Χωρίς σπίτι δεν υπάρχει μέλλον Το στεγαστικό έγινε η μεγαλύτερη απειλή για την ελληνική κοινωνία
Από τη στεγαστική κρίση στο δημογραφικό αδιέξοδο: Η ανάγκη για ένα Εθνικό Σχέδιο Στέγασης πέρα από πολιτικές σκοπιμότητες
Για χρόνια πιστεύαμε ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ελλάδας ήταν η ανεργία.
Στη συνέχεια ήρθε η ακρίβεια.
Σήμερα όμως υπάρχει ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα, που απειλεί όχι μόνο την οικονομία αλλά την ίδια την κοινωνική συνοχή της χώρας.
Το στεγαστικό.
Δεν πρόκειται απλώς για υψηλά ενοίκια ή ακριβά διαμερίσματα.
Πρόκειται για το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια.
Η στέγη δεν είναι επένδυση.
Δεν είναι χρηματιστηριακό προϊόν.
Δεν είναι μόνο αριθμοί και αποδόσεις.
Η στέγη είναι η βάση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Είναι η προϋπόθεση για να δημιουργήσει ένας νέος τη ζωή του.
Είναι η ασφάλεια μιας οικογένειας.
Είναι η αρχή κάθε ονείρου.
Όταν ένας μισθός γίνεται… ένα ενοίκιο
Η πραγματικότητα είναι σκληρή.
Σήμερα, σε πολλές περιοχές της Αθήνας, ακόμη και ένα μικρό διαμέρισμα 60 τετραγωνικών μέτρων κοστίζει πάνω από 500 ευρώ, ενώ σε αρκετές περιοχές το κόστος είναι αισθητά υψηλότερο. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, η αναλογία τιμής κατοικίας προς εισόδημα στην Ελλάδα έχει αυξηθεί κατά περίπου 25% από το 2015, γεγονός που καθιστά την αγορά κατοικίας ολοένα και πιο απρόσιτη για χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Όταν το μεγαλύτερο μέρος του μισθού καταλήγει στο ενοίκιο, δεν περιορίζεται μόνο ο οικογενειακός προϋπολογισμός.
Περιορίζεται η ίδια η ζωή.
Δεν μένουν χρήματα για το σούπερ μάρκετ.
Δεν μένουν χρήματα για την εκπαίδευση των παιδιών.
Δεν μένουν χρήματα για την υγεία.
Δεν μένουν χρήματα για διακοπές.
Δεν μένουν χρήματα για πολιτισμό.
Δεν μένουν χρήματα για αξιοπρεπή ζωή.
Μια κοινωνία που εργάζεται μόνο για να πληρώνει το σπίτι της δεν μπορεί να προοδεύσει.
Η γενιά που δεν μπορεί να φύγει από το παιδικό της δωμάτιο
Οι μεγαλύτεροι χαμένοι είναι οι νέοι.
Χιλιάδες νέοι εξακολουθούν να ζουν με τους γονείς τους όχι επειδή το επιλέγουν, αλλά επειδή δεν μπορούν να κάνουν διαφορετικά.
Άλλοι εγκαταλείπουν τις σπουδές τους μακριά από τον τόπο κατοικίας τους.
Άλλοι καθυστερούν να παντρευτούν.
Άλλοι αναβάλλουν την απόκτηση παιδιών.
Και πολλοί επιλέγουν τελικά να μεταναστεύσουν.
Έτσι, το στεγαστικό μετατρέπεται σε δημογραφικό πρόβλημα.
Σε πρόβλημα υπογεννητικότητας.
Σε πρόβλημα εθνικής επιβίωσης.
Το μεγαλύτερο κοινωνικό θέμα… που σχεδόν κανείς δεν συζητά
Έχουμε μπει ουσιαστικά σε προεκλογική περίοδο.
Ακούμε καθημερινά συζητήσεις για επιδόματα, φόρους, συντάξεις και πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Όμως το σημαντικότερο κοινωνικό ζήτημα της χώρας παραμένει χωρίς ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο.
Και όμως, ακόμη και οι ειδικοί συμφωνούν ότι το στεγαστικό είναι πολυπαραγοντικό πρόβλημα και δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ καταγράφει δέκα βασικές αιτίες που το τροφοδοτούν – από την προσφορά και τη ζήτηση, τη συγκέντρωση δραστηριότητας στα μεγάλα αστικά κέντρα και το ενεργειακό κόστος, έως την πιστωτική πολιτική, τη Golden Visa και την έλλειψη κοινωνικής κατοικίας – ενώ προτείνει συνδυασμό βραχυπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων πολιτικών.
Δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις. Υπάρχει όμως εθνική ευθύνη.
Η Ελλάδα χρειάζεται Εθνική Στρατηγική Στέγασης.
Όχι αποσπασματικά μέτρα.
Όχι μόνο επιδόματα.
Όχι μόνο στεγαστικά δάνεια.
Χρειάζεται πολιτικές που θα αυξήσουν την προσφορά κατοικιών.
Χρειάζεται να αξιοποιηθούν δημόσια ακίνητα που παραμένουν αναξιοποίητα.
Χρειάζεται να δημιουργηθούν οργανωμένα προγράμματα κοινωνικής κατοικίας.
Χρειάζεται να υπάρξει Υφυπουργός Στέγασης με αποκλειστική αρμοδιότητα.
Χρειάζεται να αξιοποιηθούν πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης και του κρατικού προϋπολογισμού για την κατασκευή νέων κατοικιών.
Μια πρόταση που αξίζει να συζητηθεί
Θέτω δημόσια μία ιδέα προς συζήτηση.
