---

Της Μαριλένας Σπαθαριώτη,

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων, ως γυναικοκτονία ορίζεται η δολοφονία μιας γυναίκας λόγω του φύλου της. Στη σημερινή Ελλάδα, όλο και περισσότερο εμφανίζονται στο προσκήνιο, τα λεγόμενα «εγκλήματα πάθους», στα οποία θύμα είναι κατά κόρον το γυναικείο φύλο. Αυτά απεικονίζουν και περιγράφουν το αποτέλεσμα μιας ανθρώπινης πράξης με γνώμονα την αγάπη ή συνηθέστερα τη ζήλεια. Τα γεγονότα αυτά επιβεβαιώνει η έρευνα που διεξήχθη από το Μεσογειακό Ινστιτούτο Δημοσιογραφικής Έρευνας, το οποίο ανέδειξε την Ελλάδα σε θέση «πρωταθλήτριας», αφού κατά τη διάρκεια της πανδημίας σημείωσε, ανάμεσα σε 20 ευρωπαϊκές χώρες, την υψηλότερη ετήσια αύξηση σε γυναικοκτονίες, με ποσοστό 187.5%.  Το ερώτημα, λοιπόν, που γεννάται με αφορμή τα προαναφερθέντα δεδομένα, σχετίζεται με τη θέση που παίρνει το δίκαιο και ειδικότερα ο ποινικός κώδικας στην αντιμετώπιση του ειδεχθούς αυτού εγκλήματος.

Συγκεκριμένα, το άρθρο 299 παράγραφος 1 του ΠΚ αναφέρει «όποιος με πρόθεση σκότωσε άλλον, τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη ή πρόσκαιρη τουλάχιστον δέκα ετών». Αναλυτικότερα, το αδίκημα του 299ΠΚ που εντάσσεται στα κακουργήματα, συμπεριλαμβάνεται στα εγκλήματα κατά της ζωής, αναφερόμενο στην ανθρωποκτονία με πρόθεση, αποτελώντας κοινό έγκλημα και διευρύνοντας έτσι το υποκείμενο δράσης, ενώ η εφαρμογή του αποσκοπεί κατά κύριο λόγο στην προστασία της ανθρώπινης ζωής. Στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου αναφέρεται ,ακόμη, η προνομιούχα μορφή του εγκλήματος και συγκεκριμένα η εκτέλεση της πράξης σε βρασμό ψυχικής ορμής, η οποία τιμωρείται με κάθειρξη, δηλαδή ποινή 10-15 ετών, στοχεύοντας σαφώς με τον τρόπο αυτό ο νομοθέτης στη σωστή οριοθέτηση και ποινικοποίηση του εγκλήματος.

 Ως προς τη δομή του, το 299 ΠΚ αποτελείται από την αντικειμενική υπόσταση, «όποιος σκότωσε άλλον» που σημαίνει ότι δεν αναγνωρίζεται κάποια ιδιότητα στον εν λόγω δράστη, και την υποκειμενική υπόσταση «με πρόθεση», η οποία περιλαμβάνει κάθε είδος δόλου όπως είναι ο δόλος α’ βαθμού, δόλος β’ βαθμού και ο ενδεχόμενος δόλος. Σκοπός της εν λόγω διάταξης είναι σε κάθε περίπτωση η προστασία του εννόμου αγαθού της ανθρώπινης ζωής από όποιον προσπαθεί να την αφαιρέσει και η παραδειγματική τιμωρία αυτού για το απεχθές αυτό αδίκημα.

Ωστόσο, τι συμβαίνει σε παγκόσμιο επίπεδο και πώς ακριβώς αντιμετωπίζουν τα άλλα κράτη τη βία κατά των γυναικών στο πλαίσιο του ποινικού κώδικα; Ήδη στη Λατινική Αμερική, και κατά την περίοδο των αναταράξεων και της αποτίναξης των απολυταρχικών καθεστώτων, πολλά κράτη, με στόχο την καταπολέμηση της έμφυλης βίας, προέβησαν στην υιοθέτηση του όρου «γυναικοκτονία»  στις διατάξεις του ποινικού κώδικα, αποδίδοντας στο Κράτος την ολοκληρωτική ευθύνη για την διαιώνιση και καλλιέργεια του μίσους εναντίον των γυναικών.

Ιδιαίτερης, όμως, μνείας χρήζει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πρωτοποριακή και θαρραλέα κίνηση της Γαλλίας, η οποία, στα πλαίσια της Σύμβασης της Κωνσταντινουπόλεως, και προτάσσοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία τους, προέβη για πρώτη φορά, με τον διορισμό Επιτροπής ad hoc σε συζητήσεις σχετικά με την ένταξη του όρου, οι οποίες εν τέλει το 2020 απέβησαν καρποφόρες επικροτώντας τη χρήση του στον γαλλικό Ποινικό Κώδικα. Εξαιτίας, λοιπόν, αυτής της πρώτης «παρέμβασης» της Γαλλίας, όλο και εντονότερα έρχονταν στο προσκήνιο συζητήσεις, οι οποίες, προέβαλαν την γενικότερη ανάγκη να αποτελέσει η γυναικοκτονία αυτοτελές έγκλημα, σκέψη που επεκτάθηκε σταδιακά και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες με την Κύπρο να διεκδικεί αυτοτελούς αναφοράς λόγω των πρόσφατων εξελίξεων σε επίπεδο νομοθετικό.

Ειδικότερα, όσον αφορά τον όρο γυναικοκτονία, το άρθρο 3 της Σύμβασης της Κωνσταντινουπόλεως ορίζει, ότι «βία λόγω φύλου» σημαίνει βία που στρέφεται κατά μίας γυναίκας, επειδή είναι γυναίκα ή εκείνη που επηρεάζει δυσμενώς αυτή. Είναι σημαντικό βέβαια να σημειωθεί, ότι ο καθένας από εμάς ξεχωριστά μπορεί να πέσει θύμα βίας, ωστόσο, αυτό που κάνει την βία κατά των γυναικών να ξεχωρίζει, είναι το γεγονός ότι αυτή είναι άμεσα συνδεδεμένη με το φύλο. Θα μπορούσαμε λοιπόν με βάσει τα προαναφερθέντα δεδομένα να αναφερόμαστε στην γυναικοκτονία ως ένα αυτοτελές έγκλημα και πως θα αντιμετωπιζόταν το φαινόμενο αυτό υπό τον ισχύοντα ποινικό κώδικα;

 Ο σωστότερος πιθανός τρόπος να αντιμετωπισθεί το φαινόμενο αυτό από τον νομοθέτη θα ήταν με τροποποίηση του άρθρου 82Α του Ποινικού Κώδικα περί εγκλημάτων με ρατσιστικά χαρακτηριστικά, που ορίζει ότι, εάν ο δράστης επέλεξε το θύμα λόγω μιας ιδιότητας του, τότε το πλαίσιο της ποινής που μπορεί να του επιβληθεί, αυξάνεται, και ειδικά στα κακουργήματα το ελάχιστο όριο ποινής αυξάνεται κατά δύο έτη. Το φύλο ως λόγος διάκρισης, ανήκει  στις ιδιότητες που μπορεί να περιλαμβάνονται στο άρθρο 82Α. Έτσι, εάν ο δράστης ανθρωποκτονίας έχει επιλέξει το θύμα λόγω του φύλου του, δύναται να υπάρχει αυστηροποίηση ως προς τη νομική του αντιμετώπιση και να μην μπορεί να του επιβληθεί ποινή κατώτερη των 12 ετών κάθειρξης. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 4 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, τα ειδικά μέτρα που είναι απαραίτητα για την πρόληψη και την προστασία των γυναικών από βία λόγω φύλου δε θεωρούνται διακρίσεις.

