Ένα δημοψήφισμα που οργανώνει αύριο η  Βενεζουέλα απειλεί να πυροδοτήσει ένα νέο πόλεμο για το πετρέλαιο.

Το ερώτημα που τίθεται στο  δημοψήφισμα είναι η …προσάρτηση της περιοχής Εσεκίμπο της γειτονικής Γουιάνας. Μιας περιοχής που αποτελεί περίπου τα δύο τρίτα της Γουιάνας και που πήρε το όνομά της από τον ποταμό Εσεκίμπο. Είναι λίγο μεγαλύτερη από την Ελλάδα, αλλά πολύ πλούσια σε πετρέλαιο και ορυκτά.

Εάν το δημοψήφισμα δώσει θετικό αποτέλεσμα -όπως αναμένεται άλλωστε – η Βενεζουέλα πιθανότατα θα προσπαθήσει να επαναφέρει την περιοχή Εσεκίμπο υπό τον έλεγχό της και με στρατιωτικά μέσα.

Η Γουιάνα υπέβαλε ήδη αίτημα στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης να σταματήσει το δημοψήφισμα και προειδοποιεί για τον κίνδυνο στρατιωτικής εισβολής από το καθεστώς του Νικολά Μαδούρο. Κάνει μάλιστα λόγο για αυξημένη στρατιωτική παρουσία της Βενεζουέλας κατά μήκος της αμφισβητούμενης συνοριακής περιοχής, αλλά και εκκαθάρισης της  γης για τη δημιουργία διαδρόμου προσγείωσης αεροσκαφών.

Η Γουιάνα προειδοποίησε μάλιστα τον Πρόεδρο Μαδούρο για τους κινδύνους υποτίμησης της απάντησης της χώρας σε μια πιθανή εισβολή, προσθέτοντας ότι αμερικανικό αμυντικό προσωπικό επρόκειτο να φτάσει στη Γουιάνα.
Οι πρακτικές και νομικές συνέπειες του δημοψηφίσματος, το οποίο, μεταξύ άλλων, απαιτεί τη μετατροπή του Εσεκίμπο σε πολιτεία  της Βενεζουέλας, παραμένουν ασαφείς, αλλά οι εξελίξεις τρομάζουν τους περίπου 240.000 κατοίκους της περιοχής.

Διαμάχη αιώνων

Η διαμάχη Βενεζουέλας-Γουιάνας εντάθηκε τα τελευταία χρόνια, λόγω της ανακάλυψης  αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου στο Εσεκίμπο από την ExxonMobil, το 2016.
Χάρη σε αυτή την ανακάλυψη , η Γουιάνα που κάποτε ήταν μια από τις φτωχότερες χώρες της Νότιας Αμερικής, σήμερα αρχίζει να βλέπει με αισιοδοξία την προοπτική της οικονομικής ευημερίας. Η Βενεζουέλα, στο μεταξύ, μπορεί να είναι πλούσια σε πετρέλαιο, αλλά μαστίζεται από πολιτική και κοινωνικοοικονομική αστάθεια , η οποία επιδεινώνεται από τις περιοδικές αμερικανικές κυρώσεις στο καθεστώς Μαδούρο.
Για την ιστορία, η μεθοριακή διαμάχη  ξεκίνησε επί αποικιοκρατίας,το 1831, όταν η Γουιάνα βρέθηκε υπό Βρετανική κατοχή.

Η αξίωση της Βενεζουέλας στην περιοχή Εσεκίμπο χρονολογείται από το 1899, όταν ένα διεθνές διαιτητικό δικαστήριο καθόρισε υπέρ της Γουιάνας τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών. Η Βενεζουέλα έκανε τότε λόγο για συμπαιγνία των Βρετανών, Ρώσων και Αμερικανών δικαστών που έβγαλαν την απόφαση. Ο ισχυρισμός περί συμπαιγνίας έχει κάποια τεκμηρίωση σε απομνημονεύματα που δημοσιοποιήθηκαν μετά το θάνατο των δικαστών, αλλά δεν ακυρώνει απαραίτητα τη μακροχρόνια απόφαση του 1899.

