---

Της Δανάης Γαζή,

Αρχικά, όσον αφορά στην αγωγή διανομής, αυτή βρίσκει εφαρμογή, όταν πρόκειται να διαμοιραστούν κατά κύριο λόγο περιουσιακά αντικείμενα, ή εν γένει αγαθά που έχουν αποδοθεί σε κάποιους ανθρώπους από κοινού. Σαφέστερα, η δικαστική διανομή εφαρμόζεται σύμφωνα με τα άρθρα 799 επ. ΑΚ, όταν οι κληρονόμοι που κατ’ επέκταση είναι και κοινωνοί των περιουσιακών αγαθών, διαφωνούν ως προς τον τρόπο, με τον οποίο θα γίνει η διανομή. Βέβαια, προτιμότερη είναι η λύση της εξωδικαστικής διανομής, η οποία θα πρέπει να προηγείται της δικαστικής, προκειμένου οι κοινωνοί να μην εμπλέκονται σε δικαστική διαμάχη. Με την εξωδικαστική διανομή ουσιαστικά οι κοινωνοί λύνουν από κοινού την κοινωνία και αποφασίζουν τον τρόπο, με τον οποίο θα διαμοιραστούν τα περιουσιακά αγαθά είτε αυτά αφορούν ακίνητα είτε κινητά πράγματα.

Όσον αφορά τώρα στην περίπτωση της δικαστικής διανομής, αυτή επιλέγεται, όταν οι κοινωνοί δεν μπορούν να λύσουν μόνοι τους την κοινωνία. Έτσι, λοιπόν, οποιοσδήποτε από τους δικαιούχους επιθυμεί, μπορεί να προσφύγει ενώπιον του αρμόδιου πολιτικού δικαστηρίου, το οποίο καθορίζεται ανάλογα με την αξία της περιουσίας που πρόκειται να διαμοιραστεί. Στο σημείο αυτό εντοπίζονται δύο τρόποι, με τους οποίους μπορεί να γίνει η διανομή. Ειδικότερα, πρόκειται για την αυτούσια διανομή, η οποία εντοπίζεται στο αρ. 800 του ΑΚ και για τη διανομή με πλειστηριασμό και καταβολή του πλειστηριάσματος, η οποία εντοπίζεται στο αρ. 801 του ΑΚ. Βέβαια, ο δικαστής είναι αυτός που θα αποφασίσει ποια μέθοδος θα ακολουθηθεί, προκειμένου να επιτευχθεί η καλύτερη διανομή των περιουσιακών αγαθών, ανεξαρτήτως της πρότασης που υπέβαλαν οι κοινωνοί.

Σχετικά με την πρώτη περίπτωση, αυτή της αυτούσιας διανομής, αυτή εφαρμόζεται, όταν το κοινό αντικείμενο μπορεί να διαιρεθεί σε ίσα μέρη, ανάλογα με τη μερίδα που αντιστοιχεί στον κάθε κοινωνό, χωρίς, όμως, να επέρχεται αλλοίωση ή μείωση της αξίας του αντικειμένου. Η πιο συνήθης περίπτωση αυτούσιας διανομής είναι αυτή, κατά την οποία υπάρχει χρηματικό ποσό, το οποίο μπορεί εύκολα να διαμοιραστεί μεταξύ των κοινωνών. Αυτούσια διανομή, ωστόσο, μπορεί να υπάρξει και στα ακίνητα, όπως για παράδειγμα σε ένα οικόπεδο, εφόσον, όμως, ο τρόπος αυτός διανομής δεν αντιβαίνει στο συμφέρον των κοινωνών. Η νομολογία μάλιστα έχει ρυθμίσει πολλές ανάλογες καταστάσεις που άλλοτε η αυτούσια διανομή ακινήτων κρίνεται δυσανάλογη για τους κοινωνούς, βλ. Απ. 43/2015 Εφετείου Δωδεκανήσων, οπότε και απορρίπτεται, και άλλοτε κρίνεται κατάλληλη, προβλέποντας π.χ. τη σύσταση οριζόντιας ιδιοκτησίας στο κοινό οικόπεδο.

Στη συνέχεια, η δεύτερη περίπτωση σχετίζεται με τη διανομή μέσω της επίτευξης πλειστηριασμού. Αναλυτικότερα, η διανομή με πλειστηριασμό προτιμάται, όταν είτε δεν είναι εφικτή η αυτούσια διανομή του κοινού αντικειμένου, γιατί μπορεί για παράδειγμα να αφορά ένα μικρό διαμέρισμα, είτε διότι η αυτούσια διανομή θα είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση της αξίας του αντικειμένου. Η διανομή αυτή, λοιπόν, έχει ως εξής: το ακίνητο, το οποίο είναι προς διανομή, πωλείται και οι συγκοινωνοί θα λάβουν ως αντάλλαγμα το ύψος του ποσού, το οποίο τους αντιστοιχεί ανάλογα με την μερίδα τους πάνω στο ακίνητο από την καταβολή του πλειστηριάσματος. Επομένως, όπως φαίνεται και από τη στάση της νομολογίας, η δικαστική διανομή με πλειστηριασμό έρχεται δεύτερη σε σχέση με την αυτούσια διανομή, καθώς η πρώτη εφαρμόζεται κατά κύριο λόγο, όταν η αυτούσια διανομή κρίνεται ανέφικτη ή ακατάλληλη.

Ανακεφαλαιώνοντας, εύκολα συνάγεται το συμπέρασμα ότι η διανομή των περιουσιακών αγαθών, είτε αυτά είναι ακίνητα είτε είναι κινητά, σε καμία περίπτωση δεν είναι μια απλή διαδικασία, πόσο μάλλον, όταν διαφωνούν οι κοινωνοί μεταξύ τους. Για αυτόν τον λόγο, άλλωστε, είναι συνήθης η προσφυγή στη δικαστική διανομή, καθώς οι διαμάχες των κοινωνών είναι συχνά πολύ έντονες. Η μέθοδος της αυτούσιας διανομής εμφανίζεται ταχύτερη και ευκολότερη, καθώς αρκεί το περιουσιακό αγαθό να μπορεί να διαμοιραστεί μεταξύ των κοινωνών χωρίς να επέρχεται μείωση της αξίας ή φθορά του. Η διανομή με πλειστηριασμό, από την άλλη, απαιτεί την πώληση του ακινήτου και τον διαμοιρασμό χρηματικού ποσού που θα προκύψει από το πλειστηρίασμα σε κάθε δικαιούχο. Πάντως, συνιστά σύνηθες αντικείμενο εργασίας των δικηγόρων.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Ευάγγελος Μαργαρίτης, Διανομή ακινήτου με πλειστηριασμό, lawspot.gr, διαθέσιμο εδώ 
• Παρασκευή Βασιλοπούλου, Αγωγή διανομής ακινήτου, paraskevivasilopoulou.gr, διαθέσιμο εδώ

---

 

---

Της Άννας Μάρκου, 

Το ζήτημα της ευθανασίας, από τα πλέον επίκαιρα των τελευταίων χρόνων, απασχολεί την κοινωνία στο σύνολό της με προεκτάσεις κοινωνιολογικές, ηθικές, θρησκευτικές, αναγκάζοντας τη νομική επιστήμη να θέσει κάποιους κανόνες και να οριοθετήσει πότε είναι επιτρεπτή μια τέτοια πράξη. Κι ενώ άλλες έννομες τάξεις έχουν ήδη θεσπίσει ένα σχετικό κανονιστικό πλαίσιο, η ελληνική έννομη τάξη διαθέτει δύο διατάξεις στον ποινικό κώδικα που προσεγγίζουν το εν λόγω ζήτημα, χωρίς ωστόσο, να το ρυθμίζουν ευθέως.

