπορος στο γερμανικό δίκαιο αποτελεί κεντρική έννοια και βασίζεται στον ορισμό που δίνεται στο HGB. Ως έμπορος θεωρείται κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ασκεί εμπορική δραστηριότητα με οργανωμένο τρόπο, δηλαδή πρόσωπα που ασκούν εμπορική δραστηριότητα κατ’ επάγγελμα. Η ιδιότητα του εμπόρου καθορίζεται από τη δήλωση εγγραφής στο Εμπορικό Μητρώο (Handelsregister). Το γερμανικό μοντέλο, όπως προαναφέρθηκε, παρέχει σαφή όρια μεταξύ εμπορικού κι αστικού δικαίου, διευκολύνοντας τη νομική ερμηνεία και την ασφάλεια δικαίου στις συναλλαγές. Επίσης, οι λεπτομερείς ρυθμίσεις του HGB μειώνουν τις πιθανότητες νομικών διενέξεων.

Εν συνεχεία, το γαλλικό εμπορικό δίκαιο διαμορφώθηκε από τον γαλλικό εμπορικό κώδικα (Code de Commerce) του 1807, ο οποίος συντάχθηκε στο πλαίσιο του ευρύτερου νομικού εξορθολογισμού της Γαλλικής Επανάστασης. Σε αντίθεση με το γερμανικό, το γαλλικό εμπορικό δίκαιο δεν διαχωρίζει αυστηρά το εμπορικό από το αστικό δίκαιο. Το γαλλικό δίκαιο βασίζεται στον Κώδικα Εμπορίου (Code de Commerce) και στον Αστικό Κώδικα (Code Civil). Η ενσωμάτωση αυτή εξυπηρετεί τη φιλοσοφία της ενιαίας ρύθμισης του ιδιωτικού δικαίου. Κεντρικό σημείο του γαλλικού συστήματος είναι οι εμπορικές πράξεις, οι οποίες καθορίζουν το εφαρμοστέο δίκαιο ανεξαρτήτως της ιδιότητας του εμπλεκόμενου προσώπου. Το δίκαιο, δηλαδή, εφαρμόζεται στις πράξεις που έχουν εμπορικό χαρακτήρα, ανεξαρτήτως της ιδιότητας του προσώπου που τις πραγματοποιεί.

Μια ακόμα ουσιώδης διαφορά αφορά τη δομή και τη διαφάνεια του δικαίου. Το γερμανικό σύστημα, με την οργανωμένη και λεπτομερή ρύθμιση του Εμπορικού Κώδικα, επιδιώκει να διασφαλίσει την τάξη και την ασφάλεια στις συναλλαγές με την υποχρέωση καταχώρισης και τη συστηματική τήρηση λογιστικών βιβλίων να λειτουργούν ως μηχανισμοί ελέγχου και διαφάνειας. Στον αντίποδα, το γαλλικό σύστημα, αν κι εξίσου ανεπτυγμένο επικεντρώνεται περισσότερο στη ρύθμιση των εμπορικών πράξεων ως τέτοιων, δίνοντας λιγότερη έμφαση στην αυστηρή γραφειοκρατική οργάνωση. Άλλωστε δεν πρέπει να λησμονούμε ότι το γερμανικό δίκαιο έχει επηρεαστεί από τη ρωμαϊκή και γερμανική νομική παράδοση, επικεντρωμένο στη διαφάνεια και την τυποποίηση ενώ το γαλλικό δίκαιο, επηρεασμένο από την Επανάσταση και τις αρχές της ελευθερίας στις συναλλαγές, διατηρεί μια πιο ευέλικτη και πρακτική προσέγγιση.