Αναμφισβήτητα, η βία και το μίσος κατά των γυναικών υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει ανεξάρτητα από το νομοθετικό πλαίσιο που θα δημιουργηθεί για τον περιορισμό αυτής της αλλόκοτης και ανεπίτρεπτης συμπεριφοράς. Παρόλα αυτά, όμως, θα μπορούσαμε να μιλάμε για γυναικοκτονία και όχι απλά για ανθρωποκτονία όπως ορίζει ο Ποινικός Κώδικας; Η δημιουργία αυτού του όρου είναι σημαντική γιατί αρχικά τονίζει τη νομική απουσία μιας παρούσας μορφής βίας, δημιουργεί ένα γνωσιακό σχήμα που καθιστά ορατή την έμφυλη βία, δίνει άλλη βαρύτητα στο νομικό και δικαιϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης αυτών των εγκλημάτων και υπογραμμίζει την ανάγκη για ισότητα. Όλα αυτά μαζί συμβάλλουν στην πρόληψη. Η βία κατά των γυναικών δεν αποτελεί απλά μια ιδέα, αλλά ένα γεγονός, του οποίου η παρουσία είναι πιο αισθητή από ποτέ και η αντιμετώπιση του είναι πιο επιτακτική από oποιαδήποτε άλλη φορά.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Γυναικοκτονία: Το “ανύπαρκτο έγκλημα”, www.crimetimes.gr, διαθέσιμο εδώ   
• Ελευθερία Κώνστα, Γιατί γυναικοκτονία και όχι ανθρωποκτονία, www.ende.gr, διαθέσιμο εδώ   
• Πολυζωίδου Βάγια, Έχει θέση η γυναικοκτονία στον Ποινικό μας Κώδικα;, www.syntagmawatch.gr, διαθέσιμο εδώ   

---

 

---

Της Μαβίνας Τσαπόγα,

Η σύμβαση εμπιστευτικότητας (ή αλλιώς «συμφωνητικό εχεμύθειας») είναι η σύμβαση, με την οποία επιβάλλεται στον έναν ή και στους δύο συμβαλλομένους η υποχρέωση τήρησης απόλυτης εχεμύθειας αναφορικά με τις κατά περίπτωση κρίσιμες πληροφορίες που τους έχουν παρασχεθεί ή θα τους παρασχεθούν στο μέλλον. Το λεγόμενο “Non-disclosure agreement” είναι δυνατόν να έχει τη μορφή αυτοτελούς σύμβασης, αλλά, συχνά, συναντάται ως σχετική ρήτρα σε συμβάσεις δικαιόχρησης (franchising), εμπορικής αντιπροσωπείας, διανομής, management, καθώς και σε συμβάσεις εργασίας. Οι εν λόγω συμβάσεις δεν έχουν νομοθετικό έρεισμα και δεν προβλέπονται αυτοτελώς σε συγκεκριμένο νόμο της ελληνικής έννομης τάξης, ωστόσο, παγίως αναγνωρίζονται από τα ελληνικά δικαστήρια ως έγκυρες βάσει της γενικής αρχής της ελευθερίας των συμβάσεων του Αστικού Δικαίου. Αποσκοπούν στην ευρύτερη δυνατή προστασία των εμπιστευτικών πληροφοριών, που μεταξύ άλλων, αποκαλύπτονται στο πλαίσιο εμπορικών συναλλαγών και συμβάσεων εργασίας.

Κατ’ αρχάς, όσον αφορά το κύριο περιεχόμενο των συμβάσεων εμπιστευτικότητας, πρέπει να περιλαμβάνουν ορισμό των κατά περίπτωση εμπιστευτικών πληροφοριών. Σαφώς, είναι δύσκολο να εξειδικευτεί εκ των προτέρων το σύνολο των πληροφοριών που θα περιέλθουν σε γνώση του αντισυμβαλλομένου, ωστόσο, θα πρέπει να προβλέπονται και να καλύπτονται όσο το δυνατόν πληρέστερα η έκταση και το είδος των πληροφοριών αυτών ,έτσι ώστε να μην δημιουργείται καμία απολύτως παρερμηνεία ή ασάφεια. Συνήθως, οι πληροφορίες αφορούν προϊόντα, μεθόδους εργασίας, τεχνικές, φόρμουλες, πλάνα ανάπτυξης, αποτελέσματα ερευνών ή κλινικών μελετών, οικονομικά και προσωπικά δεδομένα και λίστες πελατών και προμηθευτών. Περαιτέρω, πρέπει να ορίζεται ο σκοπός, χάριν του οποίου πραγματοποιείται η μονομερής ή αμοιβαία αποκάλυψη των πληροφοριών, καθώς και η διάρκεια ισχύος της εν λόγω σύμβασης.

Επιπρόσθετα, προκειμένου μια σύμβαση εμπιστευτικότητας να παρέχει την επιδιωκόμενη από τα συμβαλλόμενα μέρη προστασία, θα πρέπει να αναφέρει και τις υποχρεώσεις του αποδέκτη των πληροφοριών. Οι συνηθέστερες είναι η υποχρέωση μη ανακοίνωσης των εμπιστευτικών πληροφοριών σε τρίτους, μη χρήσης τους για σκοπούς άλλους πέρα από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που ο αντισυμβαλλόμενος έχει αναλάβει με την κύρια σύμβαση, μη αναπαραγωγής των εμπιστευτικών πληροφοριών και διατήρησής τους υπό ασφαλείς συνθήκες, καθώς και η υποχρέωση προστασίας των δεδομένων αυτών από κακόβουλες και αθέμιτες ενέργειες τρίτων. Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι δεν αρκεί να μην επεξεργάζεται κάποιος παράνομα τις προστατευόμενες πληροφορίες, αλλά, περαιτέρω, θα πρέπει να λαμβάνει και όλα τα απαραίτητα μέτρα, για να μην διαρρεύσουν οι πληροφορίες αυτές από ενέργειες τρίτων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει φυσικά και η πρόβλεψη των συνεπειών της ενδεχόμενης αθέτησης των υποχρεώσεων που αναλαμβάνονται. Ωστόσο, ο προσδιορισμός της ζημίας που προκλήθηκε από την παραβίαση της υποχρέωσης εχεμύθειας παρουσιάζει μεγάλη αποδεικτική δυσχέρεια. Μέσω της σύμβασης εμπιστευτικότητας επιδιώκεται η προσπέλαση των δυσχερειών αυτών, καθώς, συχνά, ορίζεται είτε συγκεκριμένη μέθοδος υπολογισμού της ζημίας είτε συγκεκριμένο ποσό ως κατ’ αποκοπήν αποζημίωση είτε, τέλος, συγκεκριμένο ποσό ως ποινική ρήτρα. Συνηθέστερα, συνομολογείται ποινική ρήτρα και μάλιστα με εξαιρετικά υψηλό ποσό, με την οποία τα μέρη επιδιώκουν ταυτόχρονα να εξασφαλίσουν ότι δεν θα υπάρξει παραβίαση του απορρήτου (προληπτική λειτουργία της ποινικής ρήτρας).

