Η πανδημία φαίνεται ότι «φούντωσε» τις αναπνευστικές λοιμώξεις. Με το τέλος της πανδημίας παρατηρήθηκε μεγαλύτερος αριθμός λοιμώξεων αναπνευστικού από διαφόρους λοιμογόνους παράγοντες, όπως ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), ωστόσο η αιτιολογία είναι ακόμη αβέβαιη.

Ο όρος «ανοσιακό χρέος» (“immunity debt ή immunity gap”) αναφέρθηκε για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία το 2021, και ορίζεται ως η ελλιπής διέγερση του ανοσοποιητικού είτε λόγω των μειωμένων κυκλοφορούντων αναπνευστικών ιών με τη χρήση μη φαρμακευτικών μέτρων πρόληψης, όπως η χρήση μάσκας, αντισηψίας κλπ, ή και λόγω της παράλληλης μείωσης του εμβολιασμού εναντίον άλλων λοιμώξεων κατά την πανδημία, και είχε προβλεφθεί ότι αυτό το «χρέος» θα αποπληρωθεί μετά το πέρας της πανδημίας.

Η Παθολόγος Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Ιατρός Παναγιώτης Μαλανδράκης συνοψίζουν τα πρόσφατα δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στις 10 Ιανουαρίου στο διεθνές περιοδικό JAMA.

Οι κινεζικές αρχές ανακοίνωσαν τον Νοέμβριο του 2023, ότι μετά την άρση των προστατευτικών μέτρων, παρατηρήθηκε αύξηση στις λοιμώξεις του αναπνευστικού. Το ίδιο έχει παρατηρηθεί και διεθνώς.

Πανδημία: Ο ρόλος των εμβολίων

Το όφελος των εμβολίων, πέρα από την προστασία από ένα ορισμένο παθογόνο είναι και μία προστασία από άλλα διαφορετικά παθογόνα, μέσω μίας διαδικασίας που λέγεται «ετερόλογη ανοσία»(“heterologous immunity”). Ένας επιπρόσθετος όρος που χρησιμοποιήθηκε στη βιβλιογραφία είναι η «ανοσιακή κλοπή» (“immunity theft”) που είναι η μείωση της ανοσίας που οφείλεται στον ίδιο τον ιό SARS–CoV-2, αφήνοντας κάποιον ασθενή μετά από λοίμωξη COVID-19 πιο ευάλωτο σε μία επόμενη λοίμωξη.

Η προσπάθεια τα προηγούμενα χρόνια να ελεγχθεί η πανδημία COVID-19, οδήγησε σε λιγότερες λοιμώξεις αναπνευστικού σε εκείνες τις χρονιές και αυτό με τη σειρά του αύξησε τον αριθμό των λοιμώξεων τα επερχόμενα έτη, ακολουθώντας τις βασικές αρχές της επιδημιολογίας των λοιμώξεων.

Η χαμηλή επίπτωση του RSV κατά την πανδημία οδήγησε στη μείωση των αντισωμάτων των ενηλίκων που προστατεύουν από τη σοβαρή λοίμωξη. Τα νεογνά στηρίζονται στα αντισώματα της μητέρας για την προστασία τους.

Ο ιός SARS–CoV-2 προκαλεί μία ανοσοκαταστολή μετά την οξεία λοίμωξη, κάτι που είναι γνωστό και με άλλες ιογενείς λοιμώξεις, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα χρειάζεται να «επιδιορθωθεί» μετά από τη λοίμωξη. Σύμφωνα με μελέτη στις ΗΠΑ, ο κίνδυνος για την εμφάνιση RSV λοίμωξης στα παιδιά που προηγουμένως είχαν νοσήσει με COVID-19 ήταν 6.4%, συγκριτικά με το 4.3% των παιδιών που δεν είχαν νοσήσει.

Επιπρόσθετα, το ανοσοποιητικό σύστημα επηρεάζει και τη νόσο του μακροχρόνιου COVID-19 “long COVID” που απασχολεί αρκετά τη διεθνή βιβλιογραφία. Το μακροχρόνιο COVID έχει αποδοθεί και στην χρόνια διέγερση του ανοσοποιητικού από την παρουσία αντιγόνου του ιού.