Όσον αφορά το ασυμβίβαστο, αυτό σχετίζεται με την αδυναμία συγκεκριμένων προσώπων να συμμετέχουν σε εμπορικές δραστηριότητες ή εταιρείες, λόγω της επαγγελματικής ή δημόσιας ιδιότητάς τους, με στόχο την αποτροπή συγκρούσεων συμφερόντων καθώς και την προστασία της ακεραιότητας των θεσμών. Στο ελληνικό νομικό σύστημα, το ασυμβίβαστο ρυθμίζεται μέσω συνταγματικών και νομοθετικών διατάξεων, όπως το άρθρο 103 του Συντάγματος κι ο Κώδικας Δικηγόρων. Ωστόσο, η αυστηρή εφαρμογή του ασυμβίβαστου έχει δημιουργήσει έντονες συζητήσεις σχετικά με τον περιορισμό της επαγγελματικής ελευθερίας και την αναγκαιότητα προσαρμογής του στις σύγχρονες ανάγκες.

Η πρόταση κατάργησης του ασυμβίβαστου για τους δικηγόρους αποτελεί ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα με σημαντικές νομικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Από τη μία πλευρά, η διατήρηση του ασυμβίβαστου εξυπηρετεί τη διαφάνεια και την εμπιστοσύνη στο δικηγορικό επάγγελμα, διασφαλίζοντας την ανεξαρτησία των δικηγόρων από οικονομικές κι επιχειρηματικές πιέσεις. Από την άλλη πλευρά, ο περιορισμός αυτός περιορίζει τις επαγγελματικές επιλογές των δικηγόρων και τους αποκλείει από την ενεργό συμμετοχή στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Ενδεχόμενη κατάργηση του ασυμβίβαστου θα μπορούσε να ενισχύσει την οικονομική δραστηριότητα και να επιτρέψει στους δικηγόρους να αξιοποιήσουν πλήρως τις γνώσεις και τις δεξιότητές τους, χωρίς να θίγεται η επαγγελματική τους ανεξαρτησία, εφόσον υπάρχουν κατάλληλοι μηχανισμοί ελέγχου.

Η συζήτηση αυτή καθίσταται ακόμα πιο επίκαιρη υπό το πρίσμα των διεθνών πρακτικών. Σε χώρες με συστήματα που υιοθετούν μια πιο ευέλικτη προσέγγιση στο ασυμβίβαστο, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι δικηγόροι έχουν τη δυνατότητα να δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά, συμβάλλοντας στην οικονομική ανάπτυξη και τη διαφοροποίηση των επαγγελματικών τους επιλογών. Ένα παρόμοιο μοντέλο στην Ελλάδα θα μπορούσε να αποτελέσει ένα νέο παράδειγμα που θα συνδυάζει την ανεξαρτησία του δικηγορικού επαγγέλματος με την ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας.

Συνοψίζοντας, η συγκριτική αυτή ανάλυση αναδεικνύει τη μοναδικότητα κάθε συστήματος. Ενώ το γερμανικό δίκαιο δίνει προτεραιότητα στη σαφήνεια και την τάξη, το γαλλικό δίκαιο προάγει την προσαρμοστικότητα στις ανάγκες της εμπορικής πρακτικής. Όσον αφορά το ασυμβίβαστο, η διατήρησή του για τους δικηγόρους στην Ελλάδα δεν εξυπηρετεί πλέον τις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας και της αγοράς. Η κατάργησή του ή, τουλάχιστον, η αναθεώρηση των σχετικών περιορισμών είναι αναγκαία για την ενίσχυση της επαγγελματικής ελευθερίας, την οικονομική ευελιξία και την ανταγωνιστικότητα του όλων των επαγγελμάτων.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Ευάγγελος Εμμ. Περάκης – Νικόλαος Κ. Ρόκας, ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ – ΑΞΙΟΓΡΑΦΑ, ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ, 2018.

