Τι κινεί τα χρηματιστήρια; Η εταιρική κερδοφορία, τα μακροικονομικά μεγέθη, η νομισματική πολιτική. Αλλά όλα αυτά τα τελευταία χρόνια εξαρτώνται από τις γεωπολιτικές εξελίξεις. Και το 2024 η πορεία μετοχών, ομολόγων, εμπορευμάτων θα εξαρτηθεί πρωτίστως από τα όσα θα συμβούν σε τέσσερα διαφορετικά μέτωπα. Μάλιστα η έκβαση των μεγάλων πολιτικών γεγονότων της επόμενης χρονιάς θα μπορούσε να επηρεάσει τον πλανήτη για αρκετά έτη ακόμη. Οι επενδυτές, προειδοποιεί η UBS, στην έκθεσή της Year Ahead 2024, θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για αστάθεια και να εξετάσουν δυνατότητες θωράκισης.

Οι αμερικανικές εκλογές

Τζο Μπάιντεν και Ντόναλντ Τραμπ έχουν σοβαρό προβάδισμα στις εσωκομματικές μάχες για το χρίσμα Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων αντίστοιχα. Οι αγορές δίνουν πιθανότητες 70% στον Μπάιντεν να είναι ο υποψήφιος των Δημοκρατικών. Το ποσοστό είναι ασυνήθιστα… χαμηλό για εν ενεργεία πρόεδρο που επιδιώκει επανεκλογή. Συνήθως θεωρείται δεδομένο ότι ο νυν πρόεδρος θα έχει το χρίσμα και στις επικείμενες εκλογές, χωρίς αμφισβήτηση από το κόμμα. Αυτό το 30% των πιθανοτήτων να μην είναι ο Μπάιντεν ο υποψήφιος των Δημοκρατικών έχει μάλλον να κάνει με το προχωρημένο της ηλικίας του και τις ευρύτερες ανησυχίες για την κατάσταση της υγείας του.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τη UBS, οι αγορές δίνουν πιθανότητες 80% στον Τραμπ να είναι ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικάνων, αν και υπάρχουν νομικά εμπόδια που θα μπορούσαν να σταθούν στον δρόμο του.

Ποιο θα είναι όμως το αποτέλεσμα των εκλογών; Για τις προεδρικές εκλογές απάντηση δεν έχουμε. Για τις ενδιάμεσες εκλογές, ωστόσο, οι αναλυτές της ελβετικής επενδυτικής τράπεζας πιστεύουν ότι το πιο πιθανό σενάριο είναι ένα «διχασμένο» Κογκρέσο, με τους Ρεπουμπλικάνους να ελέγχουν τη Γερουσία και τους Δημοκρατικούς τη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Ένα διχασμένο Κογκρέσο θα σήμαινε ότι η νομοθεσία θα πρέπει να ψηφιστεί σε δικομματική βάση. Αυτό θα μείωνε την πιθανότητα σαρωτικών εσωτερικών μεταρρυθμίσεων -όπως αλλαγές στη φορολογία ή την πολιτική υγείας ή μείωση των δαπανών για το κλίμα-, αλλά ο εν ενεργεία πρόεδρος θα διατηρήσει τη διακριτική ευχέρεια για την εξωτερική πολιτική, συμπεριλαμβανομένων τομέων όπως οι εμπορικές σχέσεις με την Κίνα και τις ΗΠΑ.

Ο πόλεμος Ισραήλ – Χαμάς

Εν μέσω μιας αυξανόμενης ανθρωπιστικής κρίσης, ο πόλεμος Ισραήλ-Χαμάς παραμένει εξαιρετικά ρευστός. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, η σύγκρουση παραμένει μια περιορισμένη αντιπαράθεση. Οι κίνδυνοι, ωστόσο, φαίνονται να κλίνουν προς την αρνητική περίπτωση μιας περιφερειακής κλιμάκωσης που προσελκύει άλλα έθνη. Οι χερσαίες επιχειρήσεις του Ισραήλ στη Γάζα και οι ανταλλαγές πυρών μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ και άλλων πληρεξουσίων του Ιράν δείχνουν τον κίνδυνο κλιμάκωσης.