Εισαγωγικά, λοιπόν, η ζωή, όπως και η σωματική ακεραιότητα, είναι ατομικά έννομα αγαθά και η διαχείρισή τους εναπόκειται στον καθέναν προσωπικά, γι’ αυτό και οι πράξεις αυτοπροσβολής δεν τιμωρούνται, εφόσον φυσικά δε θίγουν έννομα αγαθά άλλων, το Σύνταγμα ή τα χρηστά ήθη (άρ. 5 παρ.1 Συντάγματος). Όταν, όμως, ένας τρίτος συμβάλλει στον τερματισμό της ζωής κάποιου άλλου, τότε αυτή η πράξη δε θεωρείται κοινωνικά ανεκτή από τον Έλληνα νομοθέτη, ο οποίος και θέσπισε δύο αυτοτελώς άδικες πράξεις, που διαφοροποιούνται από την κοινή ανθρωποκτονία.

Το άρθρο 300 ΠΚ

Η έννοια της ευθανασίας αποτυπώνεται κατά κύριο λόγο -αν και όχι άμεσα- στο άρθρο 300 ΠΚ, όπου τυποποιείται η θανάτωση ενός προσώπου, ύστερα από  απαίτηση του ίδιου. Έτσι, η πράξη αυτή διακρίνεται ευθύς εξαρχής από την ανθρωποκτονία του 299 ΠΚ, καθώς το θύμα λειτουργεί σαν ηθικός αυτουργός της εναντίον του προσβολής, ο τρόπος δε θανάτωσής του είναι αυτός που ζήτησε το ίδιο το θύμα ή πάντως ο πιο ανώδυνος για αυτό.

Ειδικότερα, το άρ.300 ΠΚ καταλαμβάνει τις περιπτώσεις, κατά τις οποίες ο δράστης οδηγεί το θύμα στον θάνατο, επειδή εκείνο του το ζητά, υπό τρεις αδιαπραγμάτευτες προϋποθέσεις. Καταρχήν, το θύμα πρέπει να «απαιτεί σπουδαία και επίμονα» από τον δράστη να το θανατώσει. Αυτό σημαίνει πως το ζητά σταθερά και με έμφαση, ύστερα από ώριμη σκέψη και ενώ μεσολαβούν χρονικά διαστήματα που το ξανασκέφτεται, χωρίς δηλαδή να βρίσκεται υπό την επιρροή άλλων προσώπων ή έντονων συναισθημάτων που το παρασύρουν σε αυτήν του την απόφαση. Έπειτα, θα πρέπει το θύμα να πάσχει από κάποια «ανίατη ασθένεια», η οποία ακόμη κι αν δεν είναι θανατηφόρα, πάντως είναι μακροχρόνια και επώδυνη, καθιστώντας τη συνέχιση της ζωής του αφόρητη. Κι αυτός ακριβώς θα πρέπει να είναι και ο λόγος που ο δράστης αποφασίζει να θανατώσει το θύμα, ο «οίκτος» του για αυτό. Ως τελευταία προϋπόθεση, λοιπόν, ο νόμος απαιτεί την ύπαρξη ευγενών κινήτρων από πλευράς του δράστη, ο οποίος επί της ουσίας θέλει να «λυτρώσει» το θύμα που υποφέρει.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στους ανηλίκους που πάσχουν από ανίατες παθήσεις. Κατά κρατούσα άποψη, μόνο οι ανήλικοι που έχουν συμπληρώσει τα δεκαπέντε έτη της ηλικίας τους μπορούν να δηλώσουν έγκυρα τη βούλησή τους να θανατωθούν, κατά το γενικό κανόνα της δικαιοπρακτικής ικανότητας ανηλίκων προσώπων (άρ. 128 κι επόμενα του Αστικού Κώδικα). Και τότε όμως, πάλι, η κάθε περίπτωση θα πρέπει να κρίνεται ξεχωριστά, ad hoc, αναλόγως του κατά πόσο ο ανήλικος θεωρείται πως είναι σε θέση να αντιληφθεί τη σημασία και τις συνέπειες της δήλωσής του.

Συνοψίζοντας, ο δράστης του 300 ΠΚ αντιμετωπίζει μειωμένο πλαίσιο ποινής (το 300 είναι προνομιούχο του 299 ΠΚ), ακριβώς επειδή αφαιρεί τη ζωή του θύματος υπό το βάρος της ψυχικής πίεσης που του προκαλεί η απαίτηση του τελευταίου, σε συνδυασμό με τα αισθήματα λύπης κι ευσπλαχνίας που νιώθει για αυτό. Αυτονοήτως, είναι αναγκαίο όλα τα στοιχεία της διάταξης (απαίτηση θύματος, ανίατη ασθένεια, οίκτος δράστη) να πληρούνται τόσο κατά τη λήψη της απόφασης του δράστη να τελέσει την ανθρωποκτονία, όσο και κατά την τέλεση αυτής, να καλύπτονται από τον δόλο του και βέβαια να συνδέονται αιτιωδώς. Σε κάθε άλλη περίπτωση, ο δράστης θα ευθύνεται κατά τους όρους του βασικού εγκλήματος της ανθρωποκτονίας (άρ. 299 ΠΚ).

Σε περίπτωση πλάνης, αν δηλαδή ο δράστης νομίζει εσφαλμένα πως το θύμα πάσχει από κάποια ανίατη ασθένεια ή πως του ζητά να το θανατώσει, ενώ κάτι τέτοιο στην πραγματικότητα δε συμβαίνει, τότε κατά τους όρους της πραγματικής πλάνης (30 παρ.2 ΠΚ), θα ευθύνεται για ανθρωποκτονία από αμέλεια, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις της. Ακόμη, στην περίπτωση που η θανάτωση του θύματος δεν ολοκληρωθεί και το άρ. 300 ΠΚ μείνει στο στάδιο της απόπειρας, ο δράστης θα ευθύνεται για την όποια σωματική βλάβη προκάλεσε τελικά στο θύμα.

Ιδιαίτερο νομικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση κατά την οποία δράστης του 300 ΠΚ, δια παραλείψεως τελούμενου, είναι ο θεράπων γιατρός του θύματος. Κατά την ορθότερη άποψη, εφόσον ο ασθενής δεν επιθυμεί την ιατρική συνδρομή που του παρέχεται για να συνεχίσει να ζει, τότε η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση του γιατρού καταλύεται, με αποτέλεσμα να μην ευθύνεται εν τέλει για το θάνατο του ασθενή, παρότι αυτός επέρχεται λόγω της διακοπείσας θεραπείας. Απαραίτητες προϋποθέσεις, ο ασθενής να έχει συνείδηση της δήλωσής του και πλήρη επίγνωση της κατάστασης της υγείας του και των προοπτικών που έχει, βάσει πάντοτε των δυνατοτήτων της ιατρικής επιστήμης κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο που ο γιατρός διακόπτει τη θεραπεία ύστερα από απαίτησή του.

