Οι γιορτές είναι αναμφίβολα μια εποχή που μας προκαλεί στρες, και μάλιστα αρκετά. Οι λόγοι είναι πολλοί. Ενδεχομένως να σχετίζονται με τις υψηλές προσδοκίες που έχουμε για τη διοργάνωση της καλύτερης δυνατής γιορτής όπου θα προσφέρουμε στους δικούς μας ανθρώπους τα πιο πλούσια και εύγευστα εδέσματα αλλά και τα πιο ιδιαίτερα δώρα και με την υπερπροσπάθεια που πρέπει να καταβάλλουμε για να πραγματοποιήσουμε όλα τα παραπάνω, προκειμένου να ευχαριστήσουμε τους αγαπημένους μας αλλά και εμάς τους ίδιους…

Το άγχος όμως που συνοδεύει τις γιορτές δεν έχει να κάνει μόνο με την αγωνία να υλοποιήσουμε με επιτυχία τα σχέδιά μας, αλλά μπορεί να πηγάζει και από βαθύτερους φόβους, όπως αυτόν της μοναξιάς που νιώθουν κάποιοι στη διάρκεια των γιορτών ή, αντίθετα, της αναγκαστικής συνύπαρξης με ανθρώπους που μας πιέζουν και μας δημιουργούν δυσάρεστα συναισθήματα.

Πώς θα μειώσουμε το στρες

Δεν ξεπερνάµε τις αντοχές µας

Το να αναλάβουμε όσα μπορούμε να φέρουμε εις πέρας, να ξεκουραζόμαστε, να κοιμόμαστε επαρκώς και να μη διστάζουμε να ζητήσουμε βοήθεια για όλα όσα θέλουμε να διοργανώσουμε στις γιορτές είναι καταλυτικά για να αντεπεξέλθουμε στην πίεση των Χριστουγέννων.

Με άλλα λόγια, δεν είναι ανάγκη να κάνουμε τραπέζι για είκοσι άτομα αν μας φαίνεται δύσκολο και κουραστικό.

Εστιάζουµε στα µικρά πράγµατα

Εκεί εξάλλου κρύβεται και η ομορφιά των Χριστουγέννων. Η κάρτα που θα λάβουμε από την ξαδέρφη μας ή την αγαπημένη μας φίλη που ζει στο εξωτερικό, το τηλεφώνημα στη θεία μας στο χωριό, το δώρο που θα κάνει το πρόσωπο του παιδιού μας ή οποιουδήποτε παιδιού να λάμψει…

Σε αυτά πρέπει να βρίσκουμε τη χαρά και αυτά να θέτουμε ως στόχο και όχι όσα βλέπουμε στις διαφημίσεις και την τηλεόραση.

Έχουµε χαµηλές προσδοκίες

Θα μας βοηθήσει το να μη βάζουμε πολύ ψηλά τον πήχη για τα όσα θέλουμε να οργανώσουμε, αλλά για το τι περιμένουμε από τις γιορτινές ημέρες. Δεν είναι ανάγκη να ονειρευόμαστε ότι θα περάσουμε τα καλύτερα Χριστούγεννα, αρκεί να προσπαθήσουμε για το καλύτερο χωρίς να φαντασιωνόμαστε κάτι το μοναδικό.

Προγραµµατίζουµε

Όσο πιο νωρίς οργανωθούμε και προγραμματίσουμε αυτά που θέλουμε να κάνουμε τόσο λιγότερες πιθανότητες υπάρχουν να αγχωθούμε τελικά. Ας φτιάξουμε λίστες με τα δώρα που σκοπεύουμε να προσφέρουμε, με τα ψώνια από το σούπερ μάρκετ που θα χρειαστούμε, με τους καλεσμένους μας.

Επίσης, δεν αφήνουμε για την τελευταία στιγμή όσα μπορούν να γίνουν νωρίς, όπως να ψωνίσουμε δώρα, να στείλουμε ευχετήριες κάρτες, να οργανώσουμε το πρόγραμμά μας.

Κινητοποιούµαστε

Αν σκοπεύουμε να κάνουμε ένα τραπέζι, καλό είναι να ξεκινήσουμε από το τι θα μαγειρέψουμε, ώστε να προμηθευτούμε εγκαίρως ό,τι χρειαζόμαστε. Αν θέλουμε να δούμε φίλους, φροντίζουμε να τους πάρουμε τηλέφωνο ή, αν χρειαζόμαστε κάτι, πηγαίνουμε στην αγορά να το πάρουμε.