---

 

---

Της Άννας Καρρά,

Ο Αστικός κώδικας περιέχει διατάξεις που ρυθμίζουν τον θεσμό του κληρονομικού καταπιστεύματος. Ο θεσμός αυτός δεν είχε εξαρχής τη μορφή, την οποία έχει σήμερα, καθώς έχει περάσει από πολλά στάδια μέχρι να διαμορφωθεί όπως στο άρθρο 1923 ΑΚ. Έτσι, ορίζεται πως ο διαθέτης μπορεί να υποχρεώσει τον κληρονόμο να παραδώσει έπειτα από ορισμένο γεγονός ή χρονικό σημείο την κληρονομία που απέκτησε ή ποσοστό της σε άλλον (καταπιστευματοδόχο) (1923 ΑΚ). Όπως είναι γνωστό, στο κληρονομικό δίκαιο ισχύει η αρχή της ελευθερίας του διατιθέναι, σύμφωνα με την οποία ο κληρονομούμενος μπορεί να ορίσει ελεύθερα την τύχη της περιουσίας του και ποιοι θα είναι οι κληρονόμοι του μετά τον θάνατο του. Ωστόσο, ο διαθέτης στη μονομερή, άτυπη και αιτία θανάτου δικαιοπραξία μπορεί να ορίσει και καταπιστευματοδόχο.

Στην πραγματικότητα, πρόκειται για εγκατάσταση δύο κληρονόμων σε διαφορετικά χρονικά σημεία, του μεν κατά τον θάνατο του κληρονομούμενου και του δε κατά την επέλευση της προθεσμίας ή της αίρεσης. Ο πρώτος ονομάζεται βεβαρημένος και είναι άμεσος καθολικός διάδοχος στον οποίο, πέρα από την κτήση της κληρονομίας με την διαθήκη, απονέμεται και η υποχρέωση να μεταφέρει την κληρονομική περιουσία στον καταπιστευματοδόχο. Το κληρονομικό δικαίωμα του βεβαρημένου είναι μετακλητό, καθώς διακινδυνεύει να μετακληθεί με την πλήρωση της αναβλητικής αίρεσης.

Σύμφωνα με το άρθρο 201 ΑΚ, αν με τη δικαιοπραξία τα αποτελέσματά της εξαρτήθηκαν από γεγονός μελλοντικό και αβέβαιο (αίρεση αναβλητική), τα αποτελέσματα αυτά επέρχονται μόλις συμβεί το γεγονός (πλήρωση της αίρεσης). Ο νόμος υποστηρίζει πως ο κυοφορούμενος και το νομικό πρόσωπο που δεν έχει ακόμη συσταθεί, ακόμη και αν χαρακτηρίζονται ως κληρονόμοι στην διαθήκη, είναι καταπιστευματοδόχοι (1925 ΑΚ). Η επαγωγή της κληρονομίας στον καταπιστευματοδόχο επέρχεται μόλις πεθάνει ο κληρονόμος, αν ο διαθέτης δεν έταξε κάποιο άλλο γεγονός ή χρονικό σημείο. Στις περιπτώσεις του άρθρου 1924 η επαγωγή επέρχεται μόλις γίνει ο τοκετός ή μόλις συσταθεί το νομικό πρόσωπο (1935 ΑΚ).

Αξίζει να σημειωθούν οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα του βεβαρημένου με καταπίστευμα κληρονόμου. Πιο αναλυτικά, εκείνος διαχειρίζεται ολικά την περιουσία, δηλαδή την εκμεταλλεύεται και τη συντηρεί, χωρίς όμως να έχει δικαίωμα διάθεσης της κληρονομιάς (1927 ΑΚ). Ακριβώς λόγω της φύσεως του ρόλου του ως προσωρινού κληρονόμου δεν έχει ελευθερία κινήσεων, αφού μετά την πλήρωση της αίρεσης οφείλει να λογοδοτήσει για τις πράξεις του στον καταπιστευματοδόχο. Έτσι, συνάγεται το συμπέρασμα πως σε αυτήν την τριγωνική σχέση ο βεβαρημένος είναι ο πιο αδικημένος, αφού δεν έχει την δυνατότητα να αποκομίσει πολλά κέρδη. Ωσότου γίνει η επαγωγή στον καταπιστευματοδόχο, ο κληρονόμος βαρύνεται μόνο με τις αναγκαίες δαπάνες και με τις δαπάνες για την παραγωγή καρπών, καθώς και με τα τακτικά βάρη των κληρονομιαίων αντικειμένων (1938 ΑΚ).

