---

Της Μαρίας – Ελένης Σπαθαριώτη,

Στη σύγχρονη Ελλάδα, το φαινόμενο της οπαδικής βίας ή μάλλον της οπαδικής λατρείας που συχνά εξελίσσεται σε κτηνωδία, εμφανίζεται όλο και εντονότερα στο προσκήνιο, προκαλώντας θύελλα αντιδράσεων. Ο αθλητισμός, που στην αρχαία Ελλάδα αποτελούσε σημείο αναφοράς και τρόπο αναψυχής, έχει πλέον διαμορφωθεί σε πεδίο μάχης μεταξύ των οπαδών, δημιουργώντας τραγικές και απάνθρωπες καταστάσεις, μηδενίζοντας ταυτόχρονα τόσο τις αξίες του ανθρώπου όσο και τον ίδιο τον κλάδο. Πλήθος περιστατικών, που αφορούν την οπαδική βία και επιβεβαιώνουν τη ραγδαία ανάπτυξή της, μας κάνει να αναρωτιόμαστε για τη θέση που παίρνει το δίκαιο απέναντι στην εξάλειψη ή έστω στη μείωση αυτού του φαινομένου.

Το ερώτημα που προκύπτει σχετικά με το νομοθετικό πλαίσιο και τη βία που ανθίζει στα γήπεδα είναι, αν υφίσταται κενό δικαίου από την πλευρά του νομοθέτη. Συγκεκριμένα, κενό δικαίου ανακύπτει σε ζήτημα νομικού ενδιαφέροντος, ως προς το οποίο, εν πάση περιπτώσει, θα αναμενόταν κάποια ειδικότερη νομοθετική μέριμνα. Ωστόσο, κάτι τέτοιο αποκλείεται ήδη από πολύ νωρίς, καθώς όπως αναφέρει ο καθηγητής αθλητικού δικαίου του Πανεπιστημίου Αθηνών και δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, Δημήτρης Παναγιωτόπουλος «έχουμε πάρα πολλούς νόμους που έχουν γίνει γι’ αυτό το ζήτημα και ανάλογα με τις συνθήκες που επικρατούν μπορούν να εφαρμοστούν διάφοροι κανόνες. Άπειροι είναι οι νόμοι. Ηθελημένα και μη υπάρχει κενό στην εφαρμογή τους». Πράγματι, ήδη από το 1999 και ειδικότερα με τον νόμο 2725/1999 και άρθρο 41ΣΤ ξεκίνησε μια πορεία αντιμετώπισης της οπαδικής βίας με την θέσπιση νόμων, οι οποίοι απέβλεπαν κατά κύριο λόγο στην εξάλειψη αυτού του φαινομένου που αποτελούσε σοβαρό πλήγμα για την άνθιση του υγιούς αθλητισμού.

Συγκεκριμένα, ο νόμος προέβλεπε στην παράγραφο 1 ως ποινή, τη φυλάκιση δύο ετών καθώς και χρηματική ποινή, εφόσον δεν προβλεπόταν κάτι αυστηρότερο από κάποια άλλη διάταξη, σε όποιον εκ προθέσεως προκαλούσε ζημίες εντός των αθλητικών εγκαταστάσεων, βιαιοπραγούσε εναντίον άλλων οπαδών, και κατείχε ή χρησιμοποιούσε βεγγαλικά και καπνογόνα, που μπορούν να προκαλέσουν σωματική βλάβη. Ο νόμος 2725/1999, ο οποίος αποτελείται συνολικά από δέκα επιμέρους παραγράφους, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για την καταπολέμηση της βίας, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την υιοθέτηση διατάξεών του στον μεταγενέστερο νόμο ν. 4908/2022 περί αθλητικής βίας.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε, επίσης, η συμβολή του Βασίλη Φλωρίδη, ο οποίος ως αθλητικός εισαγγελέας Βορείου Ελλάδος εισήγαγε το «ιδιώνυμο αδίκημα», δηλαδή την άμεση φυλάκιση όσων αποδεδειγμένα μετείχαν σε οπαδικά επεισόδια με αφορμή κάποιον αγώνα. Ως «ιδιώνυμο» προσδιορίζεται στον νόμο το έγκλημα, για το οποίο προβλέπονται ιδιαίτερες ποινές σε σχέση με τα εγκλήματα της γενικής κατηγορίας, όπου αυτό υπάγεται.