Είναι αξιοσημείωτο ότι ο νόμος προστατεύει εκ των πραγμάτων όλα τα υποκείμενα δικαίου που για κάποιο λόγο έχουν έννομο συμφέρον και δικαίωμα να κρατήσουν τις πληροφορίες τους μυστικές από τρίτους, ακόμα και χωρίς κάποια σύμβαση/ρήτρα εμπιστευτικότητας. Λόγου χάρη, ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR) προστατεύει τα φυσικά πρόσωπα από την παράνομη επεξεργασία των προσωπικών τους δεδομένων, ενώ αντίστοιχα οι εμπορικές και βιομηχανικές επιχειρήσεις προστατεύονται ως προς την τεχνογνωσία τους και τις επιχειρηματικές τους πληροφορίες από κάθε παράνομη χρήση ή αποκάλυψή τους με βάση το εμπορικό απόρρητο (Οδηγία ΕΕ 2016/943). Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, αλλά και όταν δεν υφίσταται κάποια ειδικότερη ρύθμιση, μπορούν να τύχουν εφαρμογής οι γενικές διατάξεις του ΑΚ περί αποζημιώσεων.

Παρόλα αυτά, οι συμβάσεις εμπιστευτικότητας κρίνονται απαραίτητες, διότι, πρώτον, λειτουργούν ως ένα πολύ ισχυρό αποδεικτικό μέσο σε πιθανή δικαστική διένεξη που θα εγερθεί ως προς τη γνώση ή μη του αντισυμβαλλόμενου, και δεύτερον, συνιστούν απαραίτητη προϋπόθεση, προκειμένου να προβλεφθεί και να καταρτιστεί η προαναφερθείσα ποινική ρήτρα. Τέλος, λειτουργούν και ως ένα ισχυρό μέσο ψυχολογικής πίεσης για τον αντισυμβαλλόμενο, ο οποίος έχοντας υπογράψει και δεσμευτεί με ένα τέτοιο έγγραφο, γίνεται αυτόματα πολύ πιο διστακτικός σε οποιαδήποτε παράνομη ή αντισυμβατική συμπεριφορά σχετικά με τις πληροφορίες που διαλαμβάνει.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

•  Βενιέρης Ι., Βερβεσός Ν., Δίκαιο Εμπορικών Συμβάσεων, Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα, 2021
• Ρήτρες εμπιστευτικότητας – βασικά χαρακτηριστικά και το νομικό πλαίσιο σχετικά με αυτές, mcaounilaw.gr, διαθέσιμο εδώ

---

 

---

Της Κωνσταντίνας Λάμπου,

Η πιο απλή ενοχή μπορεί να είναι μονομερής δικαιοπραξία, να έχει δηλαδή ένα μόνο υποκείμενο, αλλά μπορεί να αποτελεί και σύμβαση, να συνδέει δηλαδή δύο πρόσωπα. Όμως, παρατηρείται το συχνό φαινόμενο οι ενοχές να συνδέουν παραπάνω από δύο πρόσωπα και αυτό σημαίνει πως πρόκειται για πολυπρόσωπες ενοχές. Ο τίτλος «Ενοχή εις ολόκληρον» είναι ένας εσφαλμένος όρος στον Αστικό Κώδικα, καθώς αυτή η ενοχή θεωρήθηκε ιδιαίτερης σημασίας. Υπάρχει, βέβαια, πιθανότητα ο τίτλος να παραπλανήσει όποιον το διαβάζει και συνεπώς να πιστεύει πως κάθε πολυπρόσωπη ενοχή είναι ενοχή εις ολόκληρον, γεγονός που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Να σημειωθεί πως οι πολυπρόσωπες ενοχές είναι πολύ συνηθισμένες. Τα άρθρα 480 και επόμενα του Αστικού Κώδικα, είναι ενδοτικού δικαίου και έτσι, όσοι συμβάλλονται στη σύμβαση, μπορούν να καθορίσουν τη λειτουργία τους. Για παράδειγμα, δύνανται να προβούν στη συμφωνία ότι μια ενοχή που έχει διαιρετή παροχή, θα είναι ενοχή εις ολόκληρον. Αυτό σημαίνει πως οι ερμηνευτικοί κανόνες, αν δεν υπάρχει διαφορετική συμφωνία, τίθενται σε ισχύ.

Όταν έχουμε ενεργητική πολυπρόσωπη ενοχή, τότε τα πιο πολλά πρόσωπα είναι δανειστές, ενώ στην παθητική πολυπρόσωπη ενοχή οι περισσότεροι είναι οφειλέτες. Αντιθέτως, αν αμφότερα τα πρόσωπα είναι δανειστές και οφειλέτες, τότε πρόκειται για αμφιμερώς πολυπρόσωπη ενοχή. Παρόλα αυτά, όσον αφορά την ενοχική σχέση, θεωρείται ακόμη ενιαία και οι επόμενες ενοχικές σχέσεις δεν αποτελούν αυτοτελείς ενοχικές σχέσεις. Αυτό που είναι διαφορετικό, είναι ο βαθμός που συνδέει τα υποκείμενα. Η διάκριση των πολυπρόσωπων ενοχών, εξαρτάται από τον σύνδεσμο που έχουν τα πρόσωπα που εμπλέκονται σε αυτές. Ειδικότερα, έχουμε τη διηρημένη ενοχή, την ενοχή εις ολόκληρον, την αδιαίρετη ενοχή και την κοινή ενοχή.

Σύμφωνα με το άρθρο 480 του Αστικού Κώδικα, «Αν περισσότεροι οφείλουν διαιρετή παροχή ή αν περισσότεροι έχουν δικαίωμα σε διαιρετή παροχή, σε περίπτωση αμφιβολίας κάθε οφειλέτης έχει την υποχρέωση να καταβάλει και κάθε δανειστής έχει το δικαίωμα να λάβει ίσο μέρος». Να διευκρινιστεί πως διηρημένη ενοχή, είναι η ενοχή, της οποίας η διαίρεση γίνεται σε τόσες μερίδες, όσα είναι και τα υποκείμενα της πλευράς που έχει πιο πολλά από ένα.

Από την άλλη μεριά, η διαιρετή παροχή, είναι η παροχή που διαιρείται σε πιο πολλά τμήματα και μάλιστα η ουσία, η αξία ή η χρησιμότητά της δεν αλλοιώνονται. Αυτή η παροχή, είναι προϋπόθεση της διηρημένης ενοχής. Για να υπάρχει διαιρετή ενοχή πρέπει να κάνουν αισθητή την παρουσία τους τμήματα που έχουν οικονομική αυτοτέλεια και διακριτική χρησιμότητα, ενώ δεν επαρκεί η φυσική διαίρεση. Στον αντίποδα, η αδιαίρετη ενοχή στην πράξη λειτουργεί με παροχή χρήσης ή κατοχής πράγματος, με παράλειψη ή με δόση αδιαίρετου πράγματος.