Η αγορά πετρελαίου είναι η πρώτο που επηρεάζεται. Στο βασικό της σενάριο η UBS βλέπει το μπρεντ κοντά στα 90 – 100 δολάρια το βαρέλι. Αλλά εάν οι εξαγωγές αργού του Ιράν μειωθούν κατά περίπου 500.000 βαρέλια την ημέρα, αυτό θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου στα 100-110 δολάρια ΗΠΑ/βαρέλι. Μια διεύρυνση της σύγκρουσης σε ολόκληρη την περιοχή, με τη συμμετοχή άλλων παραγωγών πετρελαίου, θα μπορούσε να ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 120 USD/βαρέλι.

Πόλεμος Ρωσίας – Ουκρανίας

Αυτό το διάστημα ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει σχετικά περιορισμένο καθημερινό αντίκτυπο στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο η σύσφιξη στις παγκόσμιες αγορές πετρελαίου έχει αφήσει τον κόσμο πιο ευάλωτο σε άλλα σοκ προσφοράς. Ο Πούτιν έχει πάντα τη δυνατότητα (με την ανοχή ή και τη συνεργασία της Σαουδικής Αραβίας) να αξιοποιήσει τα ενεργειακά όπλα που έχει στη διάθεσή του.

Μεγάλο ερώτημα είναι και τι στήριξη θα έχει η Ουκρανία. Εάν ο Μπάιντεν εξασφάλιζε επανεκλογή, θα περιμέναμε μια συνέχιση του status quo, στη βάση του οποίου οι ΗΠΑ παρέχουν οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη στο Κίεβο. Ωστόσο, εάν στον Λευκό Οίκο επιστρέψει ο Τραμπ και θελήσει να εφαρμόσει το δόγμα «Πρώτα η Αμερική», είναι πολύ πιθανό να μειωθεί σημαντικά η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη των ΗΠΑ προς την Ουκρανία. Αυτό θα σήμαινε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα χρειαστεί να αυξήσουν ουσιαστικά τις δαπάνες (με τους δημοσιονομικούς κινδύνους που αυτό συνεπάγεται) ή να αποδεχτούν πιθανά ρωσικά στρατιωτικά κέρδη.

Η αντιπαλότητα ΗΠΑ – Κίνας

Αυτή εστιάζει σε εμπόριο και τεχνολογία. Οι εμπορικές σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας φάνηκαν να έχουν βρει μια νέα δύσκολη ισορροπία το 2023, αλλά οι προσπάθειες της Κίνας να γίνει αυτάρκης στην παραγωγή ημιαγωγών δοκιμάζουν αυτή την ισορροπία. Ο Λευκός Οίκος προσπαθεί να εμποδίσει την πρόσβαση των Κινέζων σε βασικούς μικροπεξεργαστές τεχνητής νοημοσύνης και τεχνολογία κατασκευής ημιαγωγών.

Υπάρχει δε πάντα και το θέμα της Ταϊβάν (που είναι σημαντικότατη παραγωγός ημιαγωγών). Ενώ η UBSE αναμένει να συνεχιστεί το αμοιβαίο ενδιαφέρον για συνεργασία μεταξύ ΗΠΑ -Ταϊβάν, οι αυξημένες εντάσεις ΗΠΑ-Κίνας γύρω από το νησί θα μπορούσαν να έχουν σημαντικές συνέπειες στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, με δευτερογενείς επιπτώσεις τόσο στις παγκόσμιες αγορές όσο και στις διπλωματικές σχέσεις.

Από το 2024 εισερχόμαστε σε έναν «νέο κόσμο», μας είπε στο πρόσφατο webinar η UBS GWM. Σε αυτόν δεν θα λείπουν μεν οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι αβεβαιότητες, που είδαμε τα προηγούμενα χρόνια, θα αλλάξουν όμως τα δεδομένα για την οικονομία και τις αγορές, με τον πληθωρισμό να υποχωρεί αισθητά, τις οικονομίες να κατεβάζουν ταχύτητα και τις κεντρικές τράπεζες να σπεύδουν να χαλαρώσουν τις πολιτικές τους.