Όχι ως απόλυτη λύση.
Αλλά ως αφετηρία διαλόγου.
Η Ελλάδα θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν νέο οργανισμό κοινωνικής κατοικίας ή ένα ειδικό στεγαστικό επενδυτικό ταμείο.
Να κατασκευάζει κάθε χρόνο χιλιάδες νέες κατοικίες.
Οι κατοικίες να παραχωρούνται με κοινωνικά και εισοδηματικά κριτήρια.
Το μέγεθος του σπιτιού να συνδέεται με τη σύνθεση της οικογένειας και τον αριθμό των παιδιών.
Οι δικαιούχοι να συμμετέχουν με μια χαμηλή μηνιαία εισφορά ανά τετραγωνικό μέτρο, ώστε το σύστημα να ανατροφοδοτείται και να χρηματοδοτεί τις κατοικίες της επόμενης γενιάς.
Αν αυτή η πρόταση δεν είναι η καλύτερη, ας κατατεθούν καλύτερες.
Αλλά ας ξεκινήσει επιτέλους ο διάλογος.
Αν βρέθηκαν δισεκατομμύρια για άλλα, μπορούν να βρεθούν και για τη στέγη
Συχνά ακούμε ότι δεν υπάρχουν χρήματα.
Όμως η χώρα βρίσκει πόρους για δεκάδες άλλες πολιτικές.
Αν μπορούν να διατεθούν δισεκατομμύρια για άλλες προτεραιότητες, τότε οφείλουμε να αναρωτηθούμε πόσες χιλιάδες κατοικίες θα μπορούσαν να κατασκευάζονται κάθε χρόνο με μια σταθερή, μακροπρόθεσμη επένδυση στη στέγαση.
Δεν είναι θέμα μόνο χρημάτων.
Είναι θέμα πολιτικής επιλογής.
Η ώρα της ευθύνης
Η Ελλάδα διαθέτει ικανούς οικονομολόγους, πολεοδόμους, μηχανικούς, πανεπιστημιακούς και ανθρώπους της αγοράς.
Ας δημιουργηθεί μια ομάδα εργασίας υψηλού επιπέδου.
Ας καταθέσει μέσα σε λίγους μήνες ένα ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο για τη στέγαση.
Το στεγαστικό δεν αφορά μόνο τους νέους.
Αφορά κάθε οικογένεια.
Αφορά κάθε γονιό που αγωνιά για το μέλλον των παιδιών του.
Αφορά κάθε εργαζόμενο.
Αφορά κάθε μικρομεσαία επιχείρηση.
Αφορά την ίδια την Ελλάδα.
Γιατί μια χώρα που δεν μπορεί να προσφέρει στέγη στους ανθρώπους της, πολύ δύσκολα θα μπορέσει να κρατήσει ζωντανό το μέλλον της.
Δέκα προτάσεις για να αποκτήσουν ξανά οι Έλληνες προσιτή στέγη
Το στεγαστικό δεν λύνεται με ένα μόνο μέτρο, ούτε με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Απαιτεί ένα ολοκληρωμένο Εθνικό Σχέδιο Στέγασης. Η χώρα χρειάζεται:
(1) Δεκαετή Εθνική Στρατηγική Στέγασης με συγκεκριμένους στόχους και χρονοδιαγράμματα,
(2) Υπουργό ή Υφυπουργό Στέγασης με αποκλειστική αρμοδιότητα τη στεγαστική πολιτική,
(3) Δημιουργία Εθνικού Οργανισμού Κοινωνικής Κατοικίας,
(4) Κατασκευή χιλιάδων νέων προσιτών κατοικιών με αξιοποίηση δημόσιας γης, πόρων του κρατικού προϋπολογισμού και του Ταμείου Ανάκαμψης,
(5) Αξιοποίηση των χιλιάδων κλειστών κατοικιών μέσω φορολογικών και χρηματοδοτικών κινήτρων,
(6) Χαμηλότοκα στεγαστικά δάνεια για νέα ζευγάρια και οικογένειες με κοινωνικά κριτήρια,
(7) Δημιουργία Ειδικού Ταμείου Στέγασης, το οποίο θα χρηματοδοτεί διαρκώς νέες κατοικίες με μια μικρή ανταποδοτική εισφορά των δικαιούχων ανάλογα με τα τετραγωνικά και το εισόδημά τους,
(8) Προτεραιότητα στις οικογένειες με παιδιά,
συνδέοντας τη στεγαστική πολιτική με την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος,
(9) Σύσταση μόνιμης Εθνικής Επιτροπής Στέγασης, με τη συμμετοχή επιστημόνων, της αυτοδιοίκησης, των κοινωνικών φορέων και της αγοράς και, τέλος,
(10) Σύγκληση Εθνικής Διάσκεψης για τη Στέγαση, με τη συμμετοχή όλων των πολιτικών κομμάτων, των πανεπιστημίων, των τραπεζών, των κατασκευαστικών φορέων και των οργανώσεων πολιτών, ώστε να συμφωνηθεί ένα δεκαετές Εθνικό Σχέδιο Στέγασης, το οποίο θα έχει συνέχεια και δεν θα αλλάζει με κάθε κυβερνητική εναλλαγή.
Γιατί το δικαίωμα στη στέγη δεν μπορεί να εξαρτάται από τον εκλογικό κύκλο. Είναι θεμελιώδης προϋπόθεση κοινωνικής συνοχής, αξιοπρέπειας, ανάπτυξης και, τελικά, της ίδιας της επιβίωσης της ελληνικής κοινωνίας.