Καλό είναι ό,τι αποφασίζουμε να μην το αναβάλλουμε για αργότερα, αλλά να το προχωράμε και να το διεκπεραιώνουμε αμέσως.

Δεν ξεπερνάµε τις οικονοµικές µας δυνατότητες

Ειδικά στις ημέρες μας, οι οικονομικές δυσκολίες επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό αυτά που μπορούμε να κάνουμε και να προσφέρουμε στους γύρω μας και στην οικογένειά μας. Κανείς δεν έχει όρεξη να ξοδεύει αφειδώς χρήματα σε δώρα και γιορτές, όταν δυσκολεύεται να ικανοποιήσει τις υποχρεώσεις της καθημερινότητάς του.

Έτσι, αντί να αφήνουμε τα υπερβολικά έξοδα να μας στρεσάρουν, έχει αξία να κάνουμε τους υπολογισμούς μας και να προσπαθήσουμε να μην ξεπεράσουμε τον προϋπολογισμό μας, εξηγώντας αυτό τόσο στα παιδιά μας όσο και σε όποιον άλλο χρειάζεται να το καταλάβει.

Όταν δεν θέλουµε να συµµετέχουµε στις γιορτές

Οι δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζουμε, όπως ένα διαζύγιο, η απώλεια κάποιου κοντινού προσώπου, ένα πρόβλημα υγείας, μια απόλυση και άλλα παρόμοια γεγονότα, σίγουρα θα επηρεάσουν τη διάθεσή μας για το τι θέλουμε να κάνουμε τις γιορτινές ημέρες.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν χρειάζεται να καταπιεζόμαστε και να προσποιούμαστε ότι είμαστε χαρούμενοι.

Δεν υπάρχει λόγος να υποκύπτουμε σε τυπικότητες και συμβάσεις. Εφόσον χρειαζόμαστε χρόνο, θα πρέπει να τον πάρουμε, αλλά να έχουμε και πάντα στον νου μας ότι το να βρεθούμε με τους αγαπημένους μας ανθρώπους θα βελτιώσει τη διάθεσή μας και έτσι θα έχει αξία να το προσπαθήσουμε.

Οι απαραίτητες οικογενειακές συγκεντρώσεις

Σημαντικός παράγοντας στρες, θλίψης και θυμού είναι οι δύσκολες και τεταμένες οικογενειακές σχέσεις που έρχονται στο προσκήνιο την περίοδο των γιορτών, καθώς υποχρεωνόμαστε συχνά να περνάμε χρόνο με συγγενείς που μπορεί να μας καταπιέζουν, να μας κάνουν να νιώθουμε άβολα κ.λπ.

Η λύση σε αυτές τις περιπτώσεις είναι να αποφεύγουμε όσους δεν θέλουμε να δούμε, βάζοντας ως προτεραιότητα την ψυχική μας ηρεμία και όχι τους άλλους.

Αν δεν γίνεται διαφορετικά και πρέπει να συνυπάρξουμε με ανθρώπους που μας προκαλούν στρες, τότε οφείλουμε να βάλουμε τα όριά μας και είναι πιθανό να εκπλαγούμε όταν συνειδητοποιήσουμε πόσο οι άλλοι θα μας σεβαστούν αν είμαστε ξεκάθαροι και αυστηροί μαζί τους.

Εξίσου σημαντική είναι και η έννοια της συγχώρεσης αλλά και της ανοχής απέναντι στους άλλους και στα όσα πιθανώς δεν μας αρέσουν ή δεν μας ταιριάζουν τόσο.

Το στρες της µοναξιάς

Η μοναξιά, η οποία σε εκείνους που πιθανώς δεν έχουν σύντροφο, οικογένεια, φίλους εντείνεται ακόμα περισσότερο, κάνοντάς τους να νιώθουν πιο μόνοι και πιο θλιμμένοι αυτή την περίοδο, είναι ένας παράγοντας που προκαλεί επιπλέον στρες.

Αν ανήκουμε σε αυτή την κατηγορία ανθρώπων, θα μας βοηθήσει το να διατηρήσουμε τη ρουτίνα μας.