Το άρθρο 301 ΠΚ

Με το ζήτημα της ευθανασίας συνδέεται δευτερευόντως και η διάταξη του άρ. 301 ΠΚ. Σε αντίθεση με το 300 ΠΚ, εδώ η θανάτωση επέρχεται από το ίδιο το θύμα, το οποίο δηλαδή αυτοκτονεί. Το τρίτο πρόσωπο σε αυτήν την περίπτωση -το οποίο και ενδιαφέρει το ποινικό δίκαιο- προσφέρει κάποιου είδους συνδρομή στην τέλεση της πράξης αυτοκτονίας, γι’ αυτό ακριβώς και τιμωρείται. Ενώ, δηλαδή, η ίδια η πράξη της αυτοκτονίας δεν είναι αξιόποινη, αφού καλύπτεται από το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της αυτοδιάθεσης του σώματος και της ζωής (άρθρα 2 παρ.1 και 5 παρ.1 του Συντάγματος), η συμμετοχή ενός τρίτου στην αυτοκτονία κάποιου άλλου είναι αξιόποινη και τιμωρείται, καθώς ο τρίτος θίγει το έννομο αγαθό της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας του θύματος.

Από τη μελέτη της σχετικής διάταξης, προκύπτουν δύο τρόποι τέλεσης του εν λόγω εγκλήματος. Πιο συγκεκριμένα, ο δράστης μπορεί να «καταπείσει» τον αυτόχειρα να προβεί στην πράξη αυτοπροσβολής του ή να προσφέρει κάποια «βοήθεια» κατά την τέλεση αυτής. Στην πρώτη περίπτωση, ο δράστης ασκεί ισχυρή επιρροή μέσω έντονης πειθούς ή ακόμη και επιβάλλει τη θέλησή του στον αυτόχειρα, εκμεταλλευόμενος την ευάλωτη ψυχοσυναισθηματική κατάσταση του τελευταίου. Στη δεύτερη περίπτωση, λειτουργεί ως άμεσος συνεργός του αυτόχειρα, ο οποίος έχει αποφασίσει μεν να αυτοκτονήσει, δεν έχει όμως τη δύναμη να το πράξει, οπότε και τον βοηθά ο δράστης του 301 ΠΚ (για παράδειγμα, του σταθεροποιεί το χέρι για να αυτοπυροβοληθεί). Τέλος, ίσως το πιο σημαντικό σημείο της διάταξης είναι αυτό της «τέλεσης της αυτοκτονίας ή απόπειράς της».

Κατά την ορθότερη άποψη στη θεωρία, είναι κι αυτό στοιχείο της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος, αφού οι υπόλοιποι όροι δεν αρκούν για να θεμελιώσουν το αξιόποινο της συμπεριφοράς. Έτσι, αν κάποιος καταπείσει κάποιον τρίτο να αυτοκτονήσει, εκείνος όμως δεν αποπειραθεί καν να το πράξει, τότε αυτή η κατάπειση δεν  είναι τιμωρητή, αφού εν τέλει δεν έθεσε σε κίνδυνο το έννομο αγαθό της ζωής του τρίτου.

 Ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην εξέταση της ψυχικής και διανοητικής κατάστασης του αυτόχειρα, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρ. 34 ΠΚ. Έτσι, αν για οποιονδήποτε λόγο, ο αυτόχειρας δεν έχει ικανότητα προς καταλογισμό -εξαιτίας για παράδειγμα, κάποιας ψυχικής ασθένειας ή ακόμη και ακραίας μέθης, που δεν του επιτρέπει να έχει συνείδηση της πράξης αυτοπροσβολής του-, τότε το πρόσωπο που τον καταπείθει ή τον βοηθά, θα ευθύνεται πλέον ως έμμεσος αυτουργός του βασικού εγκλήματος της ανθρωποκτονίας (299ΠΚ).

Καταλήγοντας, τα άρθρα 300 και 301 ΠΚ ρυθμίζουν ως ένα βαθμό πράξεις που προσεγγίζουν την έννοια της ευθανασίας, όχι όμως με ενιαίο τρόπο. Για την ολιστική και οριστική αντιμετώπιση του ζητήματος, θα πρέπει να υπάρξει μια ευθεία νομοθετική παρέμβαση που θα θεσπίσει αυστηρούς και λεπτομερείς κανόνες και θα προστατεύσει τα εμπλεκόμενα μέρη σε τέτοιες καταστάσεις.

---

  ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Ε. Συμεωνίδου – Καστανίδου, Εγκλήματα κατά προσωπικών αγαθών, Γ΄ έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη, Θεσσαλονίκη, 2016

---

 

---

Της Αγγελικής Γιοβανίδη,

Οι αλλεπάλληλες τροποποιήσεις στο ποινικό δίκαιο τα τελευταία έτη δημιουργούν, ιδιαιτέρως στους απασχολούμενους στον συγκεκριμένο κλάδο επιστήμονες, αλλά και εν συνόλω στην κοινωνία, μια αίσθηση ανασφάλειας δικαίου, αλλά και μεγάλη δυσκολία στην αξιολόγηση και κρίση επί των νέων ρυθμίσεων, όταν μόλις έχουν εμπεδωθεί οι προηγούμενες. Ακόμη πιο θλιβερή είναι η συνειδητοποίηση ότι το ποινικό δίκαιο συχνά βρίσκεται έρμαιο της πολιτικής συγκυρίας και διαφόρων επικοινωνιακών τεχνικών. Ενόψει της ολοκλήρωσης της δημόσιας διαβούλευσης στο σχέδιο νόμου του Υπουργείου Δικαιοσύνης με τίτλο: «Παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για την επιτάχυνση και την ποιοτική αναβάθμιση της ποινικής δίκης – Εκσυγχρονισμός του νομοθετικού πλαισίου για την πρόληψη και την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας», ας δούμε μερικές από τις βασικές αλλαγές που προτείνονται και που έχουν εγείρει τις αντιδράσεις τόσο μελών του δικηγορικού σώματος, όσο και ακαδημαϊκών.

Όσον αφορά αρχικώς τον Ποινικό Κώδικα, ορισμένες από τις προτεινόμενες αλλαγές είναι:

α. Αρχικά, με το άρθρο 6 του σχεδίου προτείνεται η τροποποίηση του άρθρου 52 παρ. 2 ΠΚ και αυξάνεται το ανώτατο όριο της πρόσκαιρης κάθειρξης από τα 15 στα 20 έτη. Κατά την Αιτιολογική Έκθεση του ΣχΝ με τη νέα αυτή ρύθμιση επιδιώκεται «να προσδώσει στο δικαστήριο ευρύτερο πεδίο επιβολής ποινής πρόσκαιρης κάθειρξης, στις περιπτώσεις εκείνες των σοβαρών κακουργημάτων μείζονος ποινικής και κοινωνικής απαξίας με προβλεπόμενη ποινή κάθειρξης, όπου το δικαστήριο με βάση τα αποδεικτικά στοιχεία κρίνει πως το υφιστάμενο πλαίσιο ποινής (μέχρι 15 έτη) σε συνδυασμό με τη βαρύτητα και την κοινωνική επικινδυνότητα της πράξης αλλά και τις ευεργετικές διατάξεις της υφ’ όρον απόλυσης, δεν επαρκούν για την εξυπηρέτηση των αρχών της γενικής και ειδικής πρόληψης και του σωφρονιστικού χαρακτήρα της ποινής».

