Την εξασφάλιση επενδυτικής βαθμίδας και από τον τελευταίο οίκο αξιολόγησης, μετά και τη χθεσινή αναβάθμιση από την Fitch, ώστε η δυνητική αγοραστική δύναμη για τα ελληνικά ομόλογα να αυξηθεί ακόμη και κατά 18-20 δισ. ετησίως, θέτει ως στόχο το οικονομικό επιτελείο για την επόμενη χρονιά.

Υψηλότερα μπαίνει ο πήχης και όσον αφορά τη βαθμολογία που θέλει να έχει η χώρα για τα ομόλογά της. Το «BBB-» που έχει λάβει η χώρα από το σύνολο των οίκων αξιολόγησης πλην της Moody’s είναι η χαμηλότερη επενδυτική βαθμίδα. Για να αλλάξει… πίστα, απαιτούνται ακόμη τρεις αναβαθμίσεις, γι’ αυτό και ο χρόνος που θα απαιτηθεί μπορεί να είναι αρκετός.

Σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα, η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας και από τη Moody’s (έχει κατατάξει την Ελλάδα στο «Βa1» ύστερα από τη διπλή αναβάθμιση προ εβδομάδων) είναι ένας στόχος που εκτιμάται ότι μπορεί να επιτευχθεί μέσα στο 2024 έστω και σε δύο… δόσεις (πρώτα αναβάθμιση των προοπτικών και μετά επιστροφή στην επενδυτική βαθμίδα, που για τη Moody’s είναι το «Baa3»).

Ραντεβού τον Μάρτιο

Η επόμενη αξιολόγηση από τον συγκεκριμένο οίκο τοποθετείται χρονικά για τον Μάρτιο του 2024. Γιατί είναι σημαντική η αναβάθμιση και από τον τελευταίο οίκο; Διότι «κουβαλάει» δικό του πελατολόγιο, οπότε αυξάνεται και η πιθανή πελατεία για τα ελληνικά ομόλογα. Μάλιστα, ο οίκος Moody’s είναι ο μεγαλύτερος στον κόσμο, γι’ αυτό και η δυνητική ζήτηση μπορεί να φτάσει πλέον ακόμη και στα 18-20 δισ. ευρώ.

Είναι υπερδιπλάσιο ποσό σε σχέση με την ετήσια εκδοτική δραστηριότητα της χώρας (τουλάχιστον για τα επόμενα χρόνια), κάτι που σημαίνει ότι μπορούν να εκδηλωθούν οι προϋποθέσεις όχι μόνο για την κάλυψη των δανειακών αναγκών, αλλά και για την εξασφάλιση καλύτερων όρων χρηματοδότησης ή και αναχρηματοδότησης χρέους (π.χ. να εκδοθούν περισσότεροι μακροπρόθεσμοι τίτλοι για να αποπληρωθούν βραχυπρόθεσμοι, ήτοι έντοκα γραμμάτια τα οποία έχουν υψηλό κόστος εξυπηρέτησης λόγω και της συγκυρίας).

Μετά την αναβάθμιση από τη Fitch, η χρονιά έχει ακόμη δύο «ορόσημα» όσον αφορά το ελληνικό χρέος, παρά το γεγονός ότι βρισκόμαστε πλέον 30 ημέρες πριν από το τέλος της χρονιάς:

1. Το πρώτο ορόσημο είναι η 15η Δεκεμβρίου. Κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία είναι προγραμματισμένη να γίνει η πρόωρη αποπληρωμή των δόσεων για την εξυπηρέτηση των διμερών δανείων που έχει συνάψει η χώρα, συνολικού ύψους 5,3 δισ. ευρώ.Πρόκειται για χρήματα που κανονικά θα καταβάλλονταν μέσα στο 2024 και στο 2025, κάτι που σημαίνει ότι η κίνηση «ελαφραίνει» τον όγκο των δανείων που θα πρέπει να αποπληρωθούν μέσα στο επόμενο έτος. Θα υπάρξει όμως και απτό οικονομικό όφελος από την πρόωρη αποπληρωμή. Τα διμερή δάνεια είναι καλυμμένα με συμβόλαια αντιστάθμισης κινδύνου (swaps). Τώρα που τα επιτόκια βρίσκονται σε υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με το παρελθόν λόγω της πολιτικής της ΕΚΤ για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού, τα swaps αποφέρουν σημαντικά έσοδα από τόκους και καλύπτουν αντίστοιχα τους τόκους που πληρώνει η χώρα για τα διμερή δάνεια (τα οποία μάλιστα είναι πλέον… ακριβά, καθώς το επιτόκιο στα διμερή είναι κυμαινόμενο). Αποπληρώνοντας πρόωρα, η χώρα γλιτώνει από τους τόκους που θα πλήρωνε αν εξοφλούσε κανονικά τις υποχρεώσεις στην ώρα τους, ενώ συνεχίζει να κερδίζει από τους τόκους των swaps.
2. Το 2ο ορόσημο είναι η 23η ή η 24η Δεκεμβρίου. Έχοντας κλείσει το 2023 με ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας από τη μεγάλη πλειοψηφία των οίκων αξιολόγησης (αναγνωρισμένων και μη από την ΕΚΤ), ο ΟΔΔΗΧ θα παρουσιάσει το πρόγραμμα δανεισμού για την επόμενη χρονιά. Θα προβλέπει εκδοτική δραστηριότητα της τάξεως των 10 δισ. ευρώ, ένα σταθερό πρόγραμμα επανεκδόσεων ελληνικών ομολόγων (με 10 κύκλους, έναν ανά μήνα, πλην Αυγούστου και Δεκεμβρίου), αλλά και την έκδοση του πρώτου ελληνικού πράσινου ομολόγου, εφόσον φυσικά το επιτρέψουν οι συνθήκες στην αγορά. Τα 10 δισ. ευρώ είναι πολύ «συγκρατημένο» ποσό, αλλά θα επιτρέψει στη χώρα να προγραμματίσει νέες πρόωρες αποπληρωμές χρέους και μέσα στο 2024 και ταυτόχρονα να περιορίσει την έκθεση στα έντοκα γραμμάτια του ελληνικού Δημοσίου, τα οποία ξεπερνούν τα 11 δισ. ευρώ. Βασικός στόχος για το 2024 θα είναι το μεγαλύτερο μέρος του δανειακού προγράμματος της επόμενης χρονιάς να καλυφθεί εμπροσθοβαρώς, όπως ακριβώς έγινε και τα προηγούμενα δύο χρόνια. Για λόγους τακτικής, εκδόσεις ομολόγων στο τέλος της χρονιάς δεν γίνονται. Ωστόσο, με το ξεκίνημα του νέου έτους είναι πολύ πιθανό να έχουμε μια πρώτη -και μάλιστα αρκετά σημαντικού ύψους- νέα έκδοση.

Η συγκυρία, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή, είναι θετική, καθώς και ο κρατικός προϋπολογισμός της Ελλάδας τυγχάνει αποδοχής και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και από τους διεθνούς οργανισμούς και οι αποδόσεις των ομολόγων υποχωρούν σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Το τελευταίο αποδίδεται στο γεγονός ότι προβλέπεται «πάγωμα» των επιτοκίων από την ΕΚΤ στα σημερινά επίπεδα, αλλά και έναρξη της διαδικασίας αποκλιμάκωσης από το β’ εξάμηνο του 2024. Χθες, η απόδοση του ελληνικού 10ετούς βρέθηκε στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούνιο του 2023, με το ποσοστό να υποχωρεί κάτω από το 3,7%. Η διαφορά με το γερμανικό bund έχει σταθεροποιηθεί κάτω από τις 130 μονάδες βάσης, πολύ κοντά στο ιστορικό χαμηλό.