Αν δεν έχουμε σχεδιάσει κάτι ιδιαίτερο, ας μην πάρουμε επιπλέον άδεια στις γιορτές. Τις ημέρες αργίας, ας ξυπνήσουμε κανονικά, ας ετοιμαστούμε και, αν δεν έχουμε κάποια άλλη πρόσκληση, ας επιλέξουμε να κάνουμε κάτι που θέλαμε από καιρό, όπως το να επισκεφτούμε ένα μουσείο ή να κάνουμε μια βόλτα στο βουνό ή στη θάλασσα (άλλωστε, η σωματική άσκηση βελτιώνει τη διάθεση).

Επίσης, ας μη διστάσουμε να απευθυνθούμε σε γνωστούς μας ή και συγγενείς, ανθρώπους που ακόμα κι αν έχουμε καιρό να τους δούμε ίσως εκπλαγούμε με το πόσο ανοιχτά και θετικά μπορεί να μας αντιμετωπίσουν.

Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τη δρα Ναταλία Κουτρούλη, ψυχολόγο με εκπαίδευση στη Γνωσιακή Ψυχοθεραπεία και τη Συμβουλευτική.

Τα Χριστούγεννα πλησιάζουν και οι γιορτινοί στολισμοί εμπνέουν συναισθήματα χαράς και ενθουσιασμού. Όχι όμως για όλους… Για μερικούς ανθρώπους, η εορταστική περίοδος μπορεί πυροδοτήσει αρνητικά συναισθήματα, προκαλώντας τους περιττή ένταση και στρες. Οι κύριες αιτίες;

Οι μεγάλες οικογενειακές συγκεντρώσεις, η επιλογή των ιδανικών δώρων, ο προγραμματισμός αποδράσεων στο ήδη βεβαρυμμένο πρόγραμμα και άλλες επιπλέον υποχρεώσεις στη μακρά λίστα της καθημερινότητας.

Βέβαια, ας μην τα ρίχνουμε όλα στα Χριστούγεννα ούτε στο άγχος.

Τέτοια συναισθήματα μπορούν να προκύψουν οποιαδήποτε περίοδο κατά τη διάρκεια του έτους και είναι στο χέρι μας αντί να τα αφήσουμε να εντείνονται, να τα αξιοποιήσουμε προς όφελός μας.

Ποια είναι δύο απλά βήματα για να κάνουμε την αρχή;

2 εύκολες κινήσεις για να ηρεμήσετε άμεσα

Μελέτες δείχνουν ότι η επαναφορά της ηρεμίας σε μυαλό και σώμα ίσως δεν είναι τόσο περίπλοκη όσο νομίζουμε. Για να τα καταφέρουμε, δοκιμάζουμε:

#1 Μασήστε τσίχλα

Όσο περίεργο κι αν σας ακούγεται, μελέτη αποκάλυψε ότι οι συμμετέχοντες που μασούσαν τακτικά τσίχλα ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα στρες, ακόμα και θλίψης.

Άλλη ανασκόπηση οκτώ μελετών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «το μάσημα τσίχλας είναι ένας πολύ απλός, ασφαλής και αποτελεσματικός τρόπος για την ανακούφιση από το άγχος», όπως χαρακτηριστικά τόνισαν οι ερευνητές.

#2 Σιγοτραγουδήστε

Δοκιμάστε τη στιγμή του άγχους να μουρμουρίσετε έναν αγαπημένο σκοπό.

Σύμφωνα με μεγάλη ανασκόπηση, αυτή η κίνηση μπορεί να μειώσει τον καρδιακό ρυθμό και την αρτηριακή πίεση και να συμβάλλει επίσης στην ανακούφιση του στρες, με μικρότερες μελέτες να το επιβεβαιώνουν.

Γιατί αυτές οι κινήσεις μπορούν να μας χαλαρώσουν

Το χαμηλόφωνο τραγούδι και το μάσημα τσίχλας πυροδοτούν την ίδια φυσική απόκριση στο σώμα.

Ουσιαστικά είναι σαν να κάνουν μασάζ στο πνευμονογαστρικό νεύρο, το μεγαλύτερο κρανιακό νεύρο στο σώμα μας που εκτείνεται από τον εγκέφαλο μέχρι το παχύ έντερο.