Στο ερώτημα αν η διηρημένη ενοχή ταυτίζεται με την διαιρετή, η απάντηση είναι αρνητική, αφού η διαιρετή μπορεί να αποτελέσει και αντικείμενο εις ολόκληρον ενοχής. Ένα συνηθισμένο παράδειγμα διαιρετής παροχής είναι τα χρήματα. Αντικείμενο διηρημένης ενοχής, δε δύναται να αποτελεί αδιαίρετη παροχή, όπως είναι για παράδειγμα ένα αυτοκίνητο ή ένα μηχάνημα. Αντιθέτως, αντικείμενό της γίνεται να είναι ένα διαιρετό δικαίωμα, το οποίο σημαίνει πως διαιρείται νοητά σε ιδανικά μέρη, όπως είναι η κυριότητα. Αδιαίρετο δικαίωμα, είναι το δικαίωμα που δε διαιρείται νοητώς σε ιδανικά μέρη, όπως είναι η πραγματική δουλεία.

Στον Αστικό Κώδικα, στο άρθρο 480 καθιερώνονται δύο ερμηνευτικοί κανόνες. Σημαντικό είναι να αναφερθεί πως μια διαιρετή παροχή μπορεί να είναι διαιρεμένη, με την προϋπόθεση οι συμβαλλόμενοι ή ο νόμος να μην ορίζουν διαφορετικά και επίσης τα μερίδια να είναι ίσα. Το να χαρακτηρίζεται μια ενοχή ως ενοχή εις ολόκληρον είναι λάθος, όπως προκύπτει από τους ερμηνευτικούς κανόνες, αν οι συμβαλλόμενοι έχουν προβεί σε διαφορετική συμφωνία. Βέβαια, έχουμε να κάνουμε με διηρημένη ενοχή, εάν υπάρχει διαιρετό αντικείμενο χωρίς ένδειξη άλλης συμφωνίας.

Στο άρθρο 1885 του Αστικού Κώδικα, ορίζεται ότι: «Οι απαιτήσεις και τα χρέη της κληρονομίας διαιρούνται αυτοδικαίως μεταξύ των συγκληρονόμων ανάλογα με τη μερίδα του καθενός». Οπότε, είναι ειδικότερη εφαρμογή του πρώτου ερμηνευτικού κανόνα, αλλά όχι του δεύτερου, επειδή η διαίρεση εξαρτάται από την κληρονομική μερίδα.

Συμπερασματικά, η πλειοψηφία των δικαιωμάτων που έχει η διηρημένη ενοχή παρουσιάζουν μια αυτοτέλεια μεταξύ τους, η οποία δεν είναι απόλυτη, όμως αυτό κάμπτεται σε δύο περιπτώσεις: στη νόμιμη υπαναχώρηση, όπως ορίζεται στο ΑΚ 396 και στην ένσταση του μη εκπληρωθέντος συναλλάγματος ΑΚ 374.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΠΗΓΗ

• Παντελίδου Δ. Καλλιρρόη, Γενικό Ενοχικό Δίκαιο, Εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, 2019

---

 

---

Του Ανδρέα Κουρή,

Η κυριότητα συνιστά καθολικό και προσωποπαγές δικαίωμα που αναγνωρίζει ο νόμος πάνω σε ένα πράγμα. Γι’ αυτό η προστασία, τόσο του πράγματος όσο και της σχέσης του κυρίου με αυτό, χαίρει της απαιτούμενης νομοθετικής προστασίας. Η κυριότητα λόγω του απόλυτου χαρακτήρα της, δηλαδή της εξουσίας που παρέχει στον κύριο να αποτρέψει οιαδήποτε προσβολή του πράγματος από τρίτον, απολαμβάνει σημαντικής ένδικης προστασίας. Συγκεκριμένα, ο κύριος του πράγματος όπως ορίζεται στο Άρθρο 1094 του Αστικού Κώδικα (ΑΚ), δικαιούται να απαιτήσει από τον νομέα ή τον κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητας του και την απόδοση του πράγματος. Η λεγόμενη διεκδικητική αγωγή (rei vidicatio).

Η αγωγή αυτή παρέχεται στον κύριο του πράγματος, όταν από την επέμβαση του τρίτου, δημιουργείται μια πραγματική κατάσταση αντίθετη προς το δικαίωμα της κυριότητας, η οποία συνίσταται στην καθολική αποστέρηση από την κύριο της σωματικής εξουσίας πάνω στο πράγμα με την αφαίρεση ή κατακράτησή του από τον νομέα ή κάτοχο.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Η διεκδικητική αγωγή, γνωστή από το ρωμαϊκό δίκαιο ως rei vindicatio, αποτελούσε μία από τις τρεις -πουβλικιανή αγωγή (actio publiciana) και αρνητική αγωγή (actio negatoria)- βασικές αγωγές ένδικης προστασίας της κυριότητας. Χαρακτηριστικό γνώρισμά της αποτελούν οι δυσχέρειες που ενέχει η άσκησή της ως προς την ενεργητική και παθητική νομιμοποίηση έγερσής της, δηλαδή ποιος δικαιούται να είναι ενάγων και ποιος εναγόμενος και κατ’ επέκταση ποιος φέρει το βάρος της απόδειξης.

ΕΝΝΟΙΑ

Η διεκδικητική αγωγή κατ’ ουσίαν αποτελεί μία εμπράγματου περιεχομένου δικαστική αξίωση που αποβλέπει αφενός στην αναγνώριση της κυριότητας του ενάγοντος και αφετέρου στην απόδοση του πράγματος στον κύριο του. Ως αντικείμενο της αγωγής μπορεί να νοηθεί πράγμα ακίνητο ή κινητό με την έννοια του άρθρου 947 του Αστικού Κώδικα «Πράγματα, κατά την έννοια του νόμου, είναι μόνο ενσώματα αντικείμενα. Πράγματα λογίζονται και οι φυσικές δυνάμεις ή ενέργειες, ιδίως το ηλεκτρικό ρεύμα και η θερμότητα, εφόσον υπόκεινται σε εξουσίαση, όταν περιορίζονται σε ορισμένο χώρο». Αντικείμενο της διεκδικητικής αγωγής μπορεί να είναι και ιδανικό μέρος πράγματος.

ΕΝΑΓΩΝ

Σύμφωνα με τη θεωρία, ενεργητικά στην άσκηση της αγωγής νομιμοποιείται ο κύριος που κατά τον χρόνο έγερσής της, στερείται της νομής ή κατοχής του αντικειμένου. Δεν λαμβάνεται υπόψη, αν ο ενάγων (κύριος) δεν υπήρξε ποτέ νομέας ή στερήθηκε της νομής ή όντας νομέας εκλείπει της κατοχής. Για τον λόγο αυτό, η εμπράγματη αυτή αξίωση δεν μπορεί να εκχωρηθεί σε πρόσωπο που δεν είναι κύριος του επιδίκου, αφού πρωταρχική επιδίωξη της διεκδικητικής αγωγής είναι η επαναφορά της φυσικής εξουσίας του κυρίου.

Αξίζει, επιπλέον, να σημειωθεί πως ο συγκύριος πράγματος, του οποίου προσβάλλεται το δικαίωμα συγκυριότητάς του, νομιμοποιείται να εγείρει διεκδικητική αγωγή, απαιτώντας την απόδοση της συννομής κατά την ιδανική μερίδα που νομίμως έχει αποκτήσει αλλά και ο ψιλός κύριος μπορεί να στραφεί κατά αυτού που νέμεται το πράγμα, όπως ο καταπατητής ακινήτου, αλλά όχι κατά προσώπου που συνδέεται με ορισμένη έννομη σχέση με το πράγμα, όπως ο επικαρπωτής ακινήτου.

