---

Του Νίκου Αντωνάκη,

Το σπουδαιότερο, στo πλαίσιo του δημοσίου δικαίου και της διοικητικής δικονομίας, ένδικο βοήθημα, με το οποίο ένας ή πλείονες ιδιώτες επιδιώκουν τη δικαστική προστασία των δικαιωμάτων ή εννόμων συμφερόντων τους (άρθρο 20 παράγραφος 1 του Συντάγματος) έναντι της κυρίαρχης διοικήσεως, συνιστά η αίτηση ακυρώσεως. Ουσιαστικά, με την αίτηση ακυρώσεως το αρμόδιο διοικητικό δικαστήριο (συνήθως το ΣτΕ) προβαίνει σε έλεγχο νομιμότητας της επίμαχης διοικητικής πράξεως, ελέγχοντας ταυτόχρονα τη συνδρομή τυχόν πλάνης περί τα πράγματα και ελέγχου των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας του διοικητικού οργάνου, όπου αυτή προβλέπεται από τον νόμο, και, σε περίπτωση διαπίστωσης παρανομίας που αφορά στην εσωτερική ή εξωτερική νομιμότητα της πράξεως (άρθρο 48 π.δ. 18/1989), δύναται να την ακυρώσει erga omnes είτε εν όλω είτε εν μέρει (άρθρο 50 π.δ. 18/1989).

Συνιστά δε το σπουδαιότερο «δημόσιο» ένδικο βοήθημα αφενός μεν γιατί απολαμβάνει συνταγματικής προστασίας (άρθρο 95 παράγραφος 1 στοιχείο α’ του Συντάγματος) αφετέρου δε, διότι μπορεί να ασκηθεί κατά κάθε διοικητικής πράξεως, είτε ο νόμος προβλέπει τη δυνατότητα ταύτη είτε όχι. Πάντως, όπου ο νόμος διαμορφώνει μια διοικητική διαφορά ως «ουσίας», δημιουργείται πάντοτε μία «παράλληλη προσφυγή» (άρθρο 45 παράγραφος 1 π.δ. 18/1989) που καθιστά απαράδεκτη την άσκηση αιτήσεως ακυρώσεως (στο θέμα των ορίων της νομοθετικής αυτής ευχέρειας θα επανέλθουμε παρακάτω). Γενική ακυρωτική αρμοδιότητα κατέχει, κατά συνταγματική μη δυνάμενη να αναθεωρηθεί επιταγή, το Συμβούλιο της Επικρατείας (άρθρο 95 του Συντάγματος), γεγονός που θέτει όρια στη διαμόρφωση της διοικητικής δικαιοσύνης της χώρας από τον κοινό νομοθέτη.

Ακριβώς το παραπάνω «τεκμήριο ακυρωτικής αρμοδιότητας» του Συμβουλίου της Επικρατείας κάμπτεται μέσω του άρθρου 95 παράγραφος 3 του Συντάγματος που επιτρέπει τη μεταφορά υποθέσεων της ακυρωτικής αρμοδιότητας του ΣτΕ ενώπιον των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων από τον κοινό νομοθέτη, ανάλογα με τη φύση ή τη σπουδαιότητά τους. Πρακτικά, όχι μόνο η μεταφορά ακυρωτικών διαφορών, αλλά και ο χαρακτηρισμός άλλων ως «ουσίας» με συνέπεια την περαιτέρω εκδίκασή τους από τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια συνεπάγεται περιορισμό του παραπάνω τεκμηρίου του ΣτΕ, αφού, όπως αναφέρθηκε στην αρχή, κάθε διοικητική πράξη δύναται να προσβληθεί με αίτηση ακυρώσεως. Όπου, συνεπώς, ο ακυρωτικός έλεγχος του ΣτΕ αποκλείεται και χωρεί  αίτηση ακυρώσεως ή προσφυγή ενώπιον των ΤΔΔ, υπάρχει κάμψη του άρθρου 95 παράγραφος 1 στοιχείο α’ του Συντάγματος. Έτσι, ο κοινός νομοθέτης δεν είναι ακώλυτος ως προς τη μεταφορά αυτή, αλλά υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς, ως προς τους οποίους πρέπει να γίνουν ορισμένες διαπιστώσεις.