Η επικείμενη αυτή τροποποίηση δημιουργεί προβληματισμό, καθώς δε λαμβάνει υπόψη τη σταδιακή αύξηση των ποινών σε αρκετά εγκλήματα του ΠΚ ιδιαίτερα με τον Ν. 4855/2021 (π.χ. εμπρησμός), αλλά και την πολιτική των περισσότερων κρατών της ΕΕ, τα οποία διατηρούν ποινές χαμηλότερες από την Ελλάδα για τις περισσότερες εγκληματικές πράξεις. Επιπλέον, δε φαίνεται ορθή ούτε και η συσχέτιση του ύψους της ποινής με το θεσμό της υφ’ όρον απόλυσης.

β. Επιπλέον, ιδιαίτερη συζήτηση έχει προκαλέσει και η πρόταση τροποποίησης (άρθρο 4 ΣχΝ) του άρθρου 42 παρ. 1 ΠΚ, το οποίο επαναφέρει την πρόβλεψη του προϊσχύσαντος ΠΚ του 1950 για δυνατότητα επιβολής από το δικαστήριο της ποινής του ολοκληρωμένου εγκλήματος και επί απόπειρας, εφόσον κρίνεται ότι η μειωμένη ποινή «δεν επαρκεί για να αποτρέψει τον υπαίτιο από την τέλεση άλλων αξιόποινων πράξεων», διάταξη που ήδη υπό τον προϊσχύσαντα ΠΚ/1950, ιδίως μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος το 2001, είχε θεωρηθεί αντισυνταγματική.  Η Αιτιολογική Έκθεση του ΣχΝ αναφέρει αρχικά ότι επιχειρείται «να αμβλυνθούν αδιέξοδα που η δικαστηριακή πρακτική έχει αναδείξει τόσο με την ποινική αντιμετώπιση περιπτώσεων εν αποπείρα εγκλημάτων σκληρής εγκληματικότητας με ποινική και κοινωνική απαξία εφάμιλλη του τετελεσμένου εγκλήματος» και να αντιμετωπιστεί οριζόντια και αποτελεσματικά η αμφιλεγόμενη νομολογιακή αντιμετώπιση περιπτώσεων που συμπαρασύρει η παγιωμένη και άκαμπτη στην ισχύουσα διάταξη ποινική αντιμετώπιση της απόπειρας αποκλειστικά με μειωμένη ποινή (λ.χ. περιπτώσεις εξακολούθησης ή παράτασης προσωρινής κράτησης).

Η προταθείσα αυτή τροποποίηση εύλογα δημιουργεί αντίρρηση, καθώς θέτει στον ίδιο βαθμό απαξίας την ολοκληρωμένη προσβολή του εννόμου αγαθού σε σχέση με την απόπειρα προσβολής αυτού. Ακόμη, φαίνεται και εδώ εντελώς άστοχη η σύνδεση του μέτρου της προσωρινής κράτησης με την επαπειλούμενη ποινή.

Στην ίδια βάση προτείνεται (άρθρο 5 ΣχΝ) και η τροποποίηση του άρθρου 47 ΠΚ, με την προσθήκη εδ. γ΄, επαναφέροντας την πρόβλεψη του προϊσχύσαντος ΠΚ/1950 για δυνατότητα επιβολής από το δικαστήριο της ποινής του φυσικού αυτουργού και επί «απλής» συνέργειας, εφόσον κρίνεται ότι η μειωμένη ποινή «δεν επαρκεί για να αποτρέψει τον υπαίτιο από την τέλεση άλλων αξιόποινων πράξεων». Ομοίως ατυχής μοιάζει στο σημείο αυτό η δυνατότητα επιβολής της ποινής του φυσικού αυτουργού και στον απλό συνεργό, όταν προβλέπεται και σήμερα η δυνατότητα χαρακτηρισμού της πράξης ως «άμεσης» συνέργειας.

γ. Μια ακόμη τροποποίηση προτείνεται για το άρθρο 187 παρ. 6 ΠΚ, το οποίο προβλέπει σήμερα την απαγόρευση χορήγησης ανασταλτικού αποτελέσματος στην έφεση σε περίπτωση καταδίκης για οποιοδήποτε έγκλημα του άρθρου αυτού (εγκληματική οργάνωση), διάταξη η οποία προστέθηκε το 2022 και έκτοτε έχει οδηγήσει το δικηγορικό σώμα σε κινητοποιήσεις (αποχή από την εκδίκαση των υποθέσεων που σχετίζονται με το άρθρο αυτό) για την κατάργησή της. Με το άρθρο 28 του σχεδίου νόμου προτείνεται μια εξαίρεση από την απαγόρευση χορήγησης ανασταλτικού αποτελέσματος, αν το δικαστήριο «σε περίπτωση καταδίκης για το πλημμέλημα της παρ. 3 και τα συναφή πλημμελήματα ή κακουργήματα τα οποία επισύρουν πρόσκαιρες στερητικές της ελευθερίας ποινές, κρίνει με ειδική αιτιολογία ότι πρέπει να χορηγηθεί η ανασταλτική δύναμη της έφεσης Στην τελευταία περίπτωση επιβάλλονται υποχρεωτικά οι κατάλληλοι περιοριστικοί όροι». Η μερική αυτή τροποποίηση του άρθρου 187 ΠΚ δεν αναμένεται να δώσει αποτελεσματική λύση στο ζήτημα, αφού διατηρείται σε ισχύ ως προς το βασικό έγκλημα της παρ. 1 που αποτελεί και τον κύριο λόγο των κινητοποιήσεων.

Περαιτέρω, σημαντικές αλλαγές προτείνονται και στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας:

α. Με το άρθρο 59 του ΣχΝ τροποποιείται το άρθρο 110 ΚΠΔ μεταφέροντας σημαντική ύλη στην αρμοδιότητα του μονομελούς εφετείου, το οποίο μεταξύ άλλων, θα είναι αρμόδιο για την εκδίκαση κακουργημάτων του Ν. 2121/1993 (περί πνευματικής ιδιοκτησίας, συγγενικών δικαιωμάτων και πολιτιστικών θεμάτων), του άρθρου 52 Ν. 4022/2011 (τυχερά παίγνια), του Ν. 4987/2022 (φοροδιαφυγή, κ.λ.π.), του Ν. 2960/2001 (Εθνικός Τελωνειακός Κώδικας) και του Ν. 4830/2021 (για την ευζωία των ζώων συντροφιάς), αλλά και των εφέσεων κατά αποφάσεων Τριμελούς Πλημμελειοδικείου. Παράλληλα, με το άρθρο 60 ΣχΝ μεταφέρονται στην αρμοδιότητα του τριμελούς εφετείου τα επικίνδυνα κακουργήματα, που μέχρι σήμερα υπάγονται στην αρμοδιότητα του ΜΟΔ, ενώ καταργείται και το πενταμελές Εφετείο.