ΕΝΑΓΟΜΕΝΟΣ

Όσον αφορά στην παθητική νομιμοποίηση, η διεκδικητική αγωγή ασκείται μόνο κατά του νομέα ή κατόχου. Στην περίπτωση που δεν πρόκειται για νομέα ή κάτοχο αλλά για τρίτο, ο οποίος για παράδειγμα απλώς αντιποιείται ή αμφισβητεί την κυριότητα του κυρίου, ο τελευταίος ασκεί την αναγνωριστική αγωγή (άρθρο 70 Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας) με σκοπό το δικαστήριο να αναγνωρίσει την ύπαρξη μιας έννομης σχέσης, όπως η κυριότητα επί ακινήτου.

Κρίσιμο είναι, λοιπόν, κατά τον χρόνο έγερσης της αγωγής, ο εναγόμενος να έχει τη νομή ή την κατοχή του αντικειμένου, αφού, αν έληξε η νομή ή κατοχή πριν την έγερση της αγωγής, δεν νομιμοποιείται παθητικά, εκτός και αν προκύψει ζημία και αξιωθεί αποζημίωση, αν εκποιήθηκε το επίδικο μετά την άσκηση της διεκδικητικής αγωγής, η δικαστική απόφαση έχει εκτελεστότητα και έναντι των διαδόχων και, αν το πράγμα υποστεί μερική ζημία ή καταστραφεί ολικώς κατά την εκδίκαση, ο ενάγων μπορεί να μεταβάλει το αίτημα του προς το δικαστήριο και να αξιώσει αποζημίωση βάσει των διατάξεων των αδικοπραξιών (ΑΚ 914 και επόμενα). Τέλος, σε περίπτωση που το επίδικο εξουσιάζεται από περισσότερα άτομα, ο ενάγων απευθύνει την αγωγή και κατά του νομέα, καθώς η απόφαση παράγει δεδικασμένο, το οποίο βαρύνει και τους υπόλοιπους που έλκουν την οιονεί νομή ή κατοχή από αυτόν (τον νομέα). Οι περισσότεροι συννομείς ή συγκάτοχοι μπορούν να εναχθούν είτε χωριστά είτε όλοι μαζί.

ΑΙΤΗΜΑ ΑΓΩΓΗΣ

Αίτημα της αγωγής, όπως προαναφέρθηκε, συνιστά η αναγνώριση της κυριότητας του ενάγοντος και η καταδίκη σε απόδοση του πράγματος στον κύριό του. Στην περίπτωση της συγκυριότητας αίτημα είναι η αναγνώριση της συγκυριότητας και η απόδοση στον συγκύριο της συννομής κατά την ιδανική του μερίδα. Η αγωγή συνδυάζει δύο δικονομικά στοιχεία, αφού είναι συγχρόνως αναγνωριστική και καταψηφιστική. Αν στο δικόγραφο ο ενάγων έχει αξίωση μόνο για την αναγνώριση της κυριότητας, τότε η αγωγή είναι αναγνωριστική. Ωστόσο, αν αξιωθεί μόνο η απόδοση του πράγματος χωρίς να γίνεται μνεία στην αναγνώριση κυριότητας, η αγωγή είναι καταψηφιστική, αφού προϋποτίθεται η αναγνώριση της κυριότητας για την καταδίκη σε απόδοση του πράγματος.

ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΚΟΓΡΑΦΟΥ

Στο δικόγραφο για το ορισμένο της διεκδικητικής αγωγής, πρέπει να γίνεται ειδική και λεπτομερής αναφορά στην ιστορική βάση, δηλαδή αναλυτική περιγραφή του τίτλου κτήσης της κυριότητας του ενάγοντος (λόγου χάρη με σύμβαση, με κληρονομική διαδοχή ή με χρησικτησία). Σε κάθε περίπτωση παράγωγης ή πρωτότυπης κτήσης (π.χ. Στην αγορά ακινήτου με σύμβαση, ο ενάγων πρέπει να αποδείξει τη μεταβίβαση με συμβολαιογραφικό τύπο και τη μεταγραφή του ακινήτου).

Παράλληλα, πρέπει να περιγράφεται λεπτομερώς το επίδικο της αγωγής, δηλαδή το διεκδικούμενο αντικείμενο. Αν πρόκειται για ακίνητο, πρέπει αυτό να περιγράφεται κατά θέση, έκταση, ιδιότητα και όρια, με απώτερο σκοπό να μην υπάρξει αμφιβολία ή σύγχυση ως προς την ταυτότητα του, να αναφέρεται η νομή ή η κατοχή του πράγματος από τον εναγόμενο κατά τον χρόνο εγέρσεως της αγωγής, η αξία του αντικειμένου, καθώς και το σχετικό αίτημα. Προϋπόθεση του παραδεκτού, ακόμη, αποτελεί η καταχώρηση της αγωγής στα βιβλία διεκδικήσεων του Υποθηκοφυλακείου η Κτηματολογικού Γραφείου της Περιφέρειας του ακινήτου.

ΑΡΜΟΔΙΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

Το αρμόδιο δικαστήριο καθορίζεται από την αξία του πράγματος. Έτσι, καθ’ ύλην αρμόδιο για την εκδίκαση διεκδικητικής αγωγής είναι κατά περίπτωση το Ειρηνοδικείο ή το Μονομελές ή το Πολυμελές Πρωτοδικείο (άρθρο 14 Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας § 1, 2 και 18). Κατά τόπον αρμόδιο δικαστήριο, όταν η αγωγή αφορά ακίνητο, είναι το δικαστήριο της τοποθεσίας του ακινήτου.

ΠΑΡΑΓΡΑΦΗ

Η διεκδικητική αγωγή υπόκειται σε εικοσαετή παραγραφή που άρχεται από τότε που ο εναγόμενος κατέλαβε το πράγμα.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Απόστολος Γεωργιάδης, Εγχειρίδιο Εμπράγματου Δικαίου, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα, 2012
• Αθηνά Αρ. Δημοπούλου- Πηλιούνη, Ρωμαϊκό Δίκαιο – Αναδρομή στις πηγές του σύγχρονου δικαίου, Εκδόσεις Ευρασία, Αθήνα, 2019
• Νικόλαος Τριάντος, Αστικός Κώδικας- Ερμηνεία κατ΄ άρθρο, Νομική Βιβλιοθήκη, 2009.

---

 

---

Της Δήμητρας Ιωακείμοβιτς,

Ο δικηγόρος είναι συλλειτουργός της δικαιοσύνης. Ασκεί ελεύθερο επάγγελμα, με βασικό στοιχείο την εμπιστοσύνη που διέπει τη σχέση με τον εντολέα του. Για τις υπηρεσίες που παρέχει, ανεξάρτητα από το αν αυτές αποτελούν δικαστική ή συμβουλευτική ενέργεια, αμείβεται είτε ανά υπόθεση είτε με πάγια αμοιβή. Ωστόσο, αξίζει να τονίσουμε εξαρχής ότι η άσκηση του δικηγορικού επαγγέλματος δεν συνιστά εμπορική δραστηριότητα, για τον λόγο ότι αποτελεί δημόσιο λειτούργημα, με θεμελιώδη σημασία για την υποστήριξη και ενίσχυση της δράσης του δικαστικού σώματος.