Η τόνωση του πνευμονογαστρικού νεύρου μπορεί να βοηθήσει στην ενεργοποίηση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, το οποίο είναι υπεύθυνο για την ξεκούραση και την πέψη.

Η βαθιά αναπνοή, η άσκηση και ένα ντους με κρύο νερό μπορούν να προκαλέσουν παρόμοιες αντιδράσεις.

Εάν λοιπόν νιώθετε άγχος, μπορείτε να δοκιμάσετε να εστιάσετε στην τόνωση του πνευμονογαστρικού σας νεύρου για να ηρεμήσετε.

Δεν χάνετε τίποτα λοιπόν, να δοκιμάσετε όποιο τρόπο σας αρέσει αν δεν θέλετε το άγχος να βάλει φρένο στα εορταστικά σας σχέδια…

Τι άλλο είναι σημαντικό να κάνετε στις χριστουγεννιάτικες διακοπές σας

Ξεκουραστείτε! Ο ποιοτικός ύπνος φροντίζει τον εγκέφαλο, ενισχύει την καλή διάθεση και είναι λιγότερο πιθανό να αγχώνεστε.

Για να κοιμάστε καλύτερα, δοκιμάστε να πηγαίνετε για ύπνο κάθε βράδυ την ίδια ώρα αλλά και να ξυπνάτε την ίδια.

Διατηρήστε το δωμάτιό σας δροσερό, σκοτεινό και ήσυχο και αφήστε εκτός συσκευές που εκπέμπουν μπλε φως, όπως το κινητό ή το tablet, που μπορεί να διαταράξουν τον ύπνο σας.

*Αν νιώθετε πως δεν μπορείτε να διαχειριστείτε το άγχος, μην διστάσετε να απευθυνθείτε σε ειδικό καθώς το έντονο στρες ενέχει κινδύνους για την υγεία.

Το άγχος εκδηλώνεται με τον δικό του τρόπο και σε διαφορετικό βαθμό σε κάθε άνθρωπο. Κάποιες φορές είναι εποικοδομητικό, άλλες ανεπαίσθητο και άλλες πολύ πιο έντονο. Το παρακάτω quiz μπορεί να σας διευκολύνει να συνειδητοποιήσετε αν το στρες που αισθάνεστε είναι μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια ή αν ήρθε η στιγμή να κάνετε αλλαγές.

Εάν απαντήσετε «ναι» σε 6 ή περισσότερες από τις ακόλουθες ερωτήσεις, ίσως ήρθε η ώρα να λάβετε δράση για να καταπολεμήσετε αυτό το συναίσθημα που σας ταλαιπωρεί.

Απαντήστε με ένα «ναι» ή ένα «όχι» σε αυτές τις 10 ερωτήσεις

#1 Νιώθετε ότι η ζωή σας είναι εκτός ελέγχου και ότι έχετε πάρα πολλά πράγματα να διαχειριστείτε ταυτόχρονα;

#2 Νιώθετε συχνά σύγχυση, ευερεθιστότητα, κούραση ή σωματική εξασθένηση;

#3 Έχετε τακτικά διαπροσωπικές συγκρούσεις (π.χ. με τον σύζυγό σας, τα παιδιά σας ή άλλα μέλη της οικογένειας, φίλους και συναδέλφους);

#4 Νιώθετε ότι οι αρνητικές σκέψεις και τα συναισθήματα επηρεάζουν τον τρόπο που λειτουργείτε στο σπίτι ή στη δουλειά;

#5 Η δουλειά ή η καθημερινή σας ζωή δεν σας δίνει πλέον καμία ευχαρίστηση;

#6 Νιώθετε ότι ο όγκος της online αλληλογραφίας να σας «πνίγει»;

#7 Αισθάνεστε ότι τρέχετε συνέχεια αλλά βρίσκεστε μονίμως κολλημένοι στο ίδιο σημείο;

#8 Τείνετε να έχετε ενοχές κάθε φορά που προσπαθείτε να χαλαρώσετε;

#9 Έχετε βιώσει πρόσφατα ένα γεγονός που άλλαξε τη ζωή σας;

#10 Όταν είστε αγχωμένοι, αισθάνεστε ότι δεν μπορείτε να μιλήσετε σε κανέναν;

Αν η βαθμολογία σας σας ανησυχεί, ώρα να κάνετε κάτι

Η στάση μας απέναντι στο άγχος έχει να κάνει πολύ με το πόσο επηρεαζόμαστε από αυτό.