Πέρα ωστόσο από τα μακροοικονομικά μεγέθη και το ύψος των επιτοκίων υπάρχουν παράγοντες, που θα καθορίσουν τις εξελίξεις συνολικά για την επόμενη 10ετία και που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Οι ειδικοί της ελβετικής επενδυτικής τράπεζας  τους συνόψισαν σε 5 “D”:   Deglobalization (αποπαγκοσμιοποίηση), Demographics (δημογραφικές τάσεις), Digitalization (ψηφιοποίηση), Decarbonization (απανθρακοποίηση) και Debt (χρέος). Ας δούμε λοιπόν τι περιμένουμε σε κάθε ένα από τα κρίσιμα αυτά μέτωπα.

Αναστροφή της παγκοσμιοποίησης

Ο νέος κόσμος της επόμενης δεκαετίας θα είναι λιγότερο διασυνδεδεμένος και ενοποιημένος. Η UBS πιστεύει ότι το εμπόριο ως ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ έχει ήδη κορυφωθεί και στο εξής θα έχουμε τη μειωσή του. Με τις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Κίνα να έχουν συνηθίσει πια να ανταλλάσσουν δασμούς, κυρώσεις και άλλους περιορισμούς σε εξαγωγές και εισαγωγές, η τάση αυτή επιταχύνεται.

Επιπλέον οι εντάσεις ανάμεσα σε ΗΠΑ και Κίνα θα μπορούσαν να χωρίσουν τελικά τον κόσμο σε ανταγωνιστικά, μη συμβατά εμπορικά, χρηματοοικονομικά και τεχνολογικά στρατόπεδα. «Το πώς όμως ακριβώς η απο- παγκοσμιοποίηση θα διαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία τη δεκαετία που έρχεται εξαρτάται λιγότερο από το εάν θα συμβεί και περισσότερο από το γιατί συμβαίνει» επισημαίνει η ελβετική τράπεζα.

Εάν για παράδειγμα είναι αποτέλεσμα πρωτίστως πολιτικών λόγων – δηλαδή αυξανόμενων μέτρων προστατευτισμού και επιδοτήσεων – πιθανότατα θα περιορίσει τη συνολικά προσφορά αγαθών και τη δυναμική της ανάπτυξης, ενώ ανά περιόδους θα δίνει ώθηση στον πληθωρισμό.

Αν, ωστόσο, η απο- παγκοσμιοποίηση είναι αποτέλεσμα πρωτίστως οικονομικών λόγων – δηλαδή αποτέλεσμα της ολοένα και μεγαλύτερης αξιοποίησης της αυτοματοποίησης, της εστίασης στην ολοκληρωμένη παραγωγή, της επανεκτίμησης του κόστους υπό το πρίσμα της αύξησης των μισθών στις αναδυόμενες αγορές· ή της δημιουργίας πιο ανθεκτικών αλυσίδων εφοδιασμό, οι επιπτώσεις θα είναι πολύ διαφορετικές. Σε αυτό το σενάριο, το καθαρό αποτέλεσμα θα είναι υψηλότερη προσφορά, χαμηλότεροι πληθωριστικοί κίνδυνοι και προοπτικές υψηλότερης ανάπτυξης.

Δημογραφικές τάσεις

Οι δημογραφικές τάσεις προκαλούν πονοκέφαλο σε πολλές κυβερνήσεις ανά τον κόσμο. Χώρες που καλύπτουν το 50% του παγκόσμιου ΑΕΠ βλέπουν τον πληθυσμό τους να συρρικνώνεται. Αυτές περιλαμβάνουν την Ιαπωνία, την Κίνα, αλλά και αρκετά ευρωπαϊκά κράτη. Η αναλογία συνταξιούχων προς ατόμων σε ηλικία εργασίας έχει αυξηθεί παγκοσμίως από το 11,8% στο 14,8% την τελευταία δεκαετία. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος μάλιστα έχει στην ίδια περίοδο σκαρφαλώσει στο 29,1% από 23,2%.