Εντούτοις, η δικηγορική ιδιότητα οφείλει να υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς, οι οποίοι καθορίζονται στον Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013). Οι περιορισμοί αυτοί, τα λεγόμενα ασυμβίβαστα, νομιμοποιούνται από το κράτος, προκειμένου να προστατευθεί η ακεραιότητα του επαγγέλματος και να μην υπονομευθεί η αξία ενός τέτοιου είδους λειτουργήματος, ύψιστης σημασίας για το κράτος δικαίου. Ως αποτέλεσμα, ο δικηγόρος στην Ελλάδα περιορίζει την δραστηριότητά του σε συναφείς ενέργειες με την επιστήμη του. Η παράβαση του συγκεκριμένου νομοθετήματος οδηγεί στην απώλεια της δικηγορικής ιδιότητας.

Στο ελληνικό δίκαιο, προκειμένου κάποιος να αποκτήσει την ιδιότητα αυτή απαιτείται να μη συντρέχει στο πρόσωπό του κάποιο κώλυμα από αυτά που αναφέρονται ρητά στην παρ. 6 του ν. 4194/2013, το οποίο αποτελεί και το πρώτο ασυμβίβαστο που θίγεται στον Κώδικα Δικηγόρων. Αρχικά, ορίζεται ότι ο υποψήφιος δικηγόρος πρέπει να είναι Έλληνας πολίτης ή πολίτης άλλου κράτους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κάτοχος πτυχίου Νομικής Σχολής Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος στην Ελλάδα ή ισότιμου και αντίστοιχου πτυχίου άλλης χώρας, αναγνωρισμένου από τις ελληνικές διατάξεις. Άλλωστε, αυτή συνιστά τη βασική προϋπόθεση ενός νομικού, καθώς αποτελεί την πηγή των γνώσεων του και πιστοποιεί την ιδιότητά του.

Πέραν της ελληνικής ιθαγένειας, βασικό κριτήριο είναι ο δικηγόρος να μην έχει καταδικαστεί για κακουργηματικές πράξεις ή εγκλήματα κατά της ιδιοκτησίας, της περιουσίας και των υπομνημάτων, καθώς και να μην έχει αποστερηθεί τα πολιτικά του δικαιώματα. Ειδικότερα, κάθε κακούργημα  ή κακουργηματική πράξη που τελείται από δικηγόρο αποτελεί αυτοτελές πειθαρχικό παράπτωμα και η καταδίκη του είναι ασυμβίβαστη με το λειτούργημα του δικηγόρου. Ο νομοθέτης με αυτό τον περιορισμό αποσκοπεί στη διαφύλαξη του δικηγόρου από πράξεις που θίγουν το κύρος του δικηγορικού λειτουργήματος.

Επιπλέον, αξίζει να τονίσουμε την καθοριστική σημασία που έχει η δικαιοπρακτική ικανότητα του δικηγόρου, η οποία, αν περιοριστεί, οδηγεί στην απώλεια της ιδιότητάς του. Επομένως, είναι σημαντικό να μην έχει τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση, πλήρη ή μερική κατά τις ανάλογες διατάξεις του Αστικού Κώδικα και συγκεκριμένα του άρθρου 1676. Τελευταίο, αλλά εξίσου σημαντικό κώλυμα σχετιζόμενο με την θρησκεία είναι η ιδιότητα του κληρικού ή του μοναχού. Κατά τους κανόνες του Εκκλησιαστικού Δικαίου απαγορεύεται μέλος του κλήρου να ασκεί οποιοδήποτε άλλο επάγγελμα.

Ανεξάρτητα από τα κωλύματα που απαγορεύουν εξαρχής την απόκτηση της δικηγορικής ιδιότητας, ζήτημα προκύπτει και στην περίπτωση όπου ο δικηγόρος απασχολείται στον ιδιωτικό ή δημόσιο τομέα. Τα δικηγορικά ασυμβίβαστα συνιστούν απαγορεύσεις, που επιβάλλονται σε όσους ασκούν παράλληλα με το εν λόγω επάγγελμα, κάποιο άλλο που δεν επιτρέπει την άσκηση της δικηγορίας. Συνεπώς, από τον Κώδικα των Δικηγόρων συνάγεται ότι ο διορισμός ή η κατοχή οποιασδήποτε έμμισθης θέσης με σύμβαση εργασίας του δικηγόρου με φυσικό ή νομικό πρόσωπο, δημόσια, δικαστική ή δημοτική υπηρεσία νομικού προσώπου δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου και με Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, οδηγεί στην αυτοδίκαιη αποβολή του – με την επιφύλαξη πάντα του άρθρου 31 του Δικηγορικού Κώδικα. Αιτία της διάταξης αυτής φαίνεται να είναι η προσπάθεια του νομοθέτη για αποφυγή ενδεχόμενων συγκρούσεων δημοσίων και ιδιωτικών συμφερόντων.

Πρέπει να προστεθεί στα ανωτέρω, ότι η απαγόρευση εκτείνεται και σε πρόσωπα που παράλληλα ασκούν εμπορική-κερδοσκοπική δραστηριότητα. Ειδικότερα, ο περιορισμός αυτός αναφέρεται στην κατ΄ επάγγελμα άσκηση εμπορικής δραστηριότητας ή ακόμη και στην ευκαιριακή διενέργεια εμπορικών πράξεων, με σκοπό, βέβαια, πάντα το κέρδος. Επομένως, σύμφωνα με τον ν. 4194/2013 παρ. 1, όποιος αποκτά εμπορική ιδιότητα βάσει του εμπορικού νόμου ή ασκεί έργα ή καθήκοντα διευθύνοντος ή εντεταλμένου συμβούλου, διοικητή, διαχειριστή ή εκπροσώπου σε οποιαδήποτε εμπορική εταιρεία, απόλλυται αυτοδικαίως η ιδιότητά του ως δικηγόρος και διαγράφεται από τον Δικηγορικό Σύλλογο, στον οποίο είναι εγγεγραμμένος.

Πιο συγκεκριμένα, ο δικηγόρος απαγορεύεται να ασκεί άλλο επάγγελμα, και ειδικότερα της μεσιτείας και της εμπορίας ή άλλης δραστηριότητας που δεν συνάδει με την ιδιότητα του δικηγόρου, όπως ήδη αναφέρθηκε. Αυτή η κατάσταση δικαιολογείται λόγω της αποφυγής περισπασμών και πειρασμών από παράνομους ιδιοτελείς σκοπούς, που επιδιώκει ο νομοθέτης, ή απλώς και μόνο για λόγους αυξημένης αξιοπρέπειας, σε περίπτωση σύγκρουσης προσωπικών συμφερόντων που είναι πιθανό να τον αποσπάσουν από την προσήλωση στο γράμμα του νόμου.