Μετά την επαγωγή του καταπιστεύματος, ο βεβαρημένος δε θεωρείται πλέον κληρονόμος, επέρχεται αποχωρισμός της ατομικής του περιουσίας από την κληρονομιά και στη θέση του υπεισέρχεται ο καταπιστευματοδόχος (1941 ΑΚ). Η βασικότερη υποχρέωση του βεβαρημένου στο εν λόγω χρονικό στάδιο είναι η αποκατάσταση της περιουσίας στην κατάσταση που θα έπρεπε να βρίσκεται έπειτα από την τακτική διαχείριση. Αξιοσημείωτο είναι πως σε περίπτωση που ο βεβαρημένος δεν αποδίδει και κατακρατεί τα κληρονομιαία στοιχεία μετά την επαγωγή του καταπιστεύματος, τότε μπορεί να εναχθεί δικαστικά από τον καταπιστευματοδόχο. Επιπρόσθετα, ο τελευταίος μπορεί να στραφεί κατά του βεβαρημένου και με την περί κλήρου αγωγή, σε περιπτώσεις που ο τελευταίος αντιποιείται κληρονομικό δικαίωμα.

Από την άλλη, ο καταπιστευματοδόχος έχει δικαίωμα προσδοκίας μέχρι την πλήρωση της αίρεσης, το οποίο γεννάται με το θάνατο του κληρονομουμένου. Επιπρόσθετα, εκείνος έχει κάποια δικαιώματα πριν από την επαγωγή του καταπιστεύματος. Πιο συγκεκριμένα, έχει εξουσία συναίνεσης, όπως τεκμαίρεται από την παράγραφο 2 του άρθρου 1937 ΑΚ και δυνατότητα να ζητήσει λογοδοσία σύμφωνα με το άρθρο 1941 ΑΚ αλλά δεν μπορεί να εμποδίσει ούτε να απαγορεύσει διάθεση κληρονομιαίου στοιχείου από τον βεβαρημένο, πριν την επαγωγή του καταπιστεύματος, καθώς θα υπήρχε ανεπίτρεπτη εξομοίωση του δικαιώματος προσδοκίας με το πλήρες δικαίωμα του καταπιστευματοδόχου.

Ουσιαστικά, η προληπτική του προστασία δύναται να πραγματωθεί με όρους αναγνώρισης των δικαιωμάτων του που απορρέουν από το δικαίωμα προσδοκίας, όπως είναι η παροχή του κληρονομητηρίου, η παρέμβαση σε έκδοση λανθασμένου κληρονομητηρίου εκ μέρους του βεβαρημένου και η αναγνωριστική αγωγή. Μόλις πληρωθεί η αίρεση ο καταπιστευματοδόχος έχει την δυνατότητα να αποδεχθεί ή να αποποιηθεί την κληρονομιά (1940 ΑΚ). Αν την αποδεχθεί, τότε καθίσταται οριστικός κληρονόμος και επέρχεται σύμμειξη της ατομικής του περιουσίας και της κληρονομιάς. Yποστηρίζεται, επίσης, πως από την επαγωγή, ο καταπιστευματοδόχος αποκτά αυτοδικαίως τη νομή και την κατοχή των κληρονομιαίων, τα οποία ο διαθέτης είχε κατά το χρόνο θανάτου του, σύμφωνα με το άρθρο 983 ΑΚ.

Επιπρόσθετα, ο καταπιστευματοδόχος γίνεται δικαιούχος όλων των κληρονομικών απαιτήσεων και οφειλέτης των δανειστών της κληρονομίας, υποχρεούμενος και έναντι του βεβαρημένου, ελευθερώνοντάς τον από δαπάνες που είχε αναλάβει σύμφωνα με την τακτική διαχείριση της περιουσίας. Μάλιστα, ο βεβαρημένος δικαιούται να αναζητήσει πλέον δαπάνες που έκανε με ίδια μέσα σύμφωνα με τις διατάξεις για τη διοίκηση αλλοτρίων.