Αυτή η διέγερση του ανοσοποιητικού επιβεβαιώθηκε και σε άλλες μελέτες ασθενών που ανάρρωσαν από σοβαρή νόσο COVID-19, στους οποίους μετρήθηκαν διαταραχές εκφράσεων γονιδίων των αιμοποιητικών κυττάρων, και αυξημένα μόρια φλεγμονής ακόμη και 1 έτος μετά τη νόσησή τους από τον ιό αυτό.

ΠΗΓΗ: ΕΚΠΑ

 

Οι αναπνευστικές λοιμώξεις και ειδικά ο κορονοϊός και η γρίπη καταγράφουν ραγδαία αύξηση και οι επιστήμονες κάνουν ισχυρές συστάσεις, ειδικά στις ομάδες υψηλού κινδύνου, για αυστηρή τήρηση των μέτρων προστασίας.

Ο πρύτανης του ΕΚΠΑ, Καθηγητής Καρδιολογίας Γεράσιμος Σιάσος απαντά σε πέντε κρίσιμα ερωτήματα για την προστασία της καρδιάς από τις ιογενείς λοιμώξεις.

Πως η λοίμωξη με κορονοϊός επηρεάζει το καρδιαγγειακό σύστημα;

Όπως είναι γνωστό ο ιός SARS-Cov-2 που προκαλεί τη νόσο COVID-19 μπορεί να επηρεάσει το καρδιαγγειακό σύστημα και την ίδια την καρδιακή λειτουργία ιδιαίτερα επί ύπαρξης καρδιακής νόσου και καρδιακής ανεπάρκειας. Η προσβολή του καρδιαγγειακό συστήματος αποδίδεται είτε σε απευθείας βλάβη της καρδιάς είτε σε διαταραχή της λειτουργικότητας των αρτηριών και ενδοθηλιακή δυσλειτουργία όπως έχει φανεί και από δικές μας μελέτες.

Επιπλέον λόγω των διαταραχών στους μηχανισμούς θρόμβωσης, την ενεργοποίηση του καταρράκτη της πήξης και της φλεγμονώδους απόκρισης, τόσο κατά το διάστημα της νόσησης όσο και το πρώτο διάστημα μετά την οξεία νόσο μπορεί να εμφανιστεί κινητοποίηση ενζύμων μυοκαρδιακής βλάβης με αύξηση κυρίως της τροπονίνης, αυξημένη επίπτωση – πιθανότητα- πρόκλησης εμφράγματος του μυοκαρδίου, μυοκαρδίτιδα, περικαρδίτιδας αλλά και ποικιλία καρδιακών αρρυθμιών.

Σε άτομα τα οποία δεν έχουν διαγνωσμένη καρδιαγγειακή νόσο τι συστήνετε εφόσον νοσήσουν με κορονοϊός ή άλλες ιογενείς λοιμώξεις;

Όλοι οι ασθενείς που νόσησαν, ιδιαίτερα όσοι είναι άνω το 40 ετών, έχουν οικογενειακό ιστορικό πρώιμης εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου ή με συνοσηρότητες, είναι ευκαιρία να εξεταστούν για κλασικούς καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου (δυσλιπιδαιμία, υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, νεφρική νόσο κ.α.) ώστε να λάβουν τα κατάλληλα προληπτικά μέτρα, και την προληπτική αγωγή που θα τους προστατέψει από μελλοντικά καρδιαγγειακά συμβάντα.

Είναι επίσης ευκαιρία να ενταχθούν σε ένα πρόγραμμα εντατικής παρακολούθησης και συστηματικής τροποποίησης των ανθυγιεινών συνηθειών του τρόπου ζωής. Αν υπάρχουν συμπτώματα όπως πόνος στο στήθος ή δυσφορία, δύσπνοια, αίσθημα παλμών ή ενδείξεις καρδιαγγειακών επιπλοκών (όπως προκύπτει από την κλινική εξέταση, τις απεικονιστικές εξετάσεις π.χ. ακτινογραφία θώρακος, και από βιοχημικούς δείκτες π.χ. αύξηση τιμών τροπονίνης ορού και νατριουρητικών πεπτιδίων) πρέπει καταρχήν να γίνει προσεκτικός έλεγχος της καρδιακής λειτουργίας με ηλεκτροκαρδιογράφημα και υπερηχογραφική απεικόνιση της καρδιάς.