β. Ιδιαιτέρως αρνητικά έχει σχολιαστεί και το άρθρο 71 ΣχΝ, το οποίο τροποποιεί το άρθρο 309 ΚΠΔ, προς την κατεύθυνση διεύρυνσης των περιπτώσεων στις οποίες η κύρια ανάκριση περατώνεται με απευθείας κλήση του κατηγορουμένου και όχι με βούλευμα του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών. Αναλυτικά, το προταθέν άρθρο: «1. Στις περιπτώσεις των κακουργημάτων των ειδικών ποινικών νόμων, του 13ου και 14ου Κεφαλαίου του Ειδικού Μέρους του Ποινικού Κώδικα, καθώς και των άρθρων 374 και 380 ΠΚ εφόσον η υπόθεση ανήκει στην καθ` ύλην αρμοδιότητα του μονομελούς ή τριμελούς εφετείου, μετά την περάτωση της ανάκρισης, η δικογραφία υποβάλλεται από τον εισαγγελέα πλημμελειοδικών στον εισαγγελέα εφετών, ο οποίος, αν κρίνει ότι προκύπτουν επαρκείς ενδείξεις για την παραπομπή της υπόθεσης στο ακροατήριο και ότι δεν χρειάζεται να συμπληρωθεί η ανάκριση, προτείνει στον πρόεδρο εφετών να εισαχθεί η υπόθεση, μαζί με τα τυχόν ήσσονος βαρύτητας συναφή εγκλήματα, απευθείας στο ακροατήριο.

γ. Τέλος, αξίζει να αναφερθούμε στο άρθρο 74 ΣχΝ το οποίο τροποποιεί το άρθρο 336 παρ. 2 ΚΠΔ και δίνει στο δικαστήριο τη δυνατότητα επιβολής κατά του συνηγόρου που δημιουργεί θόρυβο ή δείχνει ανυπακοή σε μέτρα που αποφασίστηκαν μόνο τις πειθαρχικές ποινές που προβλέπονται στις περ. α’ και β’ της παρ. 1 του άρθρου 142 του Κώδικα Δικηγόρων, ενώ «σε περίπτωση σοβαρής διατάραξης της συνεδρίασης ή προσβλητικής συμπεριφοράς κατά του δικαστηρίου ή μέλους του, το δικαστήριο, πέραν της υποχρέωσης ανακοίνωσης αξιόποινης πράξης του άρθρου 38, υποχρεούται να υποβάλλει πειθαρχική αναφορά ενώπιον του Προέδρου του οικείου Δικηγορικού Συλλόγου, διαβιβάζοντας αντίγραφα των πρακτικών της δίκης, για την κίνηση της διαδικασίας των άρθρων 152 έως 159 περί πειθαρχικής διαδικασίας του Κώδικα Δικηγόρων. Αν απαγγελθεί πειθαρχική κατηγορία κατά του συνηγόρου, γίνεται αμέσως σύντομη διακοπή της συνεδρίασης, για να ετοιμάσει την υπεράσπισή του».

Αναμένονται οι τελικές διορθώσεις-προσθήκες στο σχέδιο που θα υποβληθεί τελικώς προς ψήφιση, ενώ ήδη υπάρχουν πληροφορίες ότι ορισμένες από τις παρεμβάσεις που έγιναν θα γίνουν δεκτές.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Σχέδιο Νόμου: «Παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για την επιτάχυνση και την ποιοτική αναβάθμιση της ποινικής δίκης – Εκσυγχρονισμός του νομοθετικού πλαισίου για την πρόληψη και την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας», opengov.gr, διαθέσιμο εδώ

---

 

---

Tης Άννας Μάρκου,

Διατρέχοντας τον ελληνικό ποινικό κώδικα, γίνεται γρήγορα αντιληπτό πως σε όλα τα εγκλήματα, η πρώτη λέξη της διάταξης είναι «όποιος». Η λέξη αυτή αναφέρεται φυσικά στον δράστη του εγκλήματος, τον λεγόμενο φυσικό αυτουργό. Πολλές φορές όμως, εκτός από τον βασικό δράστη εμπλέκονται και άλλα πρόσωπα, οι λεγόμενοι συμμέτοχοι, που φέρουν άλλοτε ίση κι άλλοτε μικρότερη ευθύνη από τον φυσικό αυτουργό. Η έκταση της ευθύνης τους καθορίζεται από την έκταση της συμβολής τους στο κύριο έγκλημα, ενώ ο τρόπος της συμβολής τους καθορίζει την αντίστοιχη μορφή συμμετοχής που θα αναγνωρισθεί στο πρόσωπό τους.

Μετά τη συναυτουργία, η άμεση συνέργεια αποτελεί τη βαρύτερη μορφή συμμετοχής. Ο άμεσος συνεργός είναι το πρόσωπο που «θέτει το έννομο αγαθό στη διάθεση του φυσικού αυτουργού», όπως μάς πληροφορεί η διάταξη του άρθρου 47 παρ. 1 εδάφιο δεύτερο του ΠΚ. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως είναι το άτομο που μπορεί να κρατά, να τοποθετεί ή να κατευθύνει το έννομο αγαθό σε τέτοια θέση, ώστε να είναι δυνατή η προσβολή του από τον φυσικό αυτουργό.

Από το κείμενο του νόμου προκύπτουν ήδη τρία στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης της άμεσης συνέργειας. Η συνδρομή πρέπει να είναι «άμεση», να παρέχεται «κατά την τέλεση» και «στην εκτέλεση» της κύριας άδικης πράξης του φυσικού αυτουργού. Πιο συγκεκριμένα, ως προς το πρώτο στοιχείο της αμεσότητας, αυτή σημαίνει πως ο συνεργός στην προκειμένη περίπτωση, θα πρέπει να βρίσκεται σε επαφή με το υλικό αντικείμενο του εννόμου αγαθού που προσβάλλεται, χωρίς, ωστόσο, αυτή του η επαφή να συνιστά πράξη της αντικειμενικής υπόστασης του βασικού εγκλήματος, αφού αυτό τελείται πάντα και μόνο από τον εκάστοτε φυσικό αυτουργό. Στη συνέχεια, το δεύτερο στοιχείο («κατά την τέλεση»), σχετίζεται με το χρόνο της συνδρομής, υπό την έννοια ότι η τελευταία θα πρέπει να βρίσκεται σε χρονική συνάφεια με την πράξη του φυσικού αυτουργού, αποκλείοντας έτσι την ύπαρξη άμεσης συνέργειας πριν από την αρχή εκτέλεσης ή μετά την ολοκλήρωση του βασικού εγκλήματος. Τέλος, το τρίτο στοιχείο («στην εκτέλεση») αναφέρεται στον τόπο της συνδρομής, υποδηλώνοντας ακριβώς την τοπική επαφή με την πράξη του φυσικού αυτουργού.

Εφόσον πληρούνται τα παραπάνω αντικειμενικά στοιχεία, ακολουθούν αυτά της υποκειμενικής υπόστασης της άμεσης συνέργειας. Ειδικότερα, ο διπλός δόλος που απαιτείται για κάθε είδος συμμετοχής, εδώ περιλαμβάνει τη γνώση και θέληση παροχής της άμεσης συνδρομής αφενός, και της τέλεσης της κύριας πράξης από τον φυσικό αυτουργό, αφετέρου. Όσον αφορά δε στο βαθμό του δόλου, αυτός μπορεί να είναι οποιοσδήποτε ως προς τη συνέργεια, όχι όμως και ως προς το βασικό έγκλημα, το οποίο ο συνεργός θα πρέπει να καλύπτει με το δόλο που απαιτείται από την αντίστοιχη διάταξη του ποινικού κώδικα. Η προϋπόθεση αυτή του διπλού δόλου, αποκλείει την περίπτωση άμεσης συνέργειας από αμέλεια, οδηγώντας έτσι στη μη τιμώρηση του συμμετόχου εκείνου που εν αγνοία του ή πάντως σίγουρα άθελά του, βοήθησε στην τέλεση ενός εγκλήματος. Αντιθέτως, τίποτα δεν εμποδίζει το χαρακτηρισμό κάποιου ως άμεσου συνεργού, όταν ο φυσικός αυτουργός τελεί την κύρια πράξη από αμέλεια.