Προσπαθήστε να αναθεωρήσετε την άποψή σας για το στρες, βλέποντάς το όχι ως απειλή αλλά ως μια πρόκληση που θα σας βοηθήσει να βελτιώσετε τη ζωή σας σε ποικίλα επίπεδα.

Για να διαχειριστείτε καλύτερα την κατάσταση, προσπαθήστε να εντοπίστε την πηγή του και:

Βάλτε στη ζωή σας το διαλογισμό

Ο διαλογισμός προσφέρει μια αίσθηση ηρεμίας και ισορροπίας που μπορεί να βελτιώσει την ψυχική, σωματική και συναισθηματική μας υγεία.

Βρεθείτε περισσότερο με τα αγαπημένα σας πρόσωπα

Το να κάνετε νέους φίλους ή να συναναστρέφεστε όσο πιο τακτικά μπορείτε με τους ήδη υπάρχοντες μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε το άγχος.

Η ανταλλαγή σκέψεων και συναισθημάτων με φίλους μπορεί να σας ανακουφίσει έστω και για λίγο ώστε να αντιμετωπίζετε με ψυχραιμία τις όποιες αναποδιές της καθημερινότητας.

Εστιάστε στον ύπνο, την καλή διατροφή και την άσκηση

Μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή μπορεί να θωρακίσει το ανοσοποιητικό μας σύστημα.

Μια κακή διατροφή αντιθέτως, μπορεί να οδηγήσει σε προβλήματα υγείας και περισσότερο άγχος.

Ο καλός ύπνος επίσης αποτελεί πηγή σωματικής και ψυχικής ανθεκτικότητας. Ο μη ποιοτικός ύπνος από την άλλη μπορεί να κάνει δύσκολη την διαχείριση ακόμη και σχετικά ήπιων καταστάσεων.

Μαζί με την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης σας, η τακτική άσκηση μπορεί με τη σειρά της να ελαχιστοποιήσει τα σημάδια του στρες και να προάγει την ποιότητα του ύπνου σας.

Μείνετε μακριά από τοξικά άτομα

Όποια και αν είναι η φύση της σχέσης σας μαζί τους, τα τοξικά άτομα είναι καλό να τα βγάλετε τελείως από τη ζωή σας ή τουλάχιστον να βάλετε αυστηρά όρια.

Όταν πια απελευθερωθείτε από τέτοιου είδους συναναστροφές, θα αισθάνεστε πιο δυνατοί και θα αφήσετε χώρο στη ζωή σας για ουσιαστικές συνδέσεις που θα σας «προστατεύουν» από αγχώδη συναισθήματα.

Μην το παρακάνετε με τις ευθύνες

Οι περισσότεροι από εμάς τείνουμε να αναλαμβάνουμε περισσότερα από όσα μας αναλογούν.

Θέλουμε να βοηθήσουμε τους άλλους και να είμαστε καλοί στη δουλειά μας, στοιχεία που θα ήταν αξιοθαύμαστα αν δεν καταλήγαμε να τρέχουμε για όλα, βλάπτοντας τελικά την υγεία και την ευημερία μας.

Κοιτάξτε τη «λίστα» με ό,τι σας ανησυχεί. Είναι όλα αυτά τα ζητήματα δική σας ευθύνη να διευθετηθούν;

Ίσως τελικά διαπιστώσετε ότι πάνω από το 50% των πραγμάτων για τα οποία αγχώνεστε, δεν θα έπρεπε καν να υπάρχουν στη δική σας λίστα.

Σημείωση: Το test δεν αποτελεί επιστημονικό εργαλείο. Ο σκοπός του είναι να σας δώσει μια εικόνα για το επίπεδο του άγχους σας. Αν αισθάνεστε πως αντιμετωπίζετε έντονο άγχος και δυσφορία, θα πρέπει να συμβουλευτείτε έναν ειδικό για σωστή αξιολόγηση και καθοδήγηση.