Το ΣτΕ δέχεται, κατά πάγια νομολογία, ότι αποκλείεται από τον κοινό νομοθέτη ο χαρακτηρισμός κατηγοριών υποθέσεων που αφορούν σε κανονιστικές πράξεις της διοικήσεως ως ουσιαστικών και εντεύθεν ο πλήρης έλεγχος, δηλαδή νομιμότητας και σκοπιμότητας, επ’ αυτών, με το αιτιολογικό ότι ο δικαστής της ουσίας υπεισέρχεται έτσι στα έργα της νομοθετικής εξουσίας, κατά παράβαση της διάκρισης των λειτουργιών (άρθρο 26 του Συντάγματος), και τροποποιεί νομοθετικά θεσπισθέντες κανόνες δικαίου. Η σκέψη αυτή του Ακυρωτικού είναι ορθή, αν αναλογιστεί κανείς ότι κανονιστική πράξη σημαίνει γενική και αφηρημένη ρύθμιση, κανόνα δικαίου δευτερογενώς τιθέμενο μέσω νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως, δηλαδή ουσιαστικό νόμο. Η σκοπιμότητα, όμως, εν αντιθέσει με τη νομιμότητα, ενός τέτοιου «διοικητικού νόμου» συνιστά αποκλειστική αρμοδιότητα της εκτελεστικής εξουσίας και δεν ελέγχεται σε καμία περίπτωση από τον δικαστή της ουσίας, ο οποίος, σε αντίθετη περίπτωση, θα προέβαινε σε άσκηση νομοθετικής εξουσίας.

Έτσι, η ΣτΕ 1294/2020 δέχθηκε ότι οι «αντιρρήσεις» (ιδιαίτερο ένδικο βοήθημα) που προβλέπει η ΠΝΠ της από 25-2-2020, κυρωμένη με το άρθρο 1 του νόμου 4682/2020, οι οποίες προβάλλονται ενώπιον του Προέδρου του αρμόδιου Διοικητικού Πρωτοδικείου και αφορούν σε μέτρα εκδιδόμενα σύμφωνα μ’ αυτή,  σημαίνουν άσκηση πλήρους δικαιοδοσίας από το τελευταίο μόνον όσον αφορά τις σχετικά εκδιδόμενες ατομικές πράξεις και σε καμία περίπτωση τις κανονιστικές, οι οποίες προσβάλλονται αυτοτελώς παραδεκτά με αίτηση ακυρώσεως ενώπιον του ΣτΕ και υποβάλλονται μονάχα σε έλεγχο νομιμότητας, ενόψει των άρθρων 26 και 95 παράγραφος 1 στοιχείο α’ του Συντάγματος.

Συναφώς, κατά το άρθρο 2 παράγραφος 2 εδάφιο β’ του νόμου 702/1977, η συμπροσβολή ενώπιον του Διοικητικού Εφετείου ατομικής και κανονιστικής πράξης που αφορούν στις ρυθμιζόμενες από τον νόμο αυτό υποθέσεις, οδηγεί, κατ’ εξαίρεση της συνήθους παραπομπής επί αναρμοδιότητας, στο απαράδεκτο της αίτησης ακυρώσεως κατά το μέρος που στρέφεται κατά της κανονιστικής πράξης, γεγονός που συνιστά παραδοχή της ανωτέρω νομολογίας. Πάντως, η ΣτΕ Ολ 618/2013 δέχεται ότι είναι γενικά επιτρεπτή η μεταφορά υποθέσεων που αφορούν σε κανονιστικές πράξεις ως ακυρωτικών ενώπιον των ΤΔΔ, με την επιφύλαξη των προεδρικών διαταγμάτων που έχουν προηγουμένως τύχει επεξεργασίας από αυτό (άρθρο 95 παράγραφος 1 στοιχείο δ’ του Συντάγματος).