Η ευθύνη του συμμετόχου στοιχειοθετείται στην τελευταία αυτή περίπτωση, εφόσον ο φυσικός αυτουργός τελέσει την αντικειμενική υπόσταση του βασικού εγκλήματος, έστω και από αμέλεια ή ακόμα κι αν το έγκλημα τελικά δεν ολοκληρωθεί, οπότε θα πρόκειται για άμεση συνέργεια σε απόπειρα. Αντιστρόφως, απόπειρα άμεσης συνέργειας -όπως και απλής- δεν τιμωρείται ούτε κατά το άρθρο 186 ΠΚ. Αν δηλαδή κάποιος αποπειραθεί να συνδράμει στην τέλεση ενός εγκλήματος πριν καν ο φυσικός αυτουργός προβεί στην αρχή εκτέλεσης, τότε ο αποπειραθείς συνεργός θα μείνει ατιμώρητος. Αν όμως κάποιος αποπειραθεί να συμμετάσχει ως άμεσος συνεργός σε ένα έγκλημα που βρίσκεται στο στάδιο της απόπειρας, μπορεί να υπαναχωρήσει κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 44 ΠΚ, μέχρι πριν την ολοκλήρωση της πράξης του φυσικού αυτουργού. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως στα εκ του αποτελέσματος διακρινόμενα εγκλήματα, άμεση συνέργεια μπορεί να αναγνωρισθεί μόνο ως προς το σκέλος του βασικού εγκλήματος δόλου, και ποτέ ως προς το περαιτέρω αποτέλεσμα του θανάτου ή της βαριάς σωματικής βλάβης, αφού αυτό επέρχεται από αμέλεια, η οποία όπως αναφέρθηκε παραπάνω, δε συμβαδίζει με κανενός είδους συμμετοχή.

Η ελαφρύτερη μορφή συμμετοχής που προβλέπεται στον ελληνικό ποινικό κώδικα, είναι η απλή συνέργεια του άρθρου 47 παρ. 1 εδάφιο πρώτο ΠΚ. Ο απλός συνεργός είναι το πρόσωπο που υποστηρίζει τον φυσικό αυτουργό στην προσβολή του εννόμου αγαθού, διευκολύνοντάς τον ή αίροντας οποιοδήποτε εμπόδιο που θα μπορούσε να δυσχεράνει ή ακόμη και να ματαιώσει την τέλεση του βασικού εγκλήματος. Πρόκειται και εδώ για μια καθεαυτή επικίνδυνη πράξη ενόψει της προσβολής που πραγματώνει ή επίκειται να πραγματώσει ο φυσικός αυτουργός. Έτσι, καθίσταται ήδη σαφές πως η απλή παρουσία κάποιου στο χώρο του εγκλήματος δεν αρκεί για τον χαρακτηρισμό του ως απλού συνεργού, εφόσον δηλαδή δε βοηθά με κανέναν απολύτως τρόπο τον φυσικό αυτουργό.

Σε επίπεδο αντικειμενικής υπόστασης, η συνδρομή αυτού του είδους συμμετόχου μπορεί να είναι οποιαδήποτε, εφόσον δεν πληροί τα στοιχεία της άμεσης συνέργειας ή της ηθικής αυτουργίας. Έτσι, ο απλός συνεργός μπορεί να συνδράμει ακόμη και ψυχικά ή ηθικά, χωρίς να προβαίνει καν σε κάποια υλική πράξη βοήθειας προς τον φυσικό αυτουργό, τον οποίο στη συγκεκριμένη περίπτωση εμψυχώνει ή ενθαρρύνει για να τελέσει την κύρια άδικη πράξη. Αναγκαία προϋπόθεση όμως για την αναγνώριση τέτοιου είδους απλής συνέργειας, είναι ο φυσικός αυτουργός να είχε κάποιον ενδοιασμό ως προς την τέλεση του εγκλήματός του. Κι αν κάποιος καταφέρει να άρει ή να κάμψει τον όποιο ενδοιασμό του, τότε μόνο αυτός μπορεί να χαρακτηριστεί ως απλός συνεργός, εφόσον δηλαδή βοηθήσει πράγματι τον φυσικό αυτουργό. Το επόμενο δεδομένο που παρέχει ο νόμος είναι η χρονική σχέση της απλής συνέργειας προς την πράξη του φυσικού αυτουργού. Σε αντίθεση με τον άμεσο, ο απλός συνεργός μπορεί να παράσχει τη συνδρομή του όχι μόνο κατά τη διάρκεια της άδικης πράξης του φυσικού αυτουργού και ενώ αυτή ήδη συντελείται, αλλά και πριν από αυτήν.

Σε αυτήν την περίπτωση, μάλιστα, ενδέχεται να μην έχει καν προσδιοριστεί λεπτομερώς ποια ακριβώς θα είναι η βοήθεια που θα προσφέρει ο απλός συνεργός. Αρκεί να έχει καθοριστεί το έννομο αγαθό που πρόκειται να προσβληθεί, καθώς και τα ειδικότερα χαρακτηριστικά του βασικού εγκλήματος που θα τελέσει ο φυσικός αυτουργός, για παράδειγμα αν θα πρόκειται για τη βασική ή τη διακεκριμένη μορφή του σχετικού εγκλήματος. Τέλος, αξίζει να επισημανθεί ότι ο τόπος τέλεσης της απλής συνέργειας θα πρέπει να ταυτίζεται με τον τόπο τέλεσης του κύριου εγκλήματος και αντίστοιχα, χρόνος τέλεσης είναι και πάλι ο χρόνος του βασικού εγκλήματος, ακόμη κι αν η συνέργεια έλαβε χώρα πριν από αυτό.

Σε επίπεδο υποκειμενικής υπόστασης, είναι αναγκαίος κι εδώ ο διπλός δόλος του συμμετόχου, τόσο για τη συνδρομή του όσο και για το βασικό έγκλημα. Στην περίπτωση της απλής συνέργειας πριν την πράξη του φυσικού αυτουργού, ο δόλος του συνεργού θα πρέπει να καλύπτει κατ΄ ελάχιστο το έννομο αγαθό και την ειδικότερη ταυτότητα του εγκλήματος, όπως ήδη αναφέρθηκε παραπάνω. Όσον αφορά στα εκ του αποτελέσματος διακρινόμενα εγκλήματα, νοείται απλή συνέργεια μόνο ως προς το βασικό έγκλημα δόλου, όπως ακριβώς ισχύει και για την άμεση συνέργεια.

Καταλήγοντας, η συνέργεια αποτελεί μια από τις συχνότερες μορφές συμμετοχής περισσότερων προσώπων σε ένα έγκλημα. Βασική προϋπόθεση για τη θεμελίωση της ευθύνης του συνεργού αποτελεί η τέλεση μιας τελικά άδικης πράξης από τον φυσικό αυτουργό. Αυτή η πράξη αποτελεί το συνδετικό κρίκο του συνεργού με το ποινικό δίκαιο, καθιστώντας έτσι εξαρτημένη τη συμμετοχή από τη φυσική αυτουργία, κατά το σύστημα της περιορισμένης αντικειμενικής εξάρτησης που ακολουθεί ο ελληνικός ποινικός κώδικας.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Ι. Μανωλεδάκης, Ποινικό Δίκαιο- Επιτομή Γενικού Μέρους Άρθρα 1–49 ΠΚ, Ζ΄ έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2005.