Πολύ συχνά νοµίζουµε ότι, όταν µιλάµε για το στρες, εννοούµε το άγχος που βιώνουµε καθηµερινά σε ψυχολογικό επίπεδο: να προλάβουµε να πάµε τα παιδιά µας στην ώρα τους στο σχολείο, να αντιδράσουµε όταν κάποιος µας ενοχλεί, να τελειώσουµε τη δουλειά µας πριν από την εκπνοή της προθεσµίας, να διαχειριστούµε την απώλεια του αγαπηµένου µας κατοικίδιου. Το στρες όµως δεν είναι µόνο αυτό, είναι κι άλλα πολλά που πρέπει να τα ξέρουµε για να το αντιµετωπίσουµε αποτελεσµατικά. 

 Τι είναι το στρες

Το στρες προκαλείται από ψυχολογικούς παράγοντες (π.χ., ένα διαζύγιο), αλλά και από τραυµατικά γεγονότα (π.χ., ένας σεισµός) και στρεσογόνες καταστάσεις που µπορεί να είναι είτε εξωγενείς (π.χ., η έκθεσή µας στο κρύο) είτε ενδογενείς (π.χ., µια λοίµωξη).

Χρειάζεται να αντιληφθούµε ότι το στρες είναι ένας όρος που προέρχεται από τη φυσική και αντιπροσωπεύει µια πίεση που ασκείται επάνω µας µε διάφορους τρόπους. 

Πώς αντιδρά ο οργανισμός σε αυτό  

Μόλις κάτι μας αγχώσει-φοβίσει ξαφνικά, το αποτέλεσμα είναι να αυξηθεί μέσα σε δευτερόλεπτα η αδρεναλίνη μας ώστε να υπάρξει η απόκριση της μάχης ή φυγής απέναντι στον κίνδυνο-στρες, όπως είναι προγραμματισμένος να κάνει ο οργανισμός όλων των θηλαστικών, μεταξύ αυτών και του ανθρώπου από την εποχή των σπηλαίων.

Να κάτσει να παλέψει ή να τρέξει για να ξεφύγει από το επικίνδυνο μαμούθ;

Λίγο αργότερα ενεργοποιείται ο άξονας Υπόφυσης-Υποθαλάμου-Επινεφριδίων, που θα μας βοηθήσει να προσαρμοστούμε στο στρες, αλλά και να αντιληφθούμε και να εκτιμήσουμε το μέγεθος του κινδύνου.

Ως απάντηση παράγεται κορτιζόλη, που παίζει   σημαντικό ρόλο στις μεταβολικές, καρδιαγγειακές, ανοσοποιητικές και συμπεριφορικές αποκρίσεις στο στρες (π.χ. αυξάνεται ο καρδιακός μας ρυθμός, η αρτηριακή μας πίεση κλπ.).

Όταν  όμως το στρες είναι χρόνιο –ακόμη και αν είναι ήπιο–, ο άξονας είναι πιθανό να μην μπορεί να κατασταλεί, με αποτέλεσμα να απορρυθμίζεται και να βρίσκεται σε συνεχή δραστηριότητα.

Έτσι, όταν συνεχώς αδυνατούμε να ελέγξουμε το στρες που νιώθουμε καθημερινά, με αποτέλεσμα να μην μπορούμε να χαλαρώσουμε, ο οργανισμός επιβαρύνεται. 

Πότε γίνεται επικίνδυνο

Απέναντι σε ξαφνικό στρες, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα δρα γρήγορα, αλλά παροδικά, μέχρι να περάσει η απειλή. Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσουμε όταν βρεθούμε αντιμέτωποι με μια απειλή. Αυτό μας προετοιμάζει για μάχη ή φυγή.

Όταν φοβόμαστε, κάνει την καρδιά μας να χτυπά γρήγορα, τις παλάμες μας να ιδρώνουν, το στόμα μας να στεγνώνει. Αυτό εξυπηρετεί έναν σκοπό σε μια επείγουσα κατάσταση. Όταν όμως βρισκόμαστε υπό χρόνιο στρες, το συμπαθητικό νευρικό σύστημα μπορεί να ενεργοποιείται για παρατεταμένες περιόδους σε ένα χαμηλό επίπεδο.

Ο οργανισμός μας δεν προσαρμόζεται καλά στο χρόνιο στρες και τότε είναι που το αυτόνομο νευρικό σύστημα είναι ικανό να μας βλάψει, προκαλώντας υψηλή αρτηριακή πίεση ή ταχυπαλμίες.