Ανάπτυξη 8,3% και 400.000 νέες θέσεις εργασίας θα φέρει το Ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Ταμείο Ανάκαμψης). σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του Εθνικού Συμβουλίου Παραγωγικότητας του ΚΕΠΕ.

Η ανάπτυξη αυτή σημαίνει αύξηση του ΑΕΠ κατά 13,7 δισεκατομμύρια ευρώ και της απασχόλησης κατά 400.000 θέσεις εργασίας, σύμφωνα με το ΚΕΠΕ.

Σύμφωνα με την ίδια έκθεση, η ελληνική οικονομία έχει ανακάμψει πλήρως από τις επιπτώσεις της πανδημίας COVID-19. Επιπλέον, οι αρχικές πληθωριστικές πιέσεις, οι οποίες προκλήθηκαν από πλήθος εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων, έχουν υποχωρήσει. Ως εκ τούτου, η Ελλάδα είναι σήμερα προετοιμασμένη, όχι μόνο για ανάπτυξη, αλλά ενδεχομένως και για απογείωση, υπό την προϋπόθεση ότι θα έρθουν οι επενδύσεις, μετά από μια δεκαετία και πλέον κρίσης και βραδείας ανάπτυξης. Κατά τη διάρκεια του 2022, η συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής (TFP) της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε κατά 2,9% (με βάση τις ώρες εργασίας) και κατά 3,8% (με βάση την απασχόληση). Η αύξηση της TFP της ελληνικής οικονομίας έφτασε την αντίστοιχη αύξηση της ΕΑ19 και της ΕΕ27, καθώς μεταξύ του έτους πριν από την πανδημία (2019) και του τρέχοντος έτους (2023), αυξήθηκε περίπου τρεις φορές περισσότερο από τον μέσο όρο της ΕΑ19 και της ΕΕ27.

Εκτός αυτού, η παραγωγικότητα της εργασίας ανά ώρα εργασίας αυξήθηκε κατά 0,3% και η παραγωγικότητα της εργασίας ανά απασχολούμενο αυξήθηκε κατά 2,0%.

Ωστόσο, η διαφορά της παραγωγικότητας της εργασίας της ελληνικής οικονομίας με την ευρωπαϊκή, τόσο ως προς τους απασχολούμενους όσο και ως προς τις ώρες εργασίας, παρέμεινε ουσιαστικά αμετάβλητη κατά την περίοδο 2019-2023. Δηλαδή, η ελληνική παραγωγικότητα της εργασίας σε απασχολούμενους είναι περίπου στο 61% του μέσου όρου της ΕΕ27 και στο 55% του μέσου όρου της ΕΑ19. Αντίστοιχα, η ελληνική παραγωγικότητα της εργασίας σε ώρες εργασίας είναι περίπου στο 49% του μέσου όρου της ΕΕ27 και στο 43% του μέσου όρου της ΕΑ19. Όσον αφορά την ανταγωνιστικότητα, οι πρόσφατες εξελίξεις υπογραμμίζουν τη βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης της ελληνικής οικονομίας ως προς το κόστος/τις τιμές σε σχέση με την ΕΑ19.

Συγκεκριμένα, η πραγματική αποτελεσματική συναλλαγματική ισοτιμία (REER) με βάση τον δείκτη τιμών καταναλωτή μειώθηκε ελαφρά το 2022 για τέταρτο συνεχές έτος. Η REER με βάση το μοναδιαίο κόστος εργασίας στο σύνολο της οικονομίας (ULCT) μειώθηκε, και αυτή με την σειρά της, το 2022 για δεύτερο συνεχές έτος, φθάνοντας στο χαμηλότερο σημείο της κατά την περίοδο 2010-2022. Το μοναδιαίο κόστος εργασίας (ULC) μειώθηκε επίσης το 2022 για δεύτερο συνεχές έτος, ενώ αυξήθηκε στην ΕΑ19 και την ΕΕ27. Το σχετικό ULC μειώθηκε κατά 1,7 π.μ. το 2022, σε σύγκριση με το 2021. Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, ο επίμονος πληθωρισμός, το αυξημένο κόστος δανεισμού για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, η επιδείνωση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών (έλλειμμα 9,7% επί του ΑΕΠ το 2022), οι δημογραφικές αλλαγές, η τεχνολογική υστέρηση και οι συχνότερες φυσικές καταστροφές λόγω της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν αβεβαιότητα για το μέλλον και πρόσθετες προκλήσεις για την ελληνική οικονομία.