Με λίγα λόγια, ο κ. Φλωρίδης εξειδίκευσε το περιεχόμενο των ποινών γύρω από τον αθλητισμό υποστηρίζοντας ότι «η σκληρή εφαρμογή του νόμου λειτουργεί αποτρεπτικά για όλους». Ισχύει όμως κάτι τέτοιο; Είναι ικανό το νομοθετικό πλαίσιο να εμποδίσει τη χρήση βίας στα γήπεδα και στους χώρους αθλητισμού; Η απάντηση είναι πως ακόμα κι αν δημιουργηθεί ένα τέλειο νομικό πλαίσιο χωρίς λάθη, χωρίς παρερμηνείες, η βία που εκτυλίσσεται στα γήπεδα και το πάθος μερικών για εγκληματικές ενέργειες δε θα πτοηθεί από κανέναν νόμο, όσο αυστηρή και αν προβλέπεται η τελική ποινή. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από τον καθηγητή εγκληματολογίας Γιάννη Πανούση, ο οποίος κάνει λόγο για καθαρά εγκληματικές ενέργειες, οι οποίες έχουν το πρόσχημα της οπαδικής βίας, ενώ παράλληλα, υποστηρίζει ότι απαιτείται εξάρθρωση ενός υπόγειου κυκλώματος που λυμαίνεται τον αθλητισμό.

Όλα τα παραπάνω επιβεβαιώνονται με το πρόσφατο γεγονός που συγκλόνισε για ακόμα μια φορά το πανελλήνιο, και το οποίο αφορά τον θανατηφόρο τραυματισμό αστυνομικού από ναυτική φωτοβολίδα στα πλαίσια μιας ακόμη εκδήλωσης της οπαδικής βίας. Για αυτόν τον λόγο, ο νομοθέτης στο πλαίσιο της πρόληψης παρόμοιων περιστατικών, προέβη σε ακόμη αυστηρότερα μέτρα όσον αφορά τους φιλάθλους και τα οποία προβλέπουν τα εξής: τη διεξαγωγή όλων των αγώνων της Super League 1 κεκλεισμένων των θυρών για τους επόμενους δύο μήνες, ενώ έως τις 12 Φεβρουαρίου 2024 θα υπάρξει περαιτέρω αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της ανωτέρω απόφασης, προκειμένου να παραταθεί η εφαρμογή τους σε περίπτωση που δεν τηρηθούν οι νόμιμες προϋποθέσεις. Στόχος της κυβέρνησης είναι η αποφυγή κινδύνων για τη σωματική ακεραιότητα των συμμετεχόντων, καθώς και η μέγιστη δυνατή διασφάλιση της δημόσιας τάξης και ασφάλειας.

Ωστόσο, ποιό είναι το τελικό συμπέρασμα, στο οποίο καταλήγουμε για την αντιμετώπιση της οπαδικής βίας από τον νόμο; Από την ανάλυση που προηγήθηκε και τα περιστατικά που παρουσιάστηκαν, διαφαίνεται η υπέρογκη προσπάθεια τόσο της νομοθεσίας όσο και της δικαιοσύνης για ασφαλή παρακολούθηση αθλητικών δρωμένων αλλά και για παραδειγματική τιμωρία όσων προβαίνουν σε εγκληματικές ενέργειες. Παρόλα αυτά, θεωρείται απαραίτητη για τη σωστή οριοθέτηση του προβλήματος, η ένταξη της οπαδικής βίας στον ποινικό κώδικα ως επίσημου ιδιώνυμου εγκλήματος, το οποίο θα αντιμετωπίζεται με την ιδιαιτερότητα που προβλέπεται ανά περίπτωση καθώς και με τις αντίστοιχες ποινές. Με τον τρόπο αυτό θα μπορούσαμε να μιλάμε για μια αξιόλογη προσέγγιση του νομοθέτη και όχι απλά για ένα σύμπλεγμα άρθρων που παραπέμπουν στην εξάλειψη με παρόμοιο τρόπο του φαινομένου της οπαδικής βίας.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Πανούσης για οπαδική βία: «Δεν είναι παιδαρέλια που κάνουν μαγκιές, αλλά εξοπλισμένοι που ανοίγουν κεφάλια», zougla.gr, διαθέσιμο εδώ