Ποια τα κύρια συμπτώματα από το καρδιαγγειακό σύστημα σε επιπλοκή από κορονοϊό ή άλλες ιογενείς λοιμώξεις;

Οι επιπλοκές από το καρδιαγγειακό δεν είναι συχνές πρέπει όμως να δίνεται προσοχή ιδιαίτερα στους ασθενείς που παρουσιάζουν συμπτώματα. Η εμφάνιση θωρακικού άλγος, στηθάγχης (συσφικτικού θωρακικού άλγους στο προκάρδιο) , δυσκολίας στην αναπνοή, εύκολης κόπωσης, «λαχάνιασματος»- ταχύπνοιας και αρρυθμιών που μπορεί να γίνουν αντιληπτές ως διαταραχή του καρδιακού ρυθμού ή «αίσθημα παλμών» πρέπει να σε κάθε περίπτωση να αξιολογούνται από κάποιον ειδικό ιατρό.

Τι πρέπει να προσέχουν οι καρδιοπαθείς;

Οι καρδιοπαθείς και ιδιαίτερα όσοι πάσχουν από καρδιακή ανεπάρκεια ή έχουν αρρύθμιστη υπέρταση ή είναι παχύσαρκοι έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών σε περίπτωση νόσησης από COVID-19. Προληπτικά είναι σημαντικό να έχουν ολοκληρώσει το πρόγραμμα των εμβολιασμών τους. Επίσης πρέπει να έχουν ρυθμίσει όλα τα υποκείμενα νοσήματα (καρδιακή ανεπάρκεια, σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση) κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο ώστε αν νοσήσουν να μπορούν να ανταπεξέλθουν καλύτερα στο «στρες» της νόσησης από COVID-19.

Όταν τα άτομα με υποκείμενα καρδιαγγειακά νοσήματα νοσούν από COVID-19, ανάλογα και με τη βαρύτητα της νόσου, πρέπει να επικοινωνήσουν άμεσα με τους θεράποντες ιατρούς για το ενδεχόμενο λήψης ειδικής αντι-ιικής αγωγής. Σε αυτή την περίπτωση συχνά χρειάζεται και τροποποίηση μιας σειράς φαρμάκων που λαμβάνουν οι καρδιοπαθείς ασθενείς και αυτό πρέπει να γίνει σε συνεννόηση με των καρδιολόγο τους ώστε να προφυλαχθούν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο

Επίσης ο υψηλός πυρετός από μόνος του μπορεί να οδηγήσει σε απορρύθμιση των ατόμων με καρδιακή ανεπάρκεια και για αυτό πρέπει συχνά να τροποποιούνται οι δώσεις των καρδιολογικών φαρμάκων. Συμπερασματικά, όλοι οι καρδιοπαθείς είναι σημαντικό να βρίσκονται σε στενή επαφή και επικοινωνία με τον θεράποντα καρδιολόγο τους εφόσον νοσήσουν από COVID-19.

Ποιες οι εξετάσεις που πρέπει να γίνονται κατά τη διάρκεια ή μετά την ανάρρωση;

Οι εξετάσεις που πρέπει να γίνουν κατά τη διάρκεια ή μετά την ανάρρωση (από λοίμωξη με COVID-19 ή άλλες ιογενείς λοιμώξεις) ποικίλλουν και εξατομικεύονται ανάλογα με το ιστορικό του ασθενούς, τα συμπτώματα και την κλινική πορεία της νόσου.

Ειδικότερα εάν υπάρχουν σημεία καρδιαγγειακών επιπλοκών συστήνεται: κλινική εξέταση, ηλεκτροκαρδιογράφημα, εργαστηριακός έλεγχος (γενική αίματος, βιοχημικός έλεγχος ηπατικής και νεφρικής λειτουργίας, τροπονίνη, δείκτες φλεγμονής όπως CRP, νατριουρητικά πεπτίδια), απεικονιστικός έλεγχος συνήθως με απλό υπερηχοκαρδιογράφημα. Ανάλογα με τα αποτελέσματα των εξετάσεων και την κλινική εικόνα ενδεχομένως να κριθούν αναγκαίες από τον καρδιολόγο και επιπλέον εξετάσεις όπως μαγνητική απεικόνιση της καρδιάς.