Η διαμάχη εντάθηκε όταν η Βρετανία αρνήθηκε να συμπεριλάβει υπό διεθνή διαιτησία την επαρχία Εσεκίμπο, την περιοχή που έγινε γνωστή ως «Γραμμή Σόμπουργκ » και πήρε το όνομά του από τον Γερμανό εξερευνητή,που είχε χαράξει τα σύνορα.

Το 1966 η Γουιάνα απέκτησε την ανεξαρτησία της, αλλά οι διάφορες προσπάθειες επίλυσης της διαφοράς όλα αυτά τα χρόνια αποδείχθηκαν ανεπιτυχείς. Την ίδια χρονιά υπεγράφη η Συμφωνία της Γενεύης απο Βρετανία, Βενεζουέλα και Γουιάνα  που ορίζει ότι οι δυο χώρες  θα συμφωνήσουν να βρουν μια πρακτική, ειρηνική και ικανοποιητική λύση στη διαφορά. Σε περίπτωση αδιεξόδου, σύμφωνα με τη συνθήκη, η απόφαση σχετικά με τα μέσα διευθέτησης πρέπει να παραπεμφθεί σε «κατάλληλο διεθνές όργανο». Ο ΟΗΕ παρέπεμψε το όλο θέμα στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης , το οποίο τον Δεκέμβριο του 2020,αποδέχτηκε την υπόθεση που υπέβαλε η Γουιάνα για την επίλυση της διαφοράς.

Ο Μαδούρο αρνήθηκε πάντως να συμμετάσχει στη διαδικασία, πιέζοντας αντ’ αυτού για διμερείς διαπραγματεύσεις και υποσχόμενος στους κατοίκους του Εσεκίμπο την εθνικότητα της Βενεζουέλας.

Πλούσιο σε διαμάντια

Το Εσεκίμπο, ακόμη και πριν ανακαλυφθεί πετρέλαιο, ήταν πάντα πλούσιο σε διαμάντια, πολύτιμα μέταλλα και ξυλεία.
Το 2021, ο Νικολά Μαδούρο ισχυρίστηκε ότι η Βενεζουέλα θα «ανακατακτούσε» την επαρχία, που βρίσκεται στα δυτικά του ποταμού Εσεκίμπο της Γουιάνας. Η εστίαση της Βενεζουέλας ήταν υπεράκτια, στο πετρελαϊκό κοίτασμα Liza της ExxonMobil , το οποίο εκτιμά ότι θα παράγει περίπου 120.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα.
Το 2018, στο πλαίσιο συνεχών επεισοδίων από το 2013 το πολεμικό ναυτικό της Βενεζουέλας αναχαίτισε πλοία εξερεύνησης πετρελαίου στην αμφισβητούμενη περιοχή,που λειτουργούσαν με την άδεια της κυβέρνησης της Γουιάνας.

Πίεση στις ΗΠΑ

Το  δημοψήφισμα για τον Μαδούρο μπορεί να είναι μέρος μιας πολύπλευρης στρατηγικής για την υπονόμευση της αντιπολίτευσης ενόψει και των προεδρικών εκλογών στη Βενεζουέλα, το 2024.

Υπό το φως των συνεχιζόμενων οικονομικών προβλημάτων της Βενεζουέλας, ο Μαδούρο μπορεί επίσης να επιδιώκει να εκμεταλλευτεί τον νέο περιφερειακό πολιτικό συσχετισμό δυνάμεων στην Νότια Αμερική για να εκβιάσει τις εταιρείες  πετρελαίου υπό την ηγεσία της Exxon , να παράσχουν υπηρεσίες και άλλα οφέλη στη Βενεζουέλα.