• Οπαδική βία: «Δεν υπάρχει κενό στον νόμο, αλλά στην εφαρμογή του», kathimerini.gr, διαθέσιμο εδώ

---

 

---

Της Ευρυδίκης Φατώλια,

Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ, παρά την εμφάνιση κινήσεων για τα δικαιώματα των γυναικών όπως το MeToo, δεν έχει σημειωθεί πρόοδος στη μείωση των στερεοτύπων των φύλων στις κοινωνίες τα τελευταία δέκα χρόνια. «Τα κοινωνικά πρότυπα που βασίζονται σε στερεότυπα φύλου είναι ευρέως διαδεδομένα στον κόσμο” τόσο μεταξύ ανδρών όσο και μεταξύ γυναικών, με σχεδόν το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού να αγκαλιάζει τουλάχιστον ένα στερεότυπο» από τα επτά που εξετάζονται από το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα του ΟΗΕ (UNDP). «Οι προκαταλήψεις αυτές είναι διαδεδομένες μεταξύ ανδρών και γυναικών, γεγονός που αποδεικνύει ότι είναι βαθιά ριζωμένες και επηρεάζουν εξίσου άνδρες και γυναίκες», αναφέρει η έκθεση.

Το UNDP ανέπτυξε τον Δείκτη Κοινωνικών Προτύπων των Φύλων χρησιμοποιώντας δεδομένα από την Έρευνα Παγκόσμιων Αξιών, μια διεθνή ερευνητική πρωτοβουλία που εξετάζει την εξέλιξη των αξιών και των πεποιθήσεων σε όλο τον κόσμο, από 80 έθνη που αντιπροσωπεύουν το 85% του παγκοσμίου πληθυσμού. Τα στοιχεία αυτά καλύπτουν τα έτη 2010-2014 και 2017-2022. Σύμφωνα με την έρευνα του ΟΗΕ, σχεδόν εννέα στους δέκα άνδρες και γυναίκες έχουν βασικές προκαταλήψεις έναντι των γυναικών, και ο αριθμός των ατόμων που έχουν αποδεχθεί τουλάχιστον μία προκατάληψη παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό σταθερός κατά την τελευταία δεκαετία. Σε 38 από τα ερωτηθέντα έθνη, το ποσοστό των ατόμων που έχουν τουλάχιστον μία προκατάληψη έναντι των γυναικών μειώθηκε από 86,9% πριν από μια δεκαετία σε 84,6%.

Για παράδειγμα, πάνω από το ήμισυ του παγκόσμιου πληθυσμού εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι άνδρες είναι καλύτεροι πολιτικοί ηγέτες από τις γυναίκες, και μόνο το 27% συμφωνεί ότι τα ίσα δικαιώματα ανδρών και γυναικών είναι απαραίτητα για τη δημοκρατία. Επιπλέον, το 46% του παγκόσμιου πληθυσμού αισθάνεται ότι οι άνδρες έχουν μεγαλύτερο δικαίωμα να εργάζονται από τις γυναίκες, και το 43% πιστεύει πως οι άντρες είναι ισχυρότεροι διευθυντές επιχειρήσεων απ’ ότι οι γυναίκες. Το 28% πιστεύει ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι πιο απαραίτητη για τους άνδρες. «Πρέπει να αλλάξουμε τα στερεότυπα των δύο φύλων, τα κοινωνικά πρότυπα, αλλά ο τελικός στόχος είναι η αλλαγή των σχέσεων εξουσίας μεταξύ γυναικών και ανδρών», δήλωσε η Aroa Santiago, ειδικός σε θέματα φύλου στο UNDP.

Επιπλέον, οι στάσεις απέναντι στη βία κατά των γυναικών είναι ανησυχητικές, με το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού να αισθάνεται ότι ένας άνδρας δικαιολογείται όταν επιτίθεται στην κοπέλα του. Αυτές οι προκαταλήψεις λειτουργούν ως «εμπόδια» για τις γυναίκες, με αποτέλεσμα την παραβίαση των δικαιωμάτων τους. «Εάν δεν αντιμετωπίσουμε κοινωνικά, στερεότυπα φύλου, δεν θα επιτύχουμε την ισότητα των φύλων, ούτε τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης», αναφέρει η εφημερίδα. «Εάν η ελευθερία και η εξουσία των γυναικών είναι εγγυημένες, ολόκληρος ο κόσμος θα κερδηθεί», δήλωσε ο Διευθυντής του UNDP Πέδρο Κονσεϊσάο.

