Έλεγχοι στην αγορά: Υπήρξαν φαινόμενα κερδοσκοπίας; Αλήθειες που δεν βολεύουν κανέναν

Το τελευταίο διάστημα οι έλεγχοι στην αγορά εντάθηκαν. Η ακρίβεια πιέζει τα νοικοκυριά, οι επιχειρήσεις δηλώνουν αυξημένο κόστος λειτουργίας και η κοινωνία ζητά ξεκάθαρες απαντήσεις:
Υπήρξαν φαινόμενα κερδοσκοπίας ή πρόκειται αποκλειστικά για μετακύλιση κόστους;

Οι έλεγχοι των αρμόδιων αρχών, όπως της ΔΙΜΕΑ (Διυπηρεσιακή Μονάδα Ελέγχου Αγοράς) και της Γενική Γραμματεία Εμπορίου και Προστασίας Καταναλωτή, έδειξαν μια σύνθετη εικόνα:

• Σε αρκετές περιπτώσεις διαπιστώθηκε νόμιμη μετακύλιση αυξήσεων λόγω πρώτων υλών, ενέργειας και μεταφορών.

• Σε άλλες όμως περιπτώσεις εντοπίστηκαν αδικαιολόγητες ανατιμήσεις και παραπλανητικές πρακτικές.

• Υπήρξαν περιπτώσεις όπου η αύξηση λιανικής δεν συμβάδιζε με το πραγματικό κόστος.

Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Δεν είναι όλες οι αυξήσεις κερδοσκοπία. Όμως δεν είναι και όλες αθώες.

Πού εμφανίζονται κυρίως τα φαινόμενα στρέβλωσης;

1. Σε περιόδους κρίσης ή αναταραχής (ενεργειακή, γεωπολιτική, υγειονομική).

2. Σε προϊόντα με υψηλή ζήτηση και χαμηλή εναλλακτική.

3. Σε αγορές με περιορισμένο ανταγωνισμό.

Η αγορά λειτουργεί με κανόνες. Όταν όμως κάποιοι επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τον φόβο ή την ανάγκη, τότε μιλάμε για στρέβλωση του ανταγωνισμού και πλήγμα στην εμπιστοσύνη.

Και η εμπιστοσύνη είναι το πιο ακριβό “προϊόν”.

Η πολιτική διάσταση

Η προστασία του καταναλωτή δεν είναι επικοινωνιακή πολιτική. Είναι δείκτης ποιότητας δημοκρατίας.

Οι έλεγχοι πρέπει να είναι συστηματικοί και όχι αποσπασματικοί.
Τα πρόστιμα πρέπει να επιβάλλονται και να δημοσιοποιούνται.
Η διαφάνεια πρέπει να είναι κανόνας και όχι εξαίρεση.

Η αγορά χρειάζεται ισορροπία:
Ούτε ασυδοσία, ούτε τιμωρητικό λαϊκισμό.

Αλλά κανείς δεν μπορεί να αγνοεί ότι όταν η κοινωνία πιέζεται, η ανοχή μειώνεται.

Tι πρέπει να προσέχουν οι καταναλωτές

Σήμερα ο καταναλωτής δεν αρκεί να είναι παθητικός αγοραστής. Πρέπει να είναι ενεργός και ενημερωμένος.

Η εποχή απαιτεί ενεργούς πολίτες:

• Σύγκριση τιμών πριν από κάθε αγορά.
• Έλεγχος της τιμής μονάδας (ανά κιλό/λίτρο).
• Προσοχή σε “εκπτώσεις” χωρίς σαφή αναγραφή αρχικής τιμής.
• Απόδειξη για κάθε συναλλαγή.
• Καταγγελία  άμεσα όταν διαπιστώνεται παρατυπία.

Η αγορά δεν αυτορυθμίζεται μόνο με νόμους. Ρυθμίζεται και με συνείδηση.

Οι θεσμοί υπάρχουν για να λειτουργούν, αλλά και οι πολίτες οφείλουν να συμμετέχουν.

Το μεγάλο ζητούμενο

Η αγορά δεν χρειάζεται ούτε υπερρύθμιση ούτε ασυδοσία.
Χρειάζεται διαφάνεια, έλεγχο και ισορροπία.

Οι σοβαρές επιχειρήσεις δεν φοβούνται τους ελέγχους. Αντιθέτως, τους θέλουν. Γιατί ξεχωρίζουν από εκείνους που προσπαθούν να κερδίσουν πρόσκαιρα εις βάρος της κοινωνίας.

Σε μια περίοδο όπου το εισόδημα πιέζεται, η προστασία του καταναλωτή δεν είναι απλώς θεσμική υποχρέωση. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης.

Το καθαρό μήνυμα

Δεν στοχοποιούμε συλλήβδην την επιχειρηματικότητα.
Στηρίζουμε την υγιή επιχειρηματικότητα.

Αλλά δεν μπορούμε να σιωπούμε όταν παρατηρούνται φαινόμενα που διαβρώνουν την εμπιστοσύνη.

Η κοινωνική συνοχή δεν αντέχει άλλη πίεση.
Η δικαιοσύνη στην αγορά δεν είναι ιδεολογικό σύνθημα. Είναι αναγκαιότητα.

Η αγορά χωρίς κανόνες παράγει αδικία. Η αγορά με διαφάνεια παράγει εμπιστοσύνη.

Η εποχή απαιτεί καθαρές κουβέντες.

Οι έλεγχοι πρέπει να συνεχιστούν.
Οι υγιείς επιχειρήσεις πρέπει να προστατευθούν.
Οι καταναλωτές πρέπει να νιώθουν ασφαλείς.

Η εμπιστοσύνη δεν επιβάλλεται. Κερδίζεται.

Καμία ανοχή στην αισχροκέρδεια. Καμία σιωπή απέναντι στην αδικία.

Η αγορά οφείλει να υπηρετεί την κοινωνία — όχι να την εκμεταλλεύεται.

Διαφάνεια παντού. Ευθύνη από όλους. Προστασία για τον καταναλωτή.