Άλλωστε, όπως αποτυπώνει ο Δείκτης Περιφερειακής Ανταγωνιστικότητας (RCI), όλες οι ελληνικές περιφέρειες βρίσκονται στο τέλος της κλίμακας, με διατήρηση του χάσματος μεταξύ της Αττικής και των υπόλοιπων περιφερειών.

Εκτός αυτού, η παραγωγικότητα της εργασίας ανά ώρα εργασίας αυξήθηκε κατά 0,3% και η παραγωγικότητα της εργασίας ανά απασχολούμενο αυξήθηκε κατά 2,0%.

Ωστόσο, η επίμονη διαφορά της παραγωγικότητας της εργασίας της ελληνικής οικονομίας με την ευρωπαϊκή, τόσο ως προς τους απασχολούμενους όσο και ως προς τις ώρες εργασίας, παρέμεινε ουσιαστικά η ίδια κατά την περίοδο 2019-2023.

Αντίστοιχα, η ελληνική παραγωγικότητα της εργασίας σε ώρες εργασίας είναι περίπου 49% του Όσον αφορά το Ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRP), ο αντίκτυπός του αναμένεται να αποφέρει μία σημαντική αύξηση του ΑΕΠ (13,7 δισεκατομμύρια ευρώ) και της απασχόλησης (περίπου 400.000 θέσεις εργασίας), δηλαδή, αύξηση σε όρους ΑΕΠ κατά 8,3% και της απασχόλησης κατά 10,5%, σε σύγκριση με τα επίπεδα του ΑΕΠ και της απασχόλησης της Ελλάδας το 2020.

Ωστόσο, η ανάλυσή μας υποδηλώνει ότι το RRP ενδέχεται να μην είναι πλήρως εναρμονισμένο με τους μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους της Ελλάδας, λόγω της υπερβολικής εξάρτησής του από συγκεκριμένους τομείς, κυρίως τις Κατασκευές, οι οποίοι δεν μπορούν να υποστηρίξουν επαρκώς τους ευρύτερους στόχους μιας δίκαιης ανάπτυξης, μείωσης της εξάρτησης από εισαγωγές και περιορισμών των εκπομπών CO2. Σημειώνεται ότι οι Κατασκευές ήταν ο τομέας που παρουσίασε την υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας στην ελληνική οικονομία κατά την περίοδο 2020-2022.

Τέλος, η έκθεση τονίζει ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις πρέπει να επιταχύνουν τις προσπάθειές τους για ψηφιακό μετασχηματισμό, με ιδιαίτερη έμφαση στις τεχνολογίες της λεγόμενης 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης (Industry 4.0), ενώ θα πρέπει, παράλληλα, να αναλάβουν και δράσεις για τη διαχείριση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος που συνδέεται με τη χρήση των Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών και να ενισχύσουν την κυκλική οικονομία. Θα πρέπει, φυσικά, να μην παραβλέπουμε ότι είναι αναγκαίο να εξεταστεί και ένα ευρύ φάσμα πολιτικών για τη μείωση των ανισοτήτων που θα συμβαδίζει με την αύξηση της παραγωγικότητας. Τέτοιες πολιτικές δύναται να περιλαμβάνουν την απόκτηση και ανάπτυξη δεξιοτήτων, μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας, ισχυρά μέτρα κοινωνικής προστασίας, προσιτή χρηματοδότηση της επιχειρηματικότητας μικρής κλίμακας και στήριξη της μεταφοράς τεχνολογίας και των διασυνδέσεων μεταξύ επιχειρήσεων για την προώθηση των εξαγωγών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