Κάποιες από τις εξετάσεις που δύναται να ζητηθούν μετά την ανάρρωση από COVID-19 και ιδιαίτερα αν κάποια συμπτώματα επιμένουν είναι:

Ηλεκτροκαρδιογράφημα, ακτινογραφία θώρακος, υπερηχοκαρδιογράφημα, Ηolter Ρυθμού, μαγνητική απεικόνιση της καρδιάς (επί εικόνας μυοκαρδίτιδας), δοκιμασία κόπωσης / δυναμική υπερηχοκαρδιογραφία και εξετάσεις αίματος όπως γενική αίματος, γλυκόζη και γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, δείκτες νεφρικής λειτουργίας (ουρία και κρεατινίνη ορού), δείκτες μυοκαρδιακής νέκρωσης (τροπονίνη), δείκτες καρδιακής λειτουργίας -νατριουρητικά πεπτίδια- και μέτρηση δεικτών φλεγμονής.

Μια ιδιαίτερη κατηγορία ατόμων αποτελούν και αυτοί που αθλούνται συστηματικά. Η επιστροφή στις αθλητικές δραστηριότητες πρέπει να γίνει με προσοχή. Σε κάθε περίπτωση δεν πρέπει να επιστρέψουν στις αθλητικές δραστηριότητες πριν την ύφεση των συμπτωμάτων και η καρδιοαναπνευστική δοκιμασία κόπωσης μπορεί να είναι χρήσιμη στην ομάδα αυτών των ασθενών.

Η καρδιολογική εκτίμηση και παρακολούθηση όσων νόσησαν με COVID-19 μπορεί να πραγματοποιηθεί και σε ειδικά καρδιολογικά ιατρεία. Στο ΓΝΝΘΑ «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» στην Γ’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική ήδη λειτουργεί ιατρείο καρδιολογικής παρακολούθησης ασθενών μετά λοίμωξη COVID-19, στελεχωμένο με έμπειρους καρδιολόγους (τηλ. ραντεβού 1535, Κωδικός Ιατρείου 08758).

Συμβουλές για να προστατευθούμε από λοιμώξεις και στρεπτόκοκκο τις γιορτές δίνει ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών.

Με την επισήμανση η πρόληψη πάντα είναι καλύτερη της θεραπείας, ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών (ΙΣΑ) σημειώνει ότι κάθε χρόνο κατά την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς παρατηρείται μεγάλη αύξηση τόσο των λοιμώξεων όσο και των ατυχημάτων που βάζουν σε κίνδυνο την υγεία και τη ζωή μας.

Εφιστά την προσοχή στη σχολαστική τήρηση των μέτρων πρόληψης και αποφυγής της μετάδοσης των ιώσεων, ειδικά σε χώρους με συγχρωτισμό. Παράλληλα κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την χαμηλή ανταπόκριση των πολιτών στον επανεμβολιασμό έναντι του SARS-CoV2 και καλεί πολίτες και ειδικά τις ευπαθείς ομάδες να εμβολιαστούν για κορονοϊό, γρίπη και πνευμονιόκοκκο.

Σύμφωνα με τον Αναστάσιο Χατζή Παιδίατρο – Εντατικολόγο τ. Συντονιστή – Διευθυντή ΜΕΘ Νοσοκομείου Παίδων Η ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ, πρώην Μέλος ΔΣ του ΙΣΑ, το τελευταίο χρονικό διάστημα καταγράφονται αυξημένα κρούσματα ιώσεων του αναπνευστικού, ενώ έχουν εντοπιστεί περιστατικά της νέας υποπαραλλαγής της Όμικρον, JN 1, με υψηλό καθημερινό αριθμό διασωληνωμένων και θανάτων. Προσθέτει ότι αν και ο τρόπος μετάδοσης παραμένει ο ίδιος (με τα σταγονίδια από την ομιλία, το φτάρνισμα και το βήχα), παρατηρείται πολύ συχνά συγχρωτισμός χωρίς μάσκα. Παράλληλα, επισημαίνει την καλή υγιεινή των χεριών.

Πώς αντιμετωπίζονται οι λοιμώξεις

Δυστυχώς αρκετός κόσμος εξακολουθεί να ακολουθεί λάθος αντιμετώπιση της λοίμωξης, είτε αποφεύγοντας τα αντιϊκά φάρμακα, είτε λαμβάνοντας αντιβιοτικά, που δεν έχουν καμιά δράση πάνω στους ιούς, αναφέρει ο κ. Χατζής.