---

---

Της Στέλλας Κίζυλη,

Τα εγκλήματα, όπως αυτά προβλέπονται στον Ποινικό Κώδικα, διακρίνονται σε κατηγορίες ανάλογα με το έννομο αγαθό, το οποίο προσβάλλεται από την τέλεσή τους. Έτσι, ένα μέρος της ποινικής νομοθεσίας είναι αφιερωμένο στα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας, ακριβώς γιατί το έννομο αγαθό, το οποίο προσβάλλεται από την τέλεσή τους είναι η ιδιοκτησία. Η τελευταία δεν νοείται τόσο με την «αυστηρή» έννοια της κυριότητας, δηλαδή της νομικής σχέσης, η οποία συνδέει τον κύριο με το πράγμα, το οποίο μπορεί να διαθέτει κατ’ αρέσκειαν, όσο με την ευρύτερη έννοια της περιουσίας. Περαιτέρω, τα εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας διακρίνονται σε εγκλήματα ιδιοποίησης και εγκλήματα φθοράς.

Χαρακτηριστικό είναι ότι, ενώ στα εγκλήματα ιδιοποίησης, όπως για παράδειγμα η κλοπή, η υπεξαίρεση και η ληστεία, η προσβολή λαμβάνει χώρα μέσω της αποστέρησης- απομάκρυνσης του πράγματος από τον κύριο, στα εγκλήματα φθοράς, η προσβολή λαμβάνει χώρα μέσω της αλλοίωσης της υλικής υπόστασης του πράγματος. Ειδικότερα, το αδίκημα της φθοράς ξένης ιδιοκτησίας, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 378 ΠΚ, πραγματώνεται, όταν βλάπτεται, αλλοιώνεται ή καταστρέφεται ξένο πράγμα. Ξένο πράγμα νοείται κάθε ενσώματο αντικείμενο, κινητό ή ακίνητο, το οποίο ανήκει σε πρόσωπο διαφορετικό από τον δράστη. Αξίζει, στο σημείο αυτό, να επισημανθεί ότι αντικείμενο του εγκλήματος μπορεί να αποτελέσει και κοινόχρηστο πράγμα, γιατί ανήκει σε κάποιον, ενώ σε καμία περίπτωση δε μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο φθοράς αδέσποτο πράγμα.

Το έγκλημα της φθοράς ξένης ιδιοκτησίας ανήκει στα λεγόμενα υπαλλακτικώς μικτά εγκλήματα, αφού αφενός είναι δυνατόν να τελεστεί, σύμφωνα με το νόμο, με περισσότερους τρόπους και αφετέρου με όσους τρόπους και αν τελεστεί, στοιχειοθετείται ένα μόνο έγκλημα. Πιο συγκεκριμένα, για την πραγμάτωση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος, απαιτείται καταστροφή, βλάβη ή οποιαδήποτε ενέργεια, η οποία καθιστά ανέφικτη τη χρήση του πράγματος. Με την έννοια της καταστροφής νοείται τέτοια επέμβαση πάνω στο πράγμα, η οποία έχει ως αποτέλεσμα τη μεταβολή προς το χειρότερο της υλικής του σύνθεσης και κατ’ επέκταση τη μείωση της αξίας του.

Από την άλλη, η βλάβη αναφέρεται σε τέτοια επέμβαση πάνω στο πράγμα, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την αλλοίωση ή και τη διακοπή της λειτουργίας του. Στη βλάβη είναι απαραίτητο, να παρεμποδισθεί η ορθή και συνήθης λειτουργία του πράγματος, η οποία επιτυγχάνεται με παρέμβαση στη χημική ή μηχανική του σύνθεση. Ωστόσο, επειδή, ως γνωστόν, η βλάβη επιδέχεται επισκευή ή αποκατάσταση, θεωρείται ότι δεν υφίσταται βλάβη, αν η επισκευή είναι ανέξοδη και χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία. Δεν ισχύει το ίδιο φυσικά, αν η βλάβη ήταν τέτοιας έκτασης και βαρύτητας που να εξισώνεται με καταστροφή του πράγματος. Τέλος, η φθορά ξένης ιδιοκτησίας μπορεί να στοιχειοθετηθεί και όταν ο δράστης καθιστά ανέφικτη τη χρήση του πράγματος τόσο για τον ιδιοκτήτη όσο και για τον ίδιο. Απαραίτητο είναι, δηλαδή, το πράγμα να περιέλθει σε κατάσταση τέτοια, που να μην προορίζεται, πλέον, για τον συνήθη σκοπό χρήσης του.

Όσον αφορά στην υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος, δηλαδή το βουλητικό στοιχείο, το οποίο πρέπει να καλύπτει την τέλεσή του, απαραίτητο είναι να υπάρχει δόλος, έστω και ενδεχόμενος. Από αυτό συνάγουμε ότι το έγκλημα δεν τιμωρείται, όταν τελείται από αμέλεια. Ειδικότερα, ο δράστης πρέπει να γνωρίζει, έστω και ως πιθανό, ότι βλάπτει, καταστρέφει ή σε κάθε περίπτωση αλλοιώνει ξένο πράγμα και τουλάχιστον να το αποδέχεται. Η άγνοια οποιουδήποτε στοιχείου της αντικειμενικής υπόστασης αρκεί για τη στοιχειοθέτηση πραγματικής πλάνης και κατά συνέπεια τον αποκλεισμό του δόλου. Κατά μία άποψη, ο άδικος χαρακτήρας του εγκλήματος αίρεται και στην περίπτωση της συναίνεσης του παθόντος. Δεδομένου, μάλιστα, ότι αυτή λειτουργεί ως συγκατάθεση και ο παθών- ιδιοκτήτης συναινεί στην καταστροφή ή τη βλάβη του δικού του πράγματος, δεν υφίσταται πια προστατευόμενο έννομο αγαθό.

Αποτελεί, ακόμη, συχνό φαινόμενο το έγκλημα της φθοράς ξένης ιδιοκτησίας να συρρέει με άλλα συναφή εγκλήματα, τα οποία στρέφονται και αυτά κατά της ιδιοκτησίας. Έτσι, όταν η φθορά προηγείται της κλοπής και δη όταν αποτελεί αναγκαίο μέσο για την τέλεσή της, η συρροή είναι φαινομενική και η η πρώτη απορροφάται από τη δεύτερη ως συντιμωρητή προγενέστερη πράξη. Αντίθετα, όταν προηγείται η κλοπή και έπεται η φθορά, η τελευταία απορροφάται από την πρώτη ως συντιμωρητή υστέρα πράξη. Τέλος, η ποινή διαβαθμίζεται ανάλογα με τη βαρύτητα του εγκλήματος και ιδίως την αξία του αντικειμένου και διακρίνουμε περαιτέρω στις διακεκριμένες και προνομιούχες μορφές φθοράς.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Νικόλαος Μπιτζιλέκης, Εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα, 2020

---

 