Σε αντάλλαγμα, ο Μαδούρο θα μπορούσε να μην προχωρήσει σε  στρατιωτικές και άλλες παρενοχλήσεις στην εμπορική εκμετάλλευση των υπεράκτιων αποθεμάτων πετρελαίου της Γουιάνας.

Ο Μαδούρο στοχεύει επίσης να πιέσει την κυβέρνηση Μπάιντεν να αναστείλει για έξι μήνες το ευρύ φάσμα κυρώσεων κατά της Βενεζουέλας , επιτρέποντάς στη χώρα να λάβει έως και 1,4 δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετα έσοδα από το πετρέλαιο.

Η Αίγυπτος είναι μεταξύ των χωρών που παραμένουν σε πρόγραμμα διάσωσης (και κατά συνέπεια στενής παρακολούθησης) του Διεθνούς Νομισματικό Ταμείο. Το μνημόνιό της αφορά ένα δάνειο 3 δισ. δολαρίων, το οποίο η χώρα θέλει να αυξήσει σε πάνω από 5 δισ. δολάρια, καθώς πιέζεται από τις επιπτώσεις του πολέμου Ισραήλ – Χαμάς στα σύνορά της.

Η διευθύνουσα σύμβουλος Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα είπε στο Reuters την Παρασκευή ότι το ΔΝΤ «εξετάζει σοβαρά» μια πιθανή αύξηση του προγράμματος διάσωσης της Αιγύπτου. Η Γκεοργκίεβα έκανε τα σχόλια στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στο Σαν Φρανσίσκο.

Είπε ότι ο πόλεμος του Ισραήλ εναντίον της Χαμάς δεν «καταστρέφει» μόνο τον πληθυσμό και την οικονομία της Γάζας, αλλά γεννά δυσκολίες για τις γειτονικές χώρες Αίγυπτο, Λίβανο και Ιορδανία μέσω της απώλειας του τουρισμού και του υψηλότερου κόστους ενέργειας.

Η Αίγυπτος είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος οφειλέτης του ΔΝΤ μετά την Αργεντινή. Την τελευταία δεκαετία, το διεθνές χρέος του Καΐρου αυξήθηκε από 37 δισεκατομμύρια δολάρια το 2010 σε 164 δισεκατομμύρια δολάρια τον Σεπτέμβριο.

Η χώρα βοηθήθηκε σε μεγάλο βαθμό από βραχυπρόθεσμες ξένες επενδύσεις, αλλά άργησε να εφαρμόσει τις απαραίτητες δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις. Ο πληθωρισμός αυξήθηκε σε σχεδόν 40% τον Σεπτέμβριο—υψηλό ρεκόρ (πριν υποχωρήσει 2 ποσοστιαίες μονάδες τον περασμένο μήνα).

Όπως υποστήριξε ο Αμπντελραχμάν Μανσούρ πρόσφατα στο «Foreign Policy», ο Αιγύπτιος Πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι βασίστηκε σε δάνεια για τη χρηματοδότηση μεγάλων έργων, συμπεριλαμβανομένης μιας νέας πρωτεύουσας με μικρό οικονομικό όφελος που «μπορεί κάλλιστα να καταλήξει σε πόλεις-φάντασμα».

Η υποτίμηση του νομίσματος

Το ΔΝΤ απαίτησε από τις αιγυπτιακές αρχές να διακινήσουν το νόμισμα, το οποίο έχει υποτιμηθεί τρεις φορές από τον Μάρτιο του 2022, χάνοντας 50% του έναντι του δολαρίου και αυξάνοντας το κόστος διατροφής και ζωής για τους κατοίκους.

Ωστόσο, το ΔΝΤ δεν έχει ακόμη πραγματοποιήσει δύο προγραμματισμένες αναθεωρήσεις προγραμμάτων που θα ξεκλειδώσουν περίπου 700 εκατομμύρια δολάρια σε καθυστερημένες δόσεις δανείων και θα οδηγήσουν σε μια αναμενόμενη τέταρτη υποτίμηση της αιγυπτιακής λίρας.