Ένα πολύ χαρακτηριστικό επικίνδυνο χρόνιο στρες είναι το ήπιο απρόβλεπτο στρες, όπως ονομάζεται από τους ειδικούς, αυτό που πολλές φορές προκαλείται από μία χρόνια ασθένεια, για παράδειγμα, που μας ασκεί πίεση τόσο ψυχολογική όσο και σωματική, σε μόνιμη βάση. 

Υπάρχει και το καλό

Είναι αυτό που µας ενεργοποιεί και µας δραστηριοποιεί για να προφυλαχτούµε από έναν κίνδυνο, από κάτι που µας απειλεί άµεσα και πρέπει να το αντιµετωπίσουµε ή να τρέξουµε να σωθούµε – οπότε µας προστατεύει. Επίσης, το στρες µάς κινητοποιεί.

Είναι αυτό που θα µας ενεργοποιήσει να τελειώσουµε την εργασία µας µέσα στην προθεσµία που έχουµε, που θα µας κάνει να µελετήσουµε για τις εξετάσεις µας ή να ξεκινήσουµε στην ώρα µας ώστε να προλάβουµε την πτήση µας. Τέλος, υπάρχουν έρευνες που δείχνουν ότι ο εγκέφαλός µας µαθαίνει καλύτερα υπό την πίεση του… λίγου καλού στρες. 

Ποιες ασθένειες σχετίζονται με αυτό

Γενικά οι ψυχιατρικές ασθένειες –όταν υπάρχει και κάποια προδιάθεση φυσικά– είναι πιθανό να πυροδοτηθούν ή να επιδεινωθούν από ένα στρεσογόνο γεγονός.

Επιπλέον, υπάρχουν στις µέρες µας ασθένειες οι οποίες συµπεριλαµβάνονται στο Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών και θεωρείται ότι σχετίζονται κυρίως µε το στρες, όπως, για παράδειγµα, η µετατραυµατική διαταραχή στρες και η οξεία διαταραχή στρες.

Τέλος, το χρόνιο στρες έχει συσχετιστεί µε πολλές ασθένειες, όπως είναι η κατάθλιψη, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η άνοια, η νόσος Αλτσχάιµερ, οι διαταραχές του ανοσοποιητικού, η αύξηση των λιπιδίων στο αίµα, τα προβλήµατα γονιµότητας, το µεταβολικό σύνδροµο, ο σακχαρώδης διαβήτης, η υπέρταση, τα προβλήµατα στα οστά, τα γαστρεντερικά προβλήµατα, τα αυτοάνοσα νοσήµατα και οι διάφορες ψυχοσωµατικές νόσοι.

Η απάντηση στο στρες διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο

Το πώς θα αντιδράσει κάθε άνθρωπος στο στρες εξαρτάται από πάρα πολλούς παράγοντες.

Βλέπουµε ανθρώπους που υπόκεινται σε παρόµοιες καταστάσεις να έχουν τελείως διαφορετικές αντιδράσεις. Οι επιστήµονες έχουν παρατηρήσει ότι σε κάποια άτοµα ο άξονας µπορεί να έχει µικρότερη ή µεγαλύτερη δραστηριότητα.

Αυτό ενδεχοµένως να σχετίζεται µε τη γενετική προδιάθεση, το φύλο (στις γυναίκες ο άξονας γενικά υπερλειτουργεί αν και επηρεάζεται και από τις φάσεις του εµµηνορροϊκού κύκλου), την ηλικία, τις εµπειρίες…

Ενδιαφέρον είναι ότι σύµφωνα µε τους ειδικούς έχει διατυπωθεί η εξής θεωρία: Αν έχουµε µεγαλώσει εκτιθέµενοι σε λίγο στρες, αργότερα το αντιµετωπίζουµε
καλύτερα ως ενήλικες. 

Πώς μπορούμε να κάνουμε τον εγκέφαλό μας πιο ανθεκτικό στο στρες;

Όπως σε όλες τις ασθένειες, αλλά και στα προβλήματα, η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη. Έρευνες έχουν δείξει ότι υπάρχουν κάποιες μέθοδοι που θα μας βοηθήσουν να ενισχύσουμε τις αντιστάσεις του εγκεφάλου απέναντι στο στρες. Αυτές εμπεριέχουν κυρίως τη σωματική άσκηση και τον διαλογισμό.