Ακόμη και εάν όλοι οι άλλοι παράγοντες μείνουν σταθεροί, η χαμηλότερη αύξηση του εργατικού δυναμικού σημαίνει χαμηλότερες προοπτικές ανάπτυξης. Η αύξηση του ποσοστού των συνταξιούχων σημαίνει επίσης υψηλότερο χρέος. Σε οικονομίες που στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στις υπηρεσίες το πλήγμα σε παραγωγικότητα και ανάπτυξη θα είναι ακόμη πιο ισχυρό. Το κατά πόσον η παγκόσμια κοινότητα θα μπορέσει να περιορίσει τον αρνητικό αντίκτυπο των δημογραφικών τάσεων, θα εξαρτηθεί εν πολλοίς από το τρίτο D: Digitilization.

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός

Η άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να σηματοδοτήσει μία εποχή υψηλότερης παραγωγικότητας, αντισταθμίζοντας τις δημοσγραφικές προκλήσεις και στηρίζοντας την ανάπτυξη και την υποχώρηση του πληθωρισμού σε συγκεκριμένα αγαθά και υπηρεσίες παρά τη συρρίκνωση του εργατικού δυναμικού. Επιπλέον οι εμπροσθοβαρείς επενδύσεις σε τεχνητή νοημοσύνη και ημιαγωγούς θα μπορούσε να τονώσει τη ζήτηση βραχυπρόθεσμα.

Ωστόσο ο αντίκτυπος της AI δεν θα είναι τόσο σημαντικός εάν αυτή τονώσει πρωτίστως την προσφορά σε τομείς που επηρεάζονται ούτως ή άλλως λίγο από τις δημογραφικές τάσεις (πχ μεγαλύτερη υιοθέτηση των  chatbots στις επαγγελματικές υπηρεσίες ) και αποτύχει να τονώσει την προσφορά σε κλάδους που αντιμετωπίζουν ισχυρότερες πιέσεις (πχ ρομπότ στην υγειονομική περίθαλψη και φροντίδα ατόμων).

Απανθρακοποίηση

Η προσπάθεια για καθαρή ενέργεια και μηδενικές εκπομπές άνθρακα ενισχύθηκε από φόβους για την ενεργειακή επάρκεια και την εκδήλωση ακραίων καιρικών φαινομένων. Τα επόμενα χρόνια, αναμένεται τόσο τα δημόσια όσο και τα ιδιωτικά κεφάλαια να στηρίξουν την ενεργειακή μετάβαση. «Βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, πιστεύουμε η ενεργειακή μετάβαση θα μπορούσε να διαταράξει τον εφοδιασμό, καθώς η αποθήκευση ενέργειας και τα εμπόδια συνδεσιμότητας με το δίκτυο περιορίζουν την αξιοπιστία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ενέργειας, ακόμη και αν το κόστος και οι λειτουργοί κίνδυνοι των ορυκτών καυσίμων, αυξάνονται» σημειώνει η UBS. Μακροπρόθεσμα, βλέπει την ώθηση προς την απανθρακοποίηση να έχει καθαρά θετική συμβολή στην παγκόσμια προσφορά.

Χρέος

Και κάπως έτσι φτάνουμε στο 5ο D: Debt. Η δυναμική του χρέους θα εξαρτηθεί από το πώς τα προηγούμενα 4 D θα επηρεάσουν την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και τα επιτόκια. Το παγκόσμιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ έχει αυξηθεί από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και έπειτα, καθώς ο κόσμος ήρθε αντιμέτωπος με την αδύναμη ζήτηση. Η αφθονία της προσφοράς χρήματος και τα χαμηλά επιτόκια από τις κεντρικές τράπεζες για πολλά χρόνια κράτησαν το βάρος των τόκων για τις κυβερνήσεις σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Στο εξής οι δημογραφικές προκλήσεις και οι επενδύσεις που συνδέονται με την απανθρακοποίηση, την ψηφιοποίηση και την απο- παγκοσμιοποίηση θα ωθήσουν ανοδικά τα χρέη, ενώ και τα αυξημένα επιτόκια εντείνουν τα βάρη για τις κυβερνήσεις.

Για να μείνει σε διαχειρίσιμα επίπεδα το χρέος, απαιτούνται υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης. Και αυτοί θα έρθουν εάν αξιοποιηθούν επαρκώς η AI, η πράσινη ενέργεια και οι τοπικές αλυσίδες εφοδιασμού. Σε περίπτωση αποτυχίας, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένη για χρηματοπιστωτική πίεση, υψηλούς φόρους  και πληθωριστικές εκπλήξεις.