Εκτός του παραπάνω περιορισμού, τίθεται ένας ακόμη από το ίδιο το τεκμήριο της ακυρωτικής αρμοδιότητας του ΣτΕ. Συγκεκριμένα, ο κοινός νομοθέτης δεν δύναται να μεταφέρει τόσες ακυρωτικές υποθέσεις στα ΤΔΔ ώστε να μην καταλείπονται πλέον επαρκείς διαφορές προς εκδίκαση στο ΣτΕ. Με άλλα λόγια, απαγορεύεται από το ίδιο το Σύνταγμα η καθιέρωση γενικής ακυρωτικής αρμοδιότητας των ΤΔΔ (άρθρο 95), τα οποία υπό την ισχύουσα συνταγματική τάξη διαθέτουν, και επιτρέπεται να διαθέτουν, μόνο γενικό τεκμήριο αρμοδιότητας επί των διαφορών ουσίας. Πάντως, ο νομοθέτης, διαθέτει διακριτική ευχέρεια και μπορεί να μην εφαρμόσει καν το άρθρο 95 παράγραφος 3 του Συντάγματος, το οποίο δεν καθιερώνει κάποια επιταγή, αλλά περισσότερο μία δυνατότητα προς διευκόλυνση του φόρτου εργασίας του ΣτΕ.

Εξάλλου, και δεδομένου ότι στο άρθρο δε γίνεται σχετική μνεία, η ανωτέρω μεταφορά υποθέσεων μπορεί να γίνει είτε με νόμο είτε με κανονιστική πράξη κατόπιν νομοθετικής εξουσιοδοτήσεως (άρθρο 1 παράγραφος 4 του νόμου 702/1977) και, φυσικά, δεν απαιτείται να γίνει εφάπαξ, αλλά μπορεί να γίνεται και επανειλημμένα. Εννοείται, τέλος, ότι η πρώτη μπορεί να γίνει μόνο στα ΤΔΔ και σε καμία περίπτωση στα πολιτικά ή τα ποινικά δικαστήρια και, πάντως, το ΣτΕ διατηρεί σε κάθε περίπτωση την αρμοδιότητά του, στην περίπτωση αυτή, «να δικάζει σε δεύτερο βαθμό, όπως νόμος ορίζει» (άρθρο 95 παράγραφος 3 εδάφιο β’ του Συντάγματος).

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Π. Δ. Δαγτόγλου, Διοικητικό Δικονομικό Δίκαιο, 6η Έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2014.
• Πρεβεδούρου Ευγενία, Η διάκριση μεταξύ διοικητικών διαφορών ακυρώσεως και ουσίας, www.prevedourou.gr, διαθέσιμο  εδώ.

---

 

Ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας να κλείσουν τις εκκρεμότητες που έχουν με την Εφορία και οι οποίες και εκκρεμούν στα δικαστήρια ανοίγει το υπουργείο Οικονομικών για τους φορολογούμενους, μέσα από σχετική ρύθμιση που περιλαμβάνεται στο φορολογικό νομοσχέδιο.

Η ρύθμιση αφορά εκείνους που έχουν φορολογικές υποθέσεις οι οποίες και εκκρεμούν στα διοικητικά δικαστήρια και το Συμβούλιο της Επικρατείας. Με βάση το φορολογικό νομοσχέδιο και το περιεχόμενο της ρύθμισης όσοι υποβάλλουν αίτηση στην Επιτροπή Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών έως και τις 30 Ιουνίου 2024 και δεχθούν την πρόταση της Επιτροπής θα κερδίσουν «κούρεμα» έως 75% στα πρόστιμα και τις προσαυξήσεις και εξόφληση της οφειλής σε έως 24 μηνιαίες δόσεις.

Η νέα αυτή δυνατότητα αφορά μεγάλο αριθμό υποθέσεων που λιμνάζουν για χρόνια στα δικαστήρια και περιλαμβάνεται στο άρθρο 48 του φορολογικού νομοσχεδίου. Συγκεκριμένα, δίνεται η δυνατότητα στους φορολογούμενους με φορολογικές διαφορές που εκκρεμούν στο Συμβούλιο της Επικρατείας και στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια να υποβάλουν αίτηση ενώπιον της Επιτροπής με αίτημα την εξώδικη επίλυση της διαφοράς.

Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά έως τις 30 Ιουνίου 2024. Το αίτημα μπορεί να αφορά μόνο σε υποθέσεις που εκκρεμούν και δεν έχουν συζητηθεί, ενώπιον του ΣτΕ και των διοικητικών δικαστηρίων έως τις 29 Ιουνίου 2024, ενώ αιτήσεις μπορούν να υποβληθούν εκ νέου και για υποθέσεις για τις οποίες είχε υποβληθεί αίτηση και απορρίφθηκαν από την Επιτροπή για τυπικούς λόγους.