Η Αίγυπτος ήλπιζε να δει τα τουριστικά της έσοδα να αυξάνονται κατά 30%, αλλά σημειώνει ακυρώσεις περίπου στο 10% των συνολικών κρατήσεων.

Εισροή προσφύγων αντί διαγραφής χρέους;

Το Κάιρο διέψευσε πρόσφατα διάφορες αναφορές μέσων ενημέρωσης για πιθανή συμφωνία για την αποδοχή Παλαιστινίων προσφύγων σε αντάλλαγμα για την ελάφρυνση του χρέους.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου απέρριψε περαιτέρω την Πέμπτη τους ισχυρισμούς ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ είχαν προσφέρει διαγραφή χρέους σε αντάλλαγμα για την αποδοχή των Παλαιστινίων προσφύγων.

Οι Financial Times ανέφεραν τον Οκτώβριο ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ζήτησε από τους Ευρωπαίους ηγέτες να ασκήσουν πίεση στην Αίγυπτο για να δεχθεί πρόσφυγες από τη Γάζα, αλλά η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο απέρριψαν την πρόταση ως μη ρεαλιστική, δεδομένης της ισχυρής στάσης της Αιγύπτου κατά της γενικής υποδοχής προσφύγων.

Μόνο βαριά τραυματίες, πρόωρα βρέφη και ξένοι και διπλής υπήκοοι έχουν επιτραπεί να φύγουν από τη Γάζα μέσω του συνοριακού περάσματος της Ράφα της Αιγύπτου — του μοναδικού μη ισραηλινού σημείου εξόδου. Οι Αιγύπτιοι αξιωματούχοι φοβούνται μια μόνιμη εκτόπιση Παλαιστινίων στην Αίγυπτο καθώς και οικονομικές επιβαρύνσεις και επιβαρύνσεις ασφαλείας, εάν συμβεί μαζική έξοδος.

Η Αίγυπτος θέλει να δει άμεσο τερματισμό του πολέμου

Αντιπροσωπεία υπουργών Εξωτερικών της Παλαιστινιακής Αρχής, της Ινδονησίας και των αραβικών χωρών, συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου, πραγματοποίησε συνάντηση αυτή την εβδομάδα στο Πεκίνο για τον πόλεμο στη Γάζα. Η αντιπροσωπεία των αραβο-μουσουλμανικών εθνών ταξίδεψε στη Μόσχα την Τρίτη.

«Η κατάσταση στη Γάζα επηρεάζει όλες τις χώρες σε όλο τον κόσμο, αμφισβητώντας την ανθρώπινη αίσθηση του σωστού και του λάθους και την ουσία της ανθρωπότητας», δήλωσε ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι κατά τη διάρκεια της συνάντησης στο Πεκίνο, καλώντας τη διεθνή κοινότητα να «δράσει επειγόντως» για να αποτρέψει την εξάπλωση του πολέμου.

Ο Σούκρι είπε στη συνάντηση ότι η χώρα του «καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να παραδώσει βοήθεια στη Γάζα μέσω του περάσματος της Ράφα, αλλά η πολιτική του Ισραήλ να εμποδίζει την είσοδο βοήθειας είναι συστηματική για να αναγκάσει τους Παλαιστίνιους να εγκαταλείψουν τη Γάζα υπό τους συνεχιζόμενους βομβαρδισμούς και την πολιορκία».

Οι αιγυπτιακές αρχές επιθυμούν να δουν ένα άμεσο τέλος της βίας στη Γάζα όχι μόνο για ανθρωπιστικούς λόγους, αλλά και με τη γνώση ότι όσο περισσότερο συνεχίζεται ο πόλεμος, τόσο μεγαλύτερες είναι οι επιπτώσεις στην ήδη ταραγμένη οικονομία της Αιγύπτου.