Ο καθιερωμένος πλέον ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός φαίνεται ότι έχει γίνει συνείδηση για τον κόσμο, κάτι που όμως θα πρέπει να γίνει και για τον κορονοϊό. Το ίδιο ισχύει και για τα άλλα εμβόλια (έναντι του πνευμονιοκόκκου, του έρπητα ζωστήρα κλπ), τα οποία θα πρέπει να κάνουμε.

«Μπορούμε να χαρούμε τις γιορτές χωρίς ωστόσο να βάλουμε σε κίνδυνο την υγεία μας. Είναι σημαντικό να τηρούμε τα μέτρα προφύλαξης και να διασφαλίσουμε ότι έχουμε κάνει τα απαραίτητα εμβόλια που θα μας προστατέψουν αυτήν την περίοδο που αναμένεται αύξηση της μετάδοσης των ιών του αναπνευστικού. Θα πρέπει να ακολουθούμε τους κανόνες πρόληψης για να προστατέψουμε τον εαυτό μας και τους ανθρώπους μας ειδικά εάν ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες», τονίζει ο πρόεδρος του ΙΣΑ Γιώργος Πατούλης.

Στρεπτόκοκκος Α

Ιδιαίτερη ανησυχία έχει προκαλέσει ο πρόσφατος θάνατος παιδιού, με διεισδυτική λοίμωξη από στρεπτόκοκκο Α.

Οι οδηγίες είναι σαφείς: αν ένα παιδί εμφανίσει υψηλό πυρετό με όποια συνοδά συμπτώματα, θα πρέπει οι γονείς του να επικοινωνήσουν με τον παιδίατρο τους. Εκείνος θα εξετάσει το παιδί, θα κάνει κατά την κρίση του το strept-test και θα καθορίσει τη φαρμακευτική αγωγή. Συνιστάται επί πλέον συχνή ενημέρωση, για την κατάσταση του παιδιού και επανεξέτασή του.

Υγιεινή του χώρου

Θα πρέπει συνολικά να φροντίσουμε για την υγιεινή του χώρου και του περιβάλλοντος στο οποίο ζούμε. Το κάπνισμα, για παράδειγμα που ούτως ή άλλως είναι βλαπτικό σε κλειστό χώρο, αυξάνει και την πιθανότητα μετάδοσης του κορονοϊού, αναφέρει ο κ. Χατζής.

Ατυχήματα

Η υπερβολική ταχύτητα, είτε μέσα στις πόλεις, είτε σε μικρούς – επαρχιακούς δρόμους, η παραβίαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας, μαζί με την κατανάλωση αλκοόλ, συμβάλλουν στην αύξηση τόσο της συχνότητας όσο και της σοβαρότητας των ατυχημάτων. Επί πλέον η αύξηση της κυκλοφορίας ηλεκτρικών πατινιών, τα οποία αναπτύσσουν μεγάλη ταχύτητα, ευθύνεται για κάποια θανατηφόρα ατυχήματα.

Διατροφή

Μη ξεχνάτε τις διατροφικές συνήθειες, που αυτές τις μέρες αποτελούν μέρος της γιορτής και της διασκέδασης. Η πολυφαγία, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα επιβαρύνουν τον ανθρώπινο οργανισμό, ιδιαίτερα αυτών που έχουν ήδη κάποια υποκείμενα προβλήματα υγείας, όπως παχυσαρκία, χρόνια πνευμονοπάθεια ή καρδιοπάθεια κλπ.
Ψυχική υγεία

Συναισθηματικές διαταραχές που προκαλεί η μοναξιά, η φτώχεια, το πένθος κλπ, επιτείνονται αυτές τις γιορτινές μέρες και οδηγούν στην πολυφαγία, στην υπερβολική χρήση αλκοόλ, στα ηρεμιστικά, ακόμη και στις απόπειρες αυτοκτονίας.

Η οργανωμένη πολιτεία, η τοπική κοινωνία, οι Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, οι εθελοντικές οργανώσεις, ακόμη και οι ίδιοι οι πολίτες θα πρέπει να είναι ευαισθητοποιημένοι και να βοηθούν τους συνανθρώπους τους.