Όπως προβλέπει η νέα αυτή διάταξη, η εξέταση των αιτήσεων εξώδικης επίλυσης ολοκληρώνεται το αργότερο έως τις 31 Οκτωβρίου 2024 και τα πρακτικά εξώδικης επίλυσης εκδίδονται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024 ημερομηνία, κατά την οποία λήγει η θητεία του Γενικού Προϊσταμένου, των μελών των Τμημάτων της Επιτροπής και των Γραμματέων.

Αιτήσεις που δεν εξετάστηκαν μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2024, θεωρείται ότι απορρίφθηκαν σιωπηρά και επανεισάγονται με επιμέλεια της Γραμματείας των Επιτροπών στο αρμόδιο Δικαστήριο χωρίς τη σύνταξη πρακτικού.

Για όσο διάστημα η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον των Επιτροπών, η δίκη ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας ή του αρμοδίου τακτικού διοικητικού δικαστηρίου αναστέλλεται. Η αναστολή δεν καταλαμβάνει την προσωρινή δικαστική προστασία.

Από το Νοέμβριο του 2020 έχουν κατατεθεί στην Επιτροπή 5.349 υποθέσεις στις οποίες έχουν καταλογιστεί φόροι ύψους 901,5 εκατ. ευρώ, ενώ σύμφωνα με τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης οι εκκρεμείς φορολογικές υποθέσεις στα διοικητικά εφετεία ανέρχονται σε 4.789 ενώ άλλες 600 υποθέσεις είναι τελωνειακές.

Οι φορολογούμενοι που θέλουν να κλείσουν τις φορολογικές υποθέσεις τους μακριά από τις αίθουσες των δικαστηρίων θα πρέπει να γνωρίζουν τα εξής:

1. Η αίτηση υποβάλλεται, αποκλειστικά ηλεκτρονικά, στον ιστότοπο www.eefdd.gr και λαμβάνει ηλεκτρονικά αριθμό φακέλου.

2. Η Επιτροπή Εξώδικης Επίλυσης Διαφορών αποφαίνεται κατά πλειοψηφία. Στην περίπτωση που η Επιτροπή κρίνει απαράδεκτη την αίτηση, κοινοποιεί στον αιτούντα πρακτικό ματαίωσης της εξώδικης επίλυσης. Εφόσον η αίτηση κριθεί παραδεκτή οι ισχυρισμοί εξετάζονται με βάση τη νομολογία και την πάγια πρακτική της Φορολογικής Διοίκησης. Στις περιπτώσεις αυτές, η αίτηση μπορεί να γίνει μερικά ή ολικά δεκτή.

3. Με την επίλυση της διαφοράς και εφόσον καταβληθεί από το φορολογούμενο ποσοστό τουλάχιστον 30% του κύριου φόρου που οφείλεται, εντός 5 εργάσιμων ημερών από την υπογραφή του συμβιβασμού το ποσό της οφειλής καταβάλλεται σε έως 24 δόσεις και παρέχεται έκπτωση στους πρόσθετους φόρους, τόκους, προσαυξήσεις και πρόστιμα η οποία ανέρχεται σε 75% εάν καταβληθεί σε 1 δόση, σε 65% για 2-4 δόσεις, σε 55% για 5-8 δόσεις, σε 50% για 9-12 δόσεις, σε 45% για 13-16 δόσεις, σε 40% για 17 – 20 δόσεις και σε 35% για 21 -24 δόσεις.

4. Εάν δεν καταβληθεί ποσοστό τουλάχιστον 30% του κύριου φόρου που οφείλεται, εντός 5 εργάσιμων ημερών από την αποδοχή της πρότασης της Επιτροπής, ή χαθούν δύο συνεχόμενες δόσεις ή η δύο τελευταίες ο συμβιβασμός ανατρέπεται αναδρομικά, θεωρείται ότι δεν επήλθε ποτέ και τυχόν καταβληθέντα ποσά θεωρούνται ότι καταβλήθηκαν έναντι της αρχικής οφειλής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