Το νομικό πλαίσιο σήμερα στην Ελλάδα έχει ως αφετηρία τον ν. 3500/2006, ο οποίος προβλέπει μεταξύ άλλων αφενός την ποινικοποίηση του βιασμού κατά τη διάρκεια του γάμου και αφετέρου αυστηρότερες ποινές για την περίπτωση της σωματικής βλάβης ή της απειλής μεγάλου και άμεσου κινδύνου σε περιπτώσεις όπου ο δράστης και το θύμα είναι σύζυγοι ή γονείς και παιδιά. Η ενδοοικογενειακή βία αποτέλεσε έτσι ένα τεκμήριο διάλυσης του γάμου και εισήγαγε τον θεσμό της ποινικής διαμεσολάβησης για παραβάσεις ενδοοικογενειακής βίας.

Ακολούθως, ο νόμος 3500/2006 τροποποιήθηκε με τον νόμο 4531/2018, με τίτλο «Η επικύρωση της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας και την προσαρμογή της ελληνικής νομοθεσίας». Αυτό το σημαντικό κείμενο, επίσης γνωστό ως Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, αναφέρει στην παράγραφο 3 έκδοση Α ότι η βία κατά των γυναικών ορίζεται ως «παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μια μορφή διακρίσεων έναντι της γυναίκας», και η έννοια της βίας κατά των γυναικών περιλαμβάνει «όλες τις πράξεις βίας λόγω φύλου που έχουν ή ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή οικονομική βλάβη ή ταλαιπωρία για τις γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων των απειλών τέτοιων πράξεων, εξαναγκασμού». Η Σύμβαση αναγνωρίζει ότι η επίτευξη de jure και de facto ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών αποτελεί κρίσιμη συνιστώσα για την πρόληψη της βίας κατά της γυναίκας.

Επιπρόσθετα, οι διατάξεις του νόμου αποβλέπουν μεταξύ άλλων στην ενίσχυση του νομικού πλαισίου για τη διαχείριση των εγκλημάτων κατά των γυναικών, συμπεριλαμβανομένων των περιπτώσεων συνεχιζόμενης επιτήρησης κ.λπ., τροποποιούν τον νόμο 2168/1993 για τα όπλα, προβλέποντας τη μη χορήγηση αδειών σε πρόσωπα που έχουν καταδικαστεί ή διωχθεί για βιασμό στο σπίτι. Εξάλλου, η πρόσφατη τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας με τον Ν. 4855/2021 προβλέπει την ενίσχυση των διατάξεων που παραβιάζουν τη σεξουαλική αξιοπρέπεια και ελευθερία, όταν διαπράττονται στον χώρο εργασίας ή στο πλαίσιο της αναζήτησης εργασίας, την αλλαγή της ημερομηνίας έναρξης της παραγραφής των εγκλημάτων κατά της γενετήσιας ελευθερίας και της οικονομικής εκμετάλλευσης της γεννητικής ζωής, όταν διενεργούνται εναντίον ανηλίκων.

Ωστόσο, σκόπιμο είναι να αναφερθούμε και στη διάταξη του άρθρου 1532 του Αστικού Κώδικα σχετικά με τις συνέπειες της κακής άσκησης της γονικής μέριμνας, έκφανση, της οποίας αποτελεί μεταξύ άλλων και η οριζόμενη στο εδάφιο στ΄ «καταδίκη του γονέα, με οριστική απόφαση, για ενδοοικογενειακή βία ή εγκλήματα κατά της σεξουαλικής ελευθερίας ή για εγκλήματα οικονομικής εκμετάλλευσης της σεξουαλικής ζωής». Τέλος, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, παρατηρούνται νέα νομοθετικά μέτρα για τη ρύθμιση της ενδοοικογενειακής κακοποίησης. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε, μάλιστα, πρόταση κανονισμού για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής κακοποίησης στις 8 Μαρτίου 2022.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Η έμφυλη βία κατά των γυναικών και η αναζήτηση βοήθειας, Διαμαντοπούλου Άντζελα Ματίνα, Πετσίτη Κυριακή, Σέργη Αργυρώ Άννα, πτυχιακή εργασία, διαθέσιμη εδώ

---