Παρόλα αυτά, το δικηγορικό ασυμβίβαστο δεν έχει απεριόριστη ισχύ και έκταση. Ο κάθε δικηγόρος δύναται να ασκεί το επάγγελμά του ελεύθερα, υπό την αιγίδα βέβαια των κανόνων δεοντολογίας και άλλων ειδικών διατάξεων που ορίζουν, για παράδειγμα, τα ελάχιστα ποσοστά που μπορεί να απαιτήσει για την αμοιβή του. Ομοίως, σύμφωνα με το άρθρο 8 παρ. 2 του ν. 4194/2013, είναι δικαίωμα του δικηγόρου, βέβαια ύστερα από ενημέρωση του οικείου συλλόγου, να διδάσκει μαθήματα με νομικό, οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό ή άλλης επιστήμης περιεχόμενο, καθώς και να παρέχει ερευνητικές υπηρεσίες σε οποιονδήποτε ερευνητικό φορέα ή υπηρεσία επιθυμεί. Παράλληλα, η δραστηριοποίηση σε δημοσιογραφικές ενέργειες, η ενασχόληση με τις τέχνες και τον πολιτισμό και η συγγραφή συγγραμμάτων δεν απαγορεύονται, με την επιφύλαξη της παραγράφου 1 εδ. δ΄ του άρθρου 7 του Κώδικα Δικηγόρων.

Συνοψίζοντας, ύστερα από μια σύντομη παράθεση των ασυμβίβαστων των δικηγόρων, εφόσον αυτά συντρέχουν, αποκλείουν τη δυνατότητα διορισμού του κωλυόμενου προσώπου ως δικηγόρου, βάσει των διατάξεων του Δικηγορικού Κώδικα ή σε κάθε περίπτωση επιφέρουν την απώλεια της ιδιότητάς του και την διαγραφή του από τον δικηγορικό σύλλογο που ανήκει. Όσα αναλύθηκαν παραπάνω, είναι απόρροια μίας προσπάθειας, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος, το δικηγορικό επάγγελμα να καταλήξει πάρεργο. Αδιαμφισβήτητα, επιδιώκεται να τονισθεί ο λειτουργηματικός χαρακτήρας του επαγγέλματος του δικηγόρου και η πίστη στην έντιμη και αξιοπρεπή άσκησή του.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Kώδικας Δικηγόρων (ν. 4194/2013)
• Ευάγγελος Εμμ. Περάκης, Νικόλαος Κ. Ρόκας, Γενικό Μέρος Εμπορικού Δικαίου – Αξιόγραφα, 2^η έκδοση, Νομική Βιβλιοθήκη, 2018

---

 

---

Της Άννας Καρρά,

Ένα από τα ζητήματα που απασχολεί πλήθος πολιτών, ειδημόνων και μη, είναι ο τρόπος κτήσης της κυριότητας ενός ακινήτου. Άλλωστε, όλοι θα χρειάστηκε τουλάχιστον μια φορά στην ζωή μας να αναρωτηθούμε και ίσως και να απευθυνθούμε σε κάποιον νομικό, προκειμένου να ενημερωθούμε για το πως μπορούμε να αποκτήσουμε ένα ακίνητο είτε πρόκειται για το πρώτο μας σπίτι είτε για το γραφείο όπου θα στεγάσουμε και θα υλοποιήσουμε τα επαγγελματικά μας όνειρα. Τα ακίνητα διακρίνονται σε αστικά και αγροτικά. Η διάκριση αυτή προέρχεται από το ρωμαϊκό δίκαιο που έχει αποτελέσει το θεμέλιο πάνω στο οποίο δημιουργήθηκε το σύγχρονο Αστικό Δίκαιο. Έρεισμα για την ανάλυση του συγκεκριμένου θέματος αποτελεί ο Αστικός Κώδικας και ειδικότερα το κεφάλαιο που ασχολείται με το Εμπράγματο Δίκαιο.

Οι τρόποι απόκτησης της κυριότητας είναι η σύμβαση και η χρησικτησία. Αναλυτικότερα το άρθρο 1033 του ΑΚ ορίζει ότι «για τη μεταβίβαση της κυριότητας ακινήτου απαιτείται συμφωνία μεταξύ του κυρίου και εκείνου που την αποκτά, ότι μετατίθεται σ’ αυτόν η κυριότητα για κάποια νόμιμη αιτία. Η συμφωνία γίνεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και υποβάλλεται σε μεταγραφή». Αναλύοντας τη διάταξη αυτή συνάγονται οι προϋποθέσεις για την νομότυπη κτήση της κυριότητας ακινήτου. Πρώτα από όλα απαιτείται κυριότητα του μεταβιβάζοντος, δηλαδή το πρόσωπο που πρόκειται να μεταβιβάσει την κυριότητα στον νέο αποκτώντα να ήταν κύριος του ακινήτου. Με την έννοια κυριότητα εννοούμε το καθολικό εμπράγματο δικαίωμα του προσώπου να χρησιμοποιεί, να καρπώνεται και να διαθέτει το πράγμα κατ’ αρεσκείαν του αλλά και να απαγορεύει κάθε επέμβαση τρίτου πάνω σε αυτό που πραγματοποιείται χωρίς την άδεια του (ΑΚ 973, 1000).

Επιπλέον είναι αναγκαίο να υπάρχει σύμβαση των προσώπων, με την οποία εξωτερικεύουν την βούληση τους να προβούν σε διάφορες ενέργειες. Όπως είναι ευρέως γνωστό, το δίκαιο ενδιαφέρεται μόνο για τις εξωτερικευμένες βουλήσεις και όχι για τις μύχιες σκέψεις γιατί μόνο αυτές έχουν αντίκτυπο στο κοινωνικό σύνολο. Για να είναι νόμιμη η σύμβαση, θα πρέπει να είναι απαλλαγμένη από ελαττώματα της βούλησης, δηλαδή ο συμβαλλόμενος να μην προβαίνει στην κατάρτιση της σύμβασης εξαιτίας πλάνης, απάτης ή απειλής αλλά και να έχει συμπληρώσει το νόμιμο όριο ηλικίας (ΑΚ 127, 140, 147, 150). Γίνεται λόγος για την εμπράγματη σύμβαση ή δικαιοπραξία, καθώς αποβλέπει στη μεταβίβαση εμπράγματου δικαιώματος. Οι δικαιοπραξίες διακρίνονται σε εν ζωή και σε αιτία θανάτου δικαιοπραξίες, όπως λόγου χάρη η διαθήκη.

Αξιοσημείωτη προϋπόθεση είναι η τήρηση ορισμένου τύπου για την κατάρτιση της σύμβασης. Επεξηγηματικά, σύμφωνα με το άρθρο 158 ΑΚ «Η τήρηση τύπου για τη δικαιοπραξία απαιτείται μόνο όπου το ορίζει ο νόμος». Στην προκειμένη περίπτωση ο νόμος ορίζει πως πρέπει η συμφωνία να γίνει με συμβολαιογραφικό έγγραφο για να είναι έγκυρη (ΑΚ 159 παρ. 1 και 1033 εδ. β΄). Δεν θα ήταν πρέπον, να λησμονηθεί η ύπαρξη της νόμιμης αιτίας, δηλαδή του νομικού σκοπού, για τον οποίο μεταβιβάζεται η κυριότητα. Συνήθως, μεταβιβάζεται για την εκτέλεση μίας ενοχικής σύμβασης, όπως για παράδειγμα πώληση, δωρεά, γονική παροχή. Και λόγω της εξάρτησης της εμπράγματης δικαιοπραξίας από την ύπαρξη νόμιμης αιτίας, η δικαιοπραξία χαρακτηρίζεται ως αιτιώδης με σημαντικό επακόλουθο, αν είναι άκυρη η νόμιμη αιτία, να επέρχεται ακυρότητα και της εμπράγματης δικαιοπραξίας.