Ιδιαίτερης μνείας χρήζει και ο θεσμός του οικογενειακού καταπιστεύματος. Ειδικότερα, αν ο διαθέτης εγκατέστησε κληρονόμο και όρισε η κληρονομία ή ποσοστό της να διατηρηθεί στην οικογένεια του κληρονόμου, με την επιφύλαξη της διάταξης του άρθρου 1923 παρ. 2 θεωρούνται σε περίπτωση αμφιβολίας καταπιστευματοδόχοι μετά τον θάνατο του κληρονομούμενου όλα τα πρόσωπα που θα κληρονομούσαν εξ αδιαθέτου τον κληρονόμο. Οι υπέρ’ ου το καταπίστευμα είναι αυτοί που μπορούν να επωφεληθούν από τη νομική κατάσταση του καταπιστεύματος και συνήθως είναι όλοι μέλη της οικογένειας (συμπεριλαμβανομένων και μελλοντικών μελών, όπως τα μελλοντικά εγγόνια). Σκοπός της διάταξης αυτής είναι η διατήρηση της περιουσίας στην οικογένεια και η προστασία της από δανειστές.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Απόστολος Σ. Γεωργιάδης, Εγχειρίδιο Κληρονομικού Δικαίου, Εκδόσεις Π.Ν. Σάκκουλας, 2023.
• Σοφία Σαμαρά, Η νομική φύση του καταπιστεύματος- Βεβαρημένος- Καταπιστευματοδόχος-Σχέσεις προσώπων μεταξύ τους και σχέσεις με τρίτους, Διπλωματική εργασία, repo.lib.duth.gr, διαθέσιμη εδώ

---

 

---

Της Εβελίνας Μάστουρα,

Όπως γνωρίζουμε, η ελληνική έννομη τάξη, δεν δέχεται τη διατήρηση ουσιαστικού δεδικασμένου που ερείδεται σε ανακριβή πραγματικά ή νομικά δεδομένα. Κατ’ απόκλιση, συνεπώς, της αρχής της ασφάλειας δικαίου, καθιερώνεται η θέσπιση των ένδικων μέσων που αποβλέπουν στη διασφάλιση της αποτελεσματικής απονομής δικαιοσύνης. Σε αυτό το πλαίσιο, αντικείμενο της παρούσης ανάλυσης θα αποτελέσει το ένδικο μέσο της αναθεώρησης, όπως αυτό καθιερώνεται στον ΚΔδικ και ασκείται ενώπιον των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων. Αρχικά, ας σημειωθεί, ότι πρόκειται για ένα έκτακτο ένδικο μέσο, με την έννοια ότι ασκείται μόνο για τους περιοριστικά αναφερόμενους στον νόμο λόγους, που δεν αναπτύσσει ούτε ανασταλτικό (=η προθεσμία ασκήσεως ή και μόνη η άσκηση της αναθεώρησης δεν αναστέλλουν την εκτέλεση της προσβαλλομένης δικαστικής αποφάσεως, εκτός αν ασκηθεί αίτηση αναστολής), ούτε μεταβιβαστικό αποτέλεσμα (=η κρινόμενη υπόθεση δεν άγεται ενώπιον ιεραρχικά ανωτέρου δικαστηρίου).

Η δυνατότητα άσκησης αίτησης αναθεωρήσεως παρέχεται στα άρθρα 101-105 του ΚΔδικ. Κατά το άρθρο 101:
«Σε αναθεώρηση υπόκεινται μόνο τελεσίδικες ή ανέκκλητες αποφάσεις». Ως εκ τούτου καθίσταται σαφές, ότι η τελεσιδικία της βαλλόμενης με αίτηση αναθεώρησης απόφασης, μπορεί να οφείλεται στις ακόλουθες περιπτώσεις: α) να μην έχει ασκηθεί κατά αυτής έφεση ή/και β) να έχει ασκηθεί και η τελευταία να έχει απορριφθεί είτε ως απαράδεκτη είτε ως αβάσιμη.