Μάλιστα, η δρ Τρέισι Σορς, νευροεπιστήμονας και καθηγήτρια στο τμήμα Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ρούτγκερς των ΗΠΑ, έχει αναπτύξει μια συγκεκριμένη μέθοδο που ονομάζεται map training και περιλαμβάνει 30 λεπτά διαλογισμού που ακολουθούνται από 30 λεπτά σωματικής αεροβικής άσκησης.

Αυτή η μέθοδος βασίζεται στην έρευνά της σε σχέση με τη νευρογένεση στον εγκέφαλο και τη σημασία της μάθησης σε αυτήν. Με τη μέθοδο αυτή, θεωρεί ότι αυξάνεται η νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου, βοηθώντας τον να δημιουργήσει και να διατηρήσει περισσότερα νευρικά κύτταρα μέσω της άσκησης και της συγκέντρωσης της σκέψης και της προσοχής.

Ο διαλογισμός στη συγκεκριμένη περίπτωση επιτυγχάνεται με τη συγκέντρωση της σκέψης μας στην αναπνοή μας, ενώ αν παρατηρήσουμε ότι το μυαλό μας αρχίζει να χάνει τη συγκέντρωσή του, προσπαθούμε να επαναφέρουμε την προσοχή μας σε αυτήν ώστε να συνεχίσουμε τον διαλογισμό για διάρκεια μισής ώρας (20 λεπτά καθιστοί και 10 λεπτά περπατώντας).

Η έρευνα έδειξε ότι με τη μέθοδο αυτή μειώνονται η κατάθλιψη, το άγχος, οι σκέψεις που τείνουν να επιμένουν και να γυρίζουν συνεχώς στο μυαλό μας, αλλά και οι σκέψεις σχετικά με το τραύμα. Επιπλέον αυξάνεται η σωματική μας ευεξία και υγεία (www.maptrainmybrain.com). 

Για παιδιά µε ψυχική ανθεκτικότητα

Στην ψυχική ανθεκτικότητα, όπως ονοµάζουν οι ειδικοί την ικανότητά µας να µην µας καταβάλει το στρες και να µπορούµε να ανακάµπτουµε έπειτα από δύσκολες εµπειρίες, παίζουν ρόλο, µεταξύ άλλων, η γενετική µας προδιάθεση αλλά και ο τρόπος που µεγαλώνουµε ως παιδιά.

Πώς θα κάνουµε τα παιδιά µας πιο ανθεκτικά; Είναι σηµαντικό να έχουν πολλές και διαφορετικές εµπειρίες (ταξίδια, δραστηριότητες κ.λπ.), αλλά επίσης είναι πολύ χρήσιµο και να εκτίθενται σε µικρές ποσότητες στρες, στο µέτρο του φυσιολογικού.

Αυτό σηµαίνει, δηλαδή, ότι τα παιδιά θα ωφεληθούν τελικά εάν κουραστούν λίγο, αρρωστήσουν ήπια και εκτεθούν σε φυσιολογικό στρες, σε µικρές στεναχώριες, όρια και δυσκολίες, έτσι ώστε να µην είναι υπερπροστατευµένα. 

Τι μπορούμε να κάνουμε για να ελέγξουμε το στρες

Σύμφωνα με τις συμβουλές των ειδικών, τόσο για να μην αφήνουμε το στρες να μας επηρεάζει πολύ όσο και για να αισθανθούμε καλύτερα όταν νιώθουμε πολύ στρεσαρισμένοι, χρειάζεται να προσέχουμε τη σωματική μας υγεία, να κάνουμε αερόβια γυμναστική, διαλογισμό, να προσέχουμε τη διατροφή μας, να ακούμε μουσική και να απολαμβάνουμε την τέχνη σε όποια μορφή μάς ευχαριστεί, να έχουμε κοινωνικές σχέσεις και ένα υποστηρικτικό σύστημα από οικογένεια και φίλους, να κοιμόμαστε καλά και να ζητάμε τη βοήθεια των ειδικών ψυχικής υγείας όταν νιώθουμε ότι έχουμε την ανάγκη τους.

Ευχαριστούμε για τη συνεργασία τη δρα Χριστίνα Δάλλα, νευροεπιστήμονα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Φαρμακολογίας  της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, μέλος του ΔΣ του Ινστιτούτου Βιολογίας και Ιατρικής του Στρες – ΙΒΙΣ.