Τέλος, είναι απαραίτητο να μεταγραφεί η σύμβαση στα βιβλία μεταγραφών που τηρεί το αρμόδιο Υποθηκοφυλακείου ή να καταχωρηθεί στα οικεία βιβλία του Κτηματολογίου (ΑΚ 1033 εδ. β’). Η διαδικασία αυτή είναι συστατική και αποσκοπεί στην πληροφόρηση κάθε ενδιαφερόμενου σχετικά με την μεταβίβαση. Έτσι ολοκληρώνεται η μεταβίβαση ακινήτου και ο συμβαλλόμενος γίνεται με παράγωγο τρόπο κύριος του ακινήτου. Αδήριτη ανάγκη είναι να επισημανθεί πως μαζί με το ακίνητο μεταβιβάζονται και τα πράγματα που αποτελούν συστατικά του, καθώς είναι δυνατόν με τον αποχωρισμό τους να προκληθεί βλάβη ή του ίδιου ή του κύριου πράγματος ή να αλλοιωθεί η ουσία ή ο προορισμός τους (ΑΚ 953).

Ο άλλος τρόπος απόκτησης της κυριότητας είναι η χρησικτησία, η οποία διακρίνεται σε τακτική και έκτακτη. Σύμφωνα με το άρθρο ΑΚ 1041 «Εκείνος που έχει στη νομή του με καλή πίστη και με νόμιμο τίτλο πράγμα ακίνητο για μια δεκαετία, γίνεται κύριος του πράγματος (τακτική χρησικτησία)». Από την διάταξη αυτή συνάγουμε, πως δεν απαιτείται η συμφωνία του υφιστάμενου κυρίου για την μεταβίβαση, όπως συνέβαινε στον προηγούμενο τρόπο αλλά απαιτείται να κατέχει την νομή για τουλάχιστον δέκα (10) χρόνια. Ως νομή ορίζεται η φυσική εξουσίαση του πράγματος με διάνοια κυρίου. Αποτελείται από ένα υλικό στοιχείο, την φυσική εξουσίαση του πράγματος και από ένα πνευματικό, δηλαδή την πρόθεση να ασκεί την νομή ως κύριος (ΑΚ 974). Συνεπώς, διαχειρίζεται το ακίνητο ασκώντας όλες τις εξουσίες που έχει ο φορέας του δικαιώματος της κυριότητας.

Αξίζει να σημειωθεί πως δεν είναι όλα τα πράγματα δεκτικά χρησικτησίας είτε γιατί από την φύση τους δεν μπορούν να είναι είτε γιατί ο νόμος τα εξαιρεί. Απαραίτητο στοιχείο είναι να συντρέχει στο πρόσωπο του νομέα η καλή πίστη. Πρόκειται για μία αρχή που διέπει τις συναλλαγές από την εποχή του Κικέρωνα και αποδίδεται με τους λατινικούς όρους “bona fides”. Με τον όρο καλή πίστη νοείται η εντιμότητα, η ευθύτητα και η εμπιστοσύνη που πρέπει να χαρακτηρίζει την συμπεριφορά των συναλλασσόμενων. Η καλή πίστη διακρίνεται σε αντικειμενική και υποκειμενική. Στη συγκεκριμένη διάταξη γίνεται λόγος για την υποκειμενική καλή πίστη, δηλαδή την πεποίθηση του νομέα ότι δρα σύμφωνα με το δίκαιο έχοντας το δικαίωμα της κυριότητας (ΑΚ 1042). Προς επίρρωση των παραπάνω, απαιτείται και νόμιμος ή νομιζόμενος τίτλος.

Ειδικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 904 παρ. 2 ΚΠολΔ τίτλοι είναι α) οι τελεσίδικες αποφάσεις, καθώς και οι αποφάσεις κάθε ελληνικού δικαστηρίου που κηρύχθηκαν προσωρινά εκτελεστές, β) οι διαιτητικές αποφάσεις, γ) τα πρακτικά ελληνικών δικαστηρίων που περιέχουν συμβιβασμό ή προσδιορισμό δικαστικών εξόδων, δ) τα συμβολαιογραφικά έγγραφα, ε) οι διαταγές πληρωμής και απόδοσης της χρήσης μίσθιου ακινήτου που εκδίδουν Έλληνες δικαστές, στ) οι αλλοδαποί τίτλοι που κηρύχθηκαν εκτελεστοί, ζ) οι διαταγές και πράξεις που αναγνωρίζονται από το νόμο ως τίτλοι εκτελεστοί». Πιο συγκεκριμένα, νόμιμος τίτλος υπάρχει, όταν ο τρόπος κτήσης της κυριότητας έχει όλα τα αναγκαία στοιχεία για το κύρος του αλλά δεν επιφέρει το μεταβιβαστικό αποτέλεσμα. Νομιζόμενος τίτλος είναι ο ανύπαρκτος, δηλαδή ο νομέας δικαιολογημένα νόμιζε ότι υπήρχε ή ο άκυρος τίτλος που δικαιολογημένα θεωρούσε έγκυρο. Καταληκτικά, ο νομέας γίνεται κύριος του ακινήτου, εφόσον συντρέχουν οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις.

Τελευταίος τρόπος απόκτησης της κυριότητας είναι η έκτακτη χρησικτησία που ορίζεται στο άρθρο 1045 του Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με το οποίο «Εκείνος που έχει στη νομή του για μια εικοσαετία πράγμα κινητό ή ακίνητο, γίνεται κύριος (έκτακτη χρησικτησία)». Τα πράγματα στην προκειμένη περίπτωση είναι πιο απλουστευμένα, καθώς δεν απαιτούνται τόσες προϋποθέσεις όπως στην τακτική χρησικτησία για την απόκτηση της κυριότητας. Πιο συγκεκριμένα, το πράγμα πρέπει να είναι δεκτικό χρησικτησίας και ο νομέας να ασκεί τις εξουσίες που απορρέουν από την νομή για είκοσι (20) τουλάχιστον χρόνια. Δεν απαιτείται ούτε καλή πίστη ούτε τίτλος. Έτσι γίνεται κύριος και αποσβήνεται η προηγούμενη κυριότητα. Επίσης, καίρια απόρροια της χρησικτησίας είναι η απόσβεση των περιορισμένων εμπράγματων δικαιωμάτων που τυχόν υπήρχαν πάνω στο ακίνητο, όπως ενέχυρο, υποθήκη, επικαρπία κτλ.

Συμπερασματικά, όσα αναλύθηκαν παραπάνω αφορούν μόνο την απόκτηση κυριότητας, ακινήτου, καθώς ως προς τα κινητά πράγματα ισχύουν άλλες διατάξεις. Με την έννοια πράγματα εννοούμε τα ενσώματα αντικείμενα που είναι αυθύπαρκτα, απρόσωπα και δεκτικά εξουσίασης.

---

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

• Αθηνά Δημοπούλου-Πηλιούνη, Ρωμαϊκό δίκαιο αναδρομή στις πηγές του σύγχρονου δικαίου, Εκδόσεις Ευρασία, Αθήνα, 2019.
• Απόστολος Γεωργιάδης, Εμπράγματο Δίκαιο, 2η έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα, 2010.

---