---

Της Στέλλας Κίζυλη,

Η δωρεά, όπως αυτή προβλέπεται στον Αστικό Κώδικα και ειδικότερα στα άρθρα 496 και επόμενα αυτού, αποτελεί ενοχική υποσχετική σύμβαση. Ο  χαρακτηρισμός της δωρεάς ως υποσχετικής δικαιοπραξίας, σημαίνει ότι ο δωρητής αναλαμβάνει την υποχρέωση να παράσχει στον δωρεοδόχο, ένα περιουσιακό αντικείμενο, χωρίς αντάλλαγμα, κατατείνοντας έτσι στην επαύξηση της περιουσίας του δωρεοδόχου και στη μείωση της περιουσίας του ίδιου αντίστοιχα. Το στοιχείο αυτό είναι που την καθιστά αφενός ετεροβαρή σύμβαση, με την έννοια ότι δημιουργεί υποχρεώσεις μόνο για τον δωρητή και αφετέρου χαριστική, αφού η περιουσιακή επίδοση γίνεται χωρίς αντάλλαγμα.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η περιουσιακή επίδοση γίνεται από ελευθεριότητα, κρίσιμο είναι να αποσαφηνιστεί στο σημείο αυτό, ότι η δωρεά αποτελεί σε κάθε περίπτωση σύμβαση, ενώ ελευθεριότητα μπορεί να συνιστά και η μονομερής ή η οιονεί δικαιοπραξία. Ακόμη, απαιτείται να επέλθει μείωση της περιουσίας του δωρητή, ενώ μια τέτοια μείωση δεν είναι απαραίτητη στην περίπτωση της ελευθεριότητας. Μάλιστα, η μείωση αυτή ως αποτέλεσμα της περιουσιακής μεταβίβασης διακρίνει τη δωρεά από άλλες συγγενείς συμβάσεις με παρόμοιο περιεχόμενο, όπως λόγου χάρη η παραχώρηση της χρήσης πραγμάτων, η παροχή ασφάλειας και η γονική παροχή.

Για τη σύσταση της δωρεάς, απαιτούνται παροχή ή υπόσχεση παροχής ενός περιουσιακού αντικειμένου και συμφωνία για την έλλειψη ανταλλάγματος για αυτή την παροχή, η οποία υπόκειται σε συμβολαιογραφικό τύπο. Υπό την έννοια αυτή, η δωρεά αποτελεί, συν τοις άλλοις, και τυπική δικαιοπραξία, αφού, εάν δεν υποβληθεί σε τύπο, θεωρείται ότι δεν καταρτίστηκε. Η προϋπόθεση υποβολής της σε συμβολαιογραφικό τύπο, αποβλέπει τόσο στο να προστατεύσει τον δωρητή από βεβιασμένες και απερίσκεπτες αποφάσεις, όσο και στο να διευκολύνει την απόδειξη κατάρτισης της σύμβασης. Στο σημείο αυτό, αξίζει να σημειωθεί ότι ο τύπος απαιτείται μόνο για την υποσχετική σύμβαση, ενώ δεν χρειάζεται συμβολαιογραφικός τύπος για την πράξη εκπλήρωσης της υπόσχεσης-δωρεάς.

Όσον αφορά στην ευθύνη του δωρητή, το άρθρο 499 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι αυτός ευθύνεται μόνο για δόλο και βαριά αμέλεια. Βέβαια, δεδομένου ότι η ρύθμιση δεν είναι αναγκαστικού δικαίου, η ευθύνη του δωρητή μπορεί να επεκταθεί με συμφωνία των μερών καταλαμβάνοντας ακόμα και περιπτώσεις ελαφριάς αμέλειας. Η μειωμένη ευθύνη του δωρητή αναφέρεται αποκλειστικά  στη μη εκπλήρωση της υποχρέωσής του να παράσχει στον δωρεοδόχο το αντικείμενο της δωρεάς, ενώ η τυχόν παράβαση άλλων υποχρεώσεων εκ μέρους του, τόσο κατά το στάδιο των διαπραγματεύσεων όσο και μετά τη σύναψη της σύμβασης, θα κριθεί με το μέτρο ευθύνης του άρθρου 330 ΑΚ. Ακόμη, σε περίπτωση καθυστέρησης της εκπλήρωσης, ο δωρητής καθίσταται υπερήμερος, μόνο, αν η καθυστέρηση αυτή, οφείλεται σε δόλο ή σε βαριά αμέλειά του, ενώ, αν αντικείμενο της δωρεάς είναι χρηματική παροχή, δεν οφείλονται τόκοι υπερημερίας.

Επιπλέον, ο δωρητής δεν ευθύνεται για πραγματικά και νομικά ελαττώματα της παροχής, χωρίς, ωστόσο, αυτό να σημαίνει ότι δεν έχει υποχρέωση να παραδώσει το αντικείμενο στη νομική και πραγματική κατάσταση που βρισκόταν κατά την κατάρτιση της σύμβασης. Κάμψη της αρχής αυτής επέρχεται από τη διάταξη 499 παρ. 2 ΑΚ, η οποία ορίζει ότι ο δωρητής ευθύνεται για πραγματικά και νομικά ελαττώματα του αντικειμένου της δωρεάς, μόνο, εάν υποσχέθηκε ότι τέτοια ελαττώματα δεν υπάρχουν ή, εάν τα απέκρυψε με δόλο. Στην πρώτη περίπτωση, ιδρύεται συμβατική υποχρέωση του δωρητή, η αθέτηση της οποίας γεννά ενδοσυμβατική ευθύνη, με αποτέλεσμα αυτός να ενέχεται  σε αποζημίωση του δωρεοδόχου, η οποία συνίσταται στο θετικό διαφέρον. Από την άλλη, ο δωρεοδόχος, πέρα από την αξίωση αποζημίωσης, έχει και αξίωση κατά του δωρητή για άρση των ελαττωμάτων, δηλαδή αξίωση για αυτούσια και προσήκουσα εκπλήρωση, εκτός, βέβαια, αν γνώριζε την ύπαρξη των ελαττωμάτων, οπότε ο δωρητής απαλλάσσεται από τη σχετική ευθύνη.

Στην περίπτωση της δόλιας απόκρυψης των ελαττωμάτων αυτών, δεδομένης της ανυπαρξίας υποχρέωσης του δωρητή να παράσχει πράγμα απαλλαγμένο από ελαττώματα, η ύπαρξη τυχόν ελαττωμάτων δεν συνιστά αθέτηση συμβατικής υποχρέωσης. Αναντίρρητα, όμως, πρόκειται για συμπεριφορά αντίθετη στην καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, η οποία μπορεί να οδηγήσει στη γέννηση ευθύνης κατά τις διαπραγματεύσεις ή λόγω πλημμελούς εκπλήρωσης, ιδίως αν η ζημία που προξενήθηκε στον δωρεοδόχο οφείλεται στην πεποίθησή του περί μη ύπαρξης ελαττωμάτων του πράγματος.

Εν κατακλείδι, μπορεί η δωρεά να συνιστά χαριστική δικαιοπραξία, λόγω ακριβώς της έλλειψης του ανταλλακτικού στοιχείου, ωστόσο, για την έγκυρη και νόμιμη κατάρτισή της, απαιτείται να πληρούνται αυστηρές προϋποθέσεις, με σκοπό κυρίως την προστασία των συμφερόντων των τρίτων συναλλασσόμενων και δη δανειστών, αλλά και των μερών της σύμβασης, δωρητή και δωρεοδόχου.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

Επίτομο Ειδικό Ενοχικό Δίκαιο, Πάνος Κ. Κορνηλάκης, 3η έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2019

---