Σε κάθε περίπτωση, τονίζεται ότι αποκλείονται από τη δυνατότητα αναθεώρησης, οι αμετάκλητες αποφάσεις. Ωστόσο, κατά πάγια νομολογία των διοικητικών δικαστηρίων, δεν αποκλείεται η άσκηση αναθεώρησης κατά τελεσίδικων αποφάσεων, κατά των οποίων ασκήθηκε και απορρίφθηκε αίτηση αναιρέσεως, καθώς η κατ’ αναίρεση κρίση στηρίζεται σε πραγματικά περιστατικά, όπως αυτά βεβαιώνονται στην τελεσίδικη απόφαση, την ανατροπή των οποίων επιδιώκει η ratio του θεσμού της αναθεώρησης. Εκ του αντιθέτου, αν η απόφαση δύναται να προσβληθεί με έφεση ή ανακοπή ερημοδικίας, παρέλκει η άσκηση αναθεώρησης. Το ίδιο ισχύει και όταν κάποιος λόγος αναθεωρήσεως συνιστά παραδεκτό λόγο εφέσεως.

Για την ενεργητική νομιμοποίηση των δικαιούμενων σε άσκηση αναθεώρησης προσώπων, το άρθρο 102 ορίζει τα εξής: «§1. Δικαίωμα να ασκήσουν αίτηση αναθεώρησης έχουν όσοι διατέλεσαν διάδικοι στη δίκη, κατά την οποία εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, εφόσον έχουν έννομο προς τούτο συμφέρον».

Εν συνεχεία στο άρθρο 102 παρ. 2, θεσπίζεται μια ρητή εξαίρεση από την «αρχή της άπαξ ασκήσεως των ένδικων μέσων», μιας θεμελιώδους αρχής που διαπνέει το σύστημα του ελληνικού διοικητικού δικονομικού δικαίου. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, επιτρέπεται η άσκηση δεύτερης αιτήσεως αναθεωρήσεως από το ίδιο πρόσωπο ακόμη και κατά του ίδιου κεφαλαίου της αποφάσεως, εφόσον προκύψουν νέοι λόγοι αναθεωρήσεως.

Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 103, στο οποίο ορίζονται περιοριστικά οι λόγοι αναθεώρησης, χωρίς να γίνεται καταρχήν δυνατή η διεύρυνση τους μέσω ερμηνείας. Ο πρώτος λόγος αναθεωρήσεως, αφορά προσβαλλόμενη απόφαση που στηρίζεται σε ψευδή κατάθεση μάρτυρα ή ψευδή δήλωση διαδίκου ή σε ψευδή έκθεση πραγματογνώμονα ή σε πλαστά ή νοθευμένα έγγραφα, εφόσον το ψεύδος αποδεικνύεται από αμετάκλητη απόφαση ποινικού δικαστηρίου. Σε όλες τις περιπτώσεις, προκειμένου να καταφάσκεται το παραδεκτό του εξεταζόμενου λόγου αναθεωρήσεως, αρκεί η τέλεση της σχετικής αξιόποινης πράξης, πρέπει, δηλαδή, να πληρούται η αντικειμενική υπόσταση του εκάστοτε εγκλήματος (π.χ. ΠΚ 224, ΠΚ 225). Δεν απαιτείται, έτσι, η επιβολή κάποιας κυρώσεως κατά του αδικήσαντος, ούτε ενδιαφέρει αν ο τελευταίος έχει απαλλαγεί λόγω έλλειψης υπαιτιότητας, ικανότητας προς καταλογισμό ή λόγου άρσης του άδικου χαρακτήρα της πράξης.

Ακολούθως, δύναται να ασκηθεί αναθεώρηση, αν μετά την έκδοση της απόφασης περιήλθαν σε γνώση του διαδίκου που ζητά την αναθεώρηση κρίσιμα έγγραφα, τα οποία υπήρχαν πριν τη δίκη, αλλά αυτός αγνοούσε την ύπαρξή τους. Για να τεθεί σε εφαρμογή η διάταξη απαιτείται άγνοια του περιεχομένου του εγγράφου, ενώ η ίδια η κατοχή θεμελιώνει (αμάχητο, που de lege ferenda θα έπρεπε να είναι μαχητό) τεκμήριο γνώσης του περιεχομένου του επίμαχου εγγράφου. Πάρα ταύτα, δεχόμενοι τις επιρροές της σύγχρονης μεθοδολογίας του δικαίου, θα πρέπει να οδηγηθούμε σε μια «χαλάρωση» του κανόνα «singularia non sunt extendeda», προσεγγίζοντας τον κανόνα περισσότερο ως μια ερμηνευτική κατεύθυνση, παρά ως μια αυστηρή επιταγή, ανεπίδεκτη εξαιρέσεως.

Έτσι, λοιπόν, ανά την περίπτωση μπορεί να γίνει δεκτή η διασταλτική ή αναλογική εφαρμογή λόγων αναθεωρήσεων. Ως εκ τούτου, στην κατηγορία των νέων κρίσιμων εγγράφων θα υπαχθεί ο διάδικος που γνώριζε την ύπαρξη των εγγράφων και όχι το περιεχόμενό τους, ο διάδικος που γνώριζε από άλλα έγγραφα το κρίσιμο γεγονός, αλλά έλαβε ακριβή γνώση με το νέο έγγραφο, ο διάδικος που παρά τη γνώση του για την ύπαρξη του εγγράφου δεν το έλαβε στην κατοχή του από λόγους ανωτέρας βίας και τέλος ο διάδικος που έλαβε στην κατοχή του το νέο έγγραφο μετά την τελευταία συζήτηση, αλλά πριν την έκδοση της αποφάσεως. Τονίζεται, η σημασία της κρισιμότητας του εγγράφου, κατά τρόπο, ώστε να επηρεάζεται ο υπαγωγικός συλλογισμός του διατακτικού της αποφάσεως.

Ο τρίτος και τελευταίος λόγος αναθεώρησης θεμελιώνεται επί τη βάσει απόφασης πολιτικού, ποινικού ή διοικητικού δικαστηρίου, η οποία ανατράπηκε αμετακλήτως μετά την τελευταία συζήτηση και πάνω στην οποία η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται. Η συγκεκριμένη απόφαση-έρεισμα θα πρέπει να είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την κρινόμενη διοικητική διαφορά. Αρκεί απλή συνεκτίμησή της για την έκδοση της προσβαλλομένης απόφασης, ενώ η διάταξη εφαρμόζεται ακόμη και αν η απόφαση-έρεισμα έχει εκδοθεί από αναρμόδιο δικαστήριο.

Η προθεσμία για την άσκηση αίτησης αναθεώρησης είναι εξήντα (60) ημερών και αρχίζει:

α) στις περιπτώσεις της ψευδούς κατάθεσης (και λοιπά) και της ανατροπής αμετάκλητης δικαστικής απόφασης, αφότου καταστεί αμετάκλητη η σχετική δικαστική απόφαση, ενώ

β) στην περίπτωση νέων κρίσιμων εγγράφων, αφότου τα κρίσιμα έγγραφα περιήλθαν στην κατοχή εκείνου που ζητά την αναθεώρηση.

Σε κάθε περίπτωση, αν τα ανωτέρω γεγονότα συντελέστηκαν πριν από την επίδοση της προσβαλλόμενης απόφασης, η προθεσμία της αίτησης αναθεώρησης αρχίζει από την επίδοση της απόφασης.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Πάνος Λαζαράτος